Τι είναι η συμφωνία αμοιβαίας συνδρομής Ελλάδας – Γαλλίας

Το κρίσιμο σημείο είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Η βάση της συζήτησης είναι το άρθρο 2 της ελληνογαλλικής συμφωνίας του 2021. Σύμφωνα με το κείμενο, τα δύο μέρη παρέχουν βοήθεια και συνδρομή «με όλα τα κατάλληλα μέσα» και, εφόσον χρειαστεί, «με τη χρήση ένοπλης βίας», εάν διαπιστώσουν από κοινού ότι λαμβάνει χώρα ένοπλη επίθεση κατά της επικράτειας ενός από τα δύο κράτη.

Στη συμφωνία υπάρχουν τρεις κρίσιμες εκφράσεις: «ένοπλη επίθεση», «επικράτεια» και «διαπιστώσουν από κοινού». Δηλαδή, η ρήτρα ενεργοποιείται καθαρά όταν υπάρχει σαφής ένοπλη επίθεση στην ελληνική επικράτεια. Αν, όμως, έχουμε γκρίζα ζώνη —θερμό επεισόδιο μικρής κλίμακας, υβριδική πίεση, αμφισβητούμενη θαλάσσια περιοχή, επεισόδιο σε ΑΟΖ ή κρίση που δεν έχει αμέσως τον χαρακτήρα κλασικής επίθεσης— τότε η πολιτική ερμηνεία θα είναι καθοριστική.

Με άλλα λόγια, συνδρομή θα υπάρξει αν γίνει επίθεση κατά της ελληνικής επικράτειας. Όχι αν αμφισβητηθούν κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας. Στην περίπτωση του Oruc Reis έγινε μια τέτοια συζήτηση. Και, αν θυμάστε, κατέστη σαφές ότι εκτός των έξι μιλίων δεν υπάρχει συμφωνία. 

Αλλά το σημαντικότερο είναι ότι οποιασδήποτε μορφής επίθεση θα διαπιστωθεί από κοινού. Δεν υπάρχει τίποτε αυτόματο. Αν τώρα πιστεύετε πως, σε περίπτωση που δεν συμφέρει τη Γαλλία, εκείνη θα παράσχει τη συνδρομή της, είναι αποκλειστικό δικαίωμά σας. Οι ψευδαισθήσεις μας κρατούν ζωντανούς.

Θα μου πείτε: αυτή είναι η διεθνής πρακτική· δεν θέλετε συμφωνία; Προς Θεού, όχι. Τη θέλουμε. Η συμφωνία περιέχει και άλλα άρθρα που ευνοούν τον εξοπλισμό της χώρας. Αλλά, ακόμη και έτσι όπως περιγράφηκε παραπάνω, είναι σημαντική. Προσλαμβάνει, δε, ιδιαίτερη σημασία στη λογική της αποτροπής. Η αποτροπή είναι πολυπαραγοντική εξίσωση. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η Τουρκία θα λάβει υπόψη της και την ελληνογαλλική συμφωνία. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων που μπορεί να έχει.

Το Αρθρο 42.7 της ΕΕ και το Αρθρο 5 του ΝΑΤΟ

Η Ελλάδα, στην προσπάθειά της να διασφαλίσει την άμυνά της, έχει γίνει μέλος του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. και συνάπτει διμερείς συμφωνίες, όπως με τη Γαλλία και το Ισραήλ. Υπάρχουν και άλλες χώρες, αλλά αυτές οι δύο συμφωνίες φαίνεται να είναι από τις ισχυρότερες.

Στη Συνθήκη της Ε.Ε. υπάρχει το άρθρο 42.7, που προβλέπει ότι, εάν κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη-μέλη έχουν υποχρέωση να το βοηθήσουν με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους. Το άρθρο αυτό είναι ισχυρότερο από το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, το οποίο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε σύμμαχος στέλνει στρατό στην περίπτωση επίκλησής του.

Το ίδιο το ΝΑΤΟ αναφέρει ότι η συνδρομή μπορεί να συνεπάγεται ή να μη συνεπάγεται χρήση ένοπλης βίας και ότι κάθε σύμμαχος λαμβάνει τα μέτρα που κρίνει αναγκαία. Επιπλέον, στο ΝΑΤΟ ανήκει και η Τουρκία, η οποία μπορεί να θέσει προσκόμματα.

Η διαφορά είναι ότι η Ε.Ε. δεν διαθέτει τα μέσα για να υποστηρίξει αποτελεσματικά ένα κράτος-μέλος της σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση, ενώ το ΝΑΤΟ διαθέτει δικές του δομές, δυνάμεις και στρατηγεία.

Πέρα από την προπαγάνδα

Τι θέλουμε να πούμε με όλα αυτά; Ότι καλώς η χώρα συνάπτει αμυντικές συμφωνίες. Αλλά ας μην παρασυρόμαστε από την εκάστοτε κυβερνητική προπαγάνδα και ας δούμε τα πράγματα στις σωστές τους διαστάσεις.
Η ελληνική πλευρά θέλησε να παρουσιάσει τη συμφωνία ως «μπετόν αρμέ» εγγύηση. Η γαλλική πλευρά, από την άλλη, θέλησε να τη συνδέσει με το μεγάλο αφήγημα Μακρόν: την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, δηλαδή μια Ευρώπη που δεν περιμένει πάντοτε την Ουάσιγκτον για να αποφασίσει αν θα υπερασπιστεί τα συμφέροντά της. Ο ίδιος ο Μακρόν έδωσε τον τόνο με τη φράση ότι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής «δεν είναι λόγια» και ότι η Γαλλία θα είναι στο πλευρό της Ελλάδας, απευθυνόμενος και σε «αντιπάλους και δυνάμει εχθρούς».

Οι συμφωνίες λειτουργούν αποτρεπτικά, αλλά την κρίσιμη ώρα θα βασιστούμε πρωτίστως στις δικές μας δυνάμεις. Και αν, με βάση τις συμφωνίες, υπάρξει αρωγή, τόσο το καλύτερο. Αλλά ας μην είμαστε σίγουροι ότι θα υπάρξει. Κάθε χώρα θα κρίνει με βάση το συμφέρον της.

* Ο Παντελής Σαββίδης είναι δημοσιογράφος

Πηγή: Social media – anixneuseis.gr