Στο ανώτατο ευρωπαϊκό επίπεδο μεταφέρει η Αθήνα το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου, μετά τις τελευταίες εξελίξεις στη Λιβύη και την αναζωπύρωση της αντιπαράθεσης για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να θέσει το θέμα κατά την άτυπη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026 στο Δουβλίνο, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Politico από ανώτερο Έλληνα αξιωματούχο.
Στο επίκεντρο της ελληνικής πρωτοβουλίας βρίσκονται οι τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, οι έρευνες για ενεργειακούς πόρους νότια της Κρήτης και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, για την οποία υπάρχει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Στο Δουβλίνο το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η άτυπη συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, με την ελληνική πλευρά να επιδιώκει να αναδείξει εκ νέου τις συνέπειες της συμφωνίας Τουρκίας και Λιβύης για τις θαλάσσιες ζώνες.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτίθεται να ενημερώσει τους Ευρωπαίους ομολόγους του για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί μετά την πρόσφατη επικύρωση του μνημονίου από το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης.
Η ελληνική πρωτοβουλία πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα επαναφέρει τις διεκδικήσεις της σε θαλάσσιες περιοχές που η Αθήνα θεωρεί ότι εμπίπτουν στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Η Σύνοδος πρόκειται να ασχοληθεί επίσης με άλλα ζητήματα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, μεταξύ των οποίων η Ουκρανία και η τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πληροφορίες του δημοσιεύματος, η Ελλάδα επιδιώκει να συμπεριληφθεί στις συζητήσεις και το ζήτημα των τουρκολιβυκών διεκδικήσεων.
Η επικύρωση της 20ής Οκτωβρίου και η αντίδραση της Αθήνας
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπεγράφη το 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Λιβύης, με έδρα την Τρίπολη.
Η συμφωνία αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο και έχει προκαλέσει από την πρώτη στιγμή την αντίδραση της Ελλάδας, η οποία υποστηρίζει ότι αγνοεί τα κυριαρχικά δικαιώματα ελληνικών νησιών.
Στις 20 Οκτωβρίου 2026, το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε ομόφωνα το μνημόνιο, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση του απέναντι στη συμφωνία με την Άγκυρα.
Η απόφαση προκάλεσε νέα διπλωματική κινητοποίηση, καθώς η συγκεκριμένη λιβυκή αρχή είχε στο παρελθόν απορρίψει τη συμφωνία, στο πλαίσιο της πολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ των αντίπαλων διοικήσεων της χώρας.
Η Ελλάδα απέρριψε την επικύρωση, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία δεν παράγει νόμιμα αποτελέσματα σε βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η Αθήνα επιμένει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να δικαιολογούν τη συγκεκριμένη οριοθέτηση, όπως αυτή αποτυπώνεται στο μνημόνιο.
Ευρωπαϊκή Ένωση: «Άκυρη και ανυπόστατη» η συμφωνία
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε στην απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου, επαναλαμβάνοντας την αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Στις 20 Οκτωβρίου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα εξέδωσαν κοινή δήλωση, στην οποία εξέφρασαν τη λύπη τους για την επικύρωση της συμφωνίας.
Οι δύο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ξεκαθάρισαν ότι η θέση της ΕΕ παραμένει αμετάβλητη από το 2019, όταν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είχε ήδη τοποθετηθεί κατά του μνημονίου.
Σύμφωνα με την κοινή δήλωση, η συμφωνία παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι «άκυρη και ανυπόστατη».
Παράλληλα, οι πρόεδροι των δύο ευρωπαϊκών θεσμών επανέλαβαν την αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο.
Στις 21 Οκτωβρίου, η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ, εκ μέρους των κρατών-μελών, επανέλαβε ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.
Γεραπετρίτης: Αίτημα για κυρώσεις σε περίπτωση κλιμάκωσης
Η ελληνική κυβέρνηση έχει ήδη προειδοποιήσει ότι ενδεχόμενη κλιμάκωση των τουρκικών ενεργειών στην Ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσε να οδηγήσει σε αίτημα για ευρωπαϊκά μέτρα.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, σε τηλεοπτική συνέντευξη την προηγούμενη εβδομάδα, δήλωσε ότι η Ελλάδα θα ζητήσει τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την επιβολή κυρώσεων εφόσον υπάρξει κλιμάκωση.
Η τοποθέτηση αυτή συνδέεται με την προσπάθεια της Αθήνας να διατηρήσει το ζήτημα των θαλάσσιων δικαιωμάτων στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών συζητήσεων.
Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί κάποια νέα απόφαση της ΕΕ για επιβολή κυρώσεων εξαιτίας της πρόσφατης επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η αναφορά σε ενδεχόμενες κυρώσεις αφορά την ελληνική θέση για την αντιμετώπιση μιας πιθανής περαιτέρω κλιμάκωσης και όχι μέτρα που έχουν ήδη συμφωνηθεί.
Οι έρευνες νότια της Κρήτης και το υποθαλάσσιο καλώδιο
Βασικό στοιχείο της ελληνικής ανησυχίας αποτελεί το ενδεχόμενο η Τουρκία να χρησιμοποιήσει το μνημόνιο για να αμφισβητήσει δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι ενεργειακές έρευνες, καθώς και το έργο της υποθαλάσσιας ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου, γνωστό ως Great Sea Interconnector.
Το συγκεκριμένο έργο έχει λάβει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και συνδέεται με τις προσπάθειες ενεργειακής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα εκτιμά ότι η επίκληση του τουρκολιβυκού μνημονίου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως βάση για νέες αμφισβητήσεις σχετικά με τη διεξαγωγή ερευνών και την εγκατάσταση του υποθαλάσσιου καλωδίου.
Το θέμα βρίσκεται ήδη στην επικαιρότητα λόγω της δραστηριότητας του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo και της ανταλλαγής αναγγελιών NAVTEX μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Η ελληνική πλευρά έχει καταστήσει σαφές ότι οι άδειες για τις συγκεκριμένες εργασίες ζητήθηκαν από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές, απορρίπτοντας τις τουρκικές αναφορές περί συγκατάθεσης της Άγκυρας.
Αντιδράσεις και από άλλες χώρες της περιοχής
Η αντίθεση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Η Αίγυπτος έχει επίσης απορρίψει τη νομιμότητα της συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει το ισχύον πλαίσιο οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αντίστοιχες αντιδράσεις έχουν εκφραστεί από το Μπαχρέιν, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σύμφωνα με το δημοσίευμα.
Η Αίγυπτος είχε υπογράψει με την Ελλάδα συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ το 2020, σε μια περίοδο κατά την οποία η αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη.
Νέα δοκιμασία για τις σχέσεις Τουρκίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η διαμάχη για το τουρκολιβυκό μνημόνιο προστίθεται στις διαφωνίες που ήδη επηρεάζουν τις σχέσεις μεταξύ Άγκυρας και Βρυξελλών.
Ο Μαρκ Πιερίνι, αναλυτής του ερευνητικού οργανισμού Carnegie Europe, σημείωσε ότι οι σχέσεις Τουρκίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης επηρεάζονται από διαφορετικά ζητήματα, τα οποία εκτείνονται από την προστασία της αυτοκινητοβιομηχανίας μέχρι την ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα.
Κατά τον ίδιο, οι αντιπαραθέσεις σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν διευρύνει τις αποστάσεις ανάμεσα στην Τουρκία και ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Η αναμενόμενη παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Σύνοδο του Δουβλίνου εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο, με την Αθήνα να επιδιώκει να αναδείξει τις επιπτώσεις της πρόσφατης λιβυκής απόφασης και να διατηρήσει την ευρωπαϊκή στήριξη στις ελληνικές θέσεις.
Το εάν η συζήτηση θα οδηγήσει σε νέα κοινή τοποθέτηση ή σε συγκεκριμένες αποφάσεις των Ευρωπαίων ηγετών παραμένει ανοιχτό, καθώς η Σύνοδος δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί.