Skip to content
Διάρκεια άρθρου: Λιγότερο απο 1 λεπτό Λεπτά

Οι οκτώ λόγοι που το Πολυτεχνείο παραμένει πεδίο πολιτικής σύγκρουσης

Περισσότερο από μισό αιώνα μετά την εξέγερση του 1973, το Πολυτεχνείο εξακολουθεί να προκαλεί πολιτικές αντιπαραθέσεις. Δεν είναι μόνο μια επέτειος μνήμης, αλλά και μια διαρκής συζήτηση για τη δημοκρατία, την αντίσταση και τον ρόλο των πανεπιστημίων. Μια κριτική ερμηνεία της στάσης της δεξιάς εντοπίζει οκτώ λόγους πίσω από αυτή τη σύγκρουση: από το ιστορικό τραύμα της ακροδεξιάς μέχρι τον σημερινό ανταγωνισμό για το ποιος καθορίζει το περιεχόμενο της επετείου.

Η αμφισβήτηση της παντοδυναμίας της δικτατορίας
Για τη νοσταλγική προς τη χούντα ακροδεξιά, το Πολυτεχνείο αποτελεί μια ανεπιθύμητη υπενθύμιση αντίστασης. Παρά τις διώξεις και τον αποκλεισμό της Αριστεράς που είχαν προηγηθεί, μια νέα γενιά φοιτητών, μαζί με εργαζομένους, αμφισβήτησε ανοιχτά το καθεστώς. Η εξέγερση δεν παρουσιάζεται απλώς ως μια διαμαρτυρία, αλλά ως γεγονός που συνέβαλε στην ακολουθία εξελίξεων προς την κατάρρευση της δικτατορίας. Η ετήσια τιμή της κρατά ζωντανή τη μνήμη αυτής της αμφισβήτησης.

Η ρωγμή στην ιδεολογική κυριαρχία
Η μεταπολεμική δεξιά διέθετε ισχυρούς μηχανισμούς επιρροής: σχολείο, στρατό, Εκκλησία και μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, αυτή η κυριαρχία δεν απέτρεψε την εμφάνιση μιας γενιάς που στράφηκε εναντίον της δικτατορίας και της κυρίαρχης εθνικοφροσύνης. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι αρκετοί εξεγερμένοι προέρχονταν από μεσαία στρώματα. Το Πολυτεχνείο συμβολίζει έτσι το γεγονός ότι ο έλεγχος των θεσμών δεν εξασφαλίζει τον έλεγχο της κοινωνικής συνείδησης.

Μια εξέγερση που δεν χωρά εύκολα στις επίσημες τελετές
Η δημοκρατία ενσωμάτωσε το Πολυτεχνείο στο επίσημο ημερολόγιο μνήμης, προβάλλοντας κυρίως τους φοιτητές απέναντι στη δικτατορία και το σύνθημα «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία». Όμως η εξέγερση περιλάμβανε επίσης οδοφράγματα και συγκρούσεις. Εδώ βρίσκεται μια βασική αντίφαση: η επίσημη τιμή αναγνωρίζει μια ιστορική πράξη ανυπακοής, ενώ η σημερινή εξουσία επιδιώκει να περιορίζει αντίστοιχες πρακτικές. Η μνήμη της αντίστασης δεν μετατρέπεται εύκολα σε ακίνδυνη τελετουργία.

Τα αιτήματα που εξακολουθούν να ενοχλούν
Η παράδοση του Πολυτεχνείου συνδέεται με τον αντιιμπεριαλισμό, την κριτική στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο ΝΑΤΟ, τον συνδικαλισμό και την αλληλεγγύη στην Παλαιστίνη. Αυτές οι αναφορές συγκρούονται με κυβερνητικές επιλογές και διεθνείς συμμαχίες. Παράλληλα, διατηρούν ανοιχτό το ερώτημα αν μια κοινωνία δικαιούται να αμφισβητεί έμπρακτα την εξουσία και μέσα σε κοινοβουλευτικό καθεστώς. Η ύπαρξη εκλογών, σύμφωνα με αυτή την οπτική, δεν καταργεί αυτομάτως τους λόγους κοινωνικής αντίστασης.

Το πανεπιστήμιο ως χώρος πολιτικής ζωής
Μία από τις πιο επίκαιρες συγκρούσεις αφορά το ίδιο το πανεπιστήμιο. Από τη μία βρίσκεται η αντίληψη που δίνει προτεραιότητα στα μαθήματα, στην επαγγελματική προετοιμασία και στη σύνδεση με την αγορά. Από την άλλη, η αντίληψη ότι οι συνελεύσεις, οι παρατάξεις και οι κινητοποιήσεις αποτελούν αναγκαίο μέρος της λειτουργίας του. Το Πολυτεχνείο υπενθυμίζει τη δεύτερη εκδοχή: το πανεπιστήμιο ως χώρο κοινωνικής παρέμβασης, όχι αποκλειστικά απόκτησης προσόντων. Γι’ αυτό η συζήτηση για αστυνόμευση, ελέγχους πρόσβασης και πολιτικές δραστηριότητες αποκτά ιδιαίτερο βάρος.

Το συμβολικό πλεονέκτημα των πολιτικών αντιπάλων
Η επέτειος έχει και επικοινωνιακή αξία. Οι πολιτικοί χώροι που συνδέονται ιστορικά με την αντιδικτατορική δράση ή τη μεταπολιτευτική Αριστερά εμφανίζονται πιο οικείοι στους συμβολισμούς της. Για τη Νέα Δημοκρατία, η αποδυνάμωση αυτής της συμβολικής δύναμης μπορεί, κατά την κριτική αυτή, να περιορίζει ένα πλεονέκτημα των αντιπάλων της. Ταυτόχρονα, η πολεμική απέναντι στο Πολυτεχνείο λειτουργεί ως σημείο συσπείρωσης διαφορετικών δεξιών ακροατηρίων, παρά τις μεταξύ τους διαφορές.

Η άνοδος νέων ελίτ και η παρεξήγηση μιας γενιάς Η μεταπολίτευση δεν επανέφερε απλώς τους παλιούς πολιτικούς συσχετισμούς. Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ έφερε νέο πολιτικό προσωπικό και ανακατανομή εξουσίας. Ένα μικρό, προβεβλημένο τμήμα της γενιάς του Πολυτεχνείου ενσωματώθηκε στο σύστημα. Αυτό, όμως, δεν δικαιολογεί τη γενίκευση ότι «μια ολόκληρη γενιά εξαργύρωσε τους αγώνες της». Άλλοι αποσύρθηκαν από τη δημόσια δράση και άλλοι συνέχισαν να αγωνίζονται. Η πορεία ορισμένων προσώπων δεν περιγράφει το σύνολο των συμμετεχόντων.

Το παράδειγμα που παραμένει διαθέσιμο
Ο βαθύτερος λόγος της αντιπαράθεσης είναι ότι το Πολυτεχνείο παραμένει παράδειγμα συλλογικής αμφισβήτησης. Η μετατροπή του σε ακίνδυνο εορτασμό θα περιόριζε αυτή τη δυνατότητα. Εδώ προκύπτουν δύο διαφορετικά ερωτήματα: πώς οργανώνεται υπεύθυνα η επέτειος και ποιος καθορίζει τον χαρακτήρα της. Η κριτική σε συγκεκριμένες συμπεριφορές δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με την αποδοχή του κρατικού ελέγχου της μνήμης. Το ζητούμενο παραμένει αν η επέτειος θα διατηρεί ζωντανό πολιτικό περιεχόμενο ή μόνο το τελετουργικό της περίβλημα.

Γνωρίζατε αυτές τις πλευρές της αντιπαράθεσης; Αν το άρθρο σας φάνηκε ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να αναζητήσετε στην ιστοσελίδα μας περισσότερα σχετικά κείμενα.

‹