Προ εβδομάδων, όταν ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, μετέβαινε αεροπορικώς στην Αρμενία, προκειμένου να παραβρεθεί στην 8η Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (4 Μαΐου, 8th meeting of the European Political Community), στο Ερεβάν, παρουσιάστηκε πρόβλημα στο αεροπλάνο του, εξαιτίας του οποίου έκανε υποχρεωτική προσγείωση στην Τουρκία.Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, Κιρ Στάρμερ (δεξιά), ο Ταγίπ Ερντογάν, ο πρώην γ.γ. του ΝΑΤΟ και ο Β. Ζελένσκι
Μεγάλη αύξηση του διμερούς εμπορίου
Το ερώτημα είναι εάν αυτή η διμερής δυναμική μπορεί να μεταφραστεί σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο ή εάν θα παραμείνει περιορισμένη σε ad hoc συνεργασία . Η εμβάθυνση της διμερούς συνεργασίας εκτυλίσσεται στο πλαίσιο μιας – σε μεγάλο βαθμό – στάσιμης σχέσης ΕΕ – Τουρκίας .
Η Ισπανία πρόσφατα ευθυγραμμίστηκε με τον Josep Borrel , Ισπανό, πρώην Ύπατο Εκπρόσωπο εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, υποστηρίζοντας μια «θετική ατζέντα» ΕΕ — Τουρκίας σε κοινά ζητήματα. Επίσης, στο περιθώριο της διμερούς συνόδου κορυφής της Μαδρίτης το 2024, ο Σάντσεθ έκανε λόγο για «εξαιρετικό κλίμα» στις διμερείς σχέσεις, και αναφέρθηκε στην «Τουρκία και την Ισπανία ως φίλους, εταίρους και συμμάχους με σημαντικές πολιτιστικές, κοινωνικές και οικονομικές ανταλλαγές». Οι αριθμοί φαίνεται να τον επιβεβαιώνουν. Το διμερές εμπόριο των δύο χωρών έφτασε το 2025 στα 20,6 δισεκατομμύρια δολάρια .
Διαφωνίες
Αυτό, ωστόσο, δεν εμπόδισε την Ισπανία να πάρει δημόσια θέση για εξελίξεις στο εσωτερικό της Τουρκίας. Σε σχέση με άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, ο Σάντσεθ έχει εκφραστεί έντονα για την υπόθεση της φυλάκισης του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου , δείχνοντας έτσι ότι η επιθυμία της Ισπανίας για μια εποικοδομητική σχέση δεν συνεπάγεται σιωπή για θέματα δημοκρατίας και κράτους δικαίου. Αντίθετα, δείχνει ότι οι κανόνες και τα κριτήρια από τη μια πλευρά, και οι δεσμεύσεις για την ασφάλεια και την άμυνα κινούνται σε ξεχωριστές δρόμους.
Υπέρ της συμμετοχής στην «ευρω-άμυνα»
Αυτή η διττή λογική εκδηλώνεται, τη στιγμή που η ΕΕ αναλαμβάνει πρωτοβουλίες στον τομέα της άμυνάς της. Τυπικώς, στα χαρτιά, ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και το πρόγραμμα SAFE, προσφέρουν δυνατότητες συνεργασίας με τρίτες χώρες (εκτός ΕΕ). Στην περίπτωση του SAFE, επιτρέπεται, περιορισμένα, να δοθούν έργα εκτός ΕΕ, ενώ υποδηλώνεται ότι η συμμετοχή της τουρκικής βιομηχανίας δεν αποκλείεται.
Η Ισπανία έχει δηλώσει ανοικτή σε μια πιθανή ένταξη της Τουρκίας σε μηχανισμούς όπως η Μόνιμη Δομημένη Συνεργασία (PESCO), που στοχεύει στην εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των μελών της ΕΕ, και στο οποίο συμμετέχει η Βρετανία από το 2022. Ωστόσο, η Μαδρίτη δεν μπόρεσε να πείσει άλλα μέλη της ΕΕ να παραχωρήσουν στην Τουρκία πρόσβαση σε αυτό. Υπό αυτές τις συνθήκες, οπότε η θεσμική ολοκλήρωση της σχέσης της Τουρκίας με την ΕΕ παραμένει μπλοκαρισμένη, η διμερής αμυντική συνεργασία καθίσταται μέσο διατήρησης της στρατηγικής αλληλεξάρτησης.
Παράγοντες ώθησης του ισπανικού «μοντέλου»
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις δίνουν ώθηση σε αυτή τη μορφή ρεαλιστικής σχέσης. Η εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ , με τον απρόβλεπτο και συναλλακτικό χαρακτήρα της, αυξάνει τις ανησυχίες σχετικά με τις δεσμεύσεις ασφαλείας των ΗΠΑ , και επιταχύνει τη στροφή προς επιλεκτικές συνεργασίες μεταξύ μεσαίων δυνάμεων . Σε αυτό το πλαίσιο, κράτη με σημαντική περιφερειακή έκθεση επιδιώκουν ολοένα περισσότερο να μειώσουν τον κίνδυνο μέσω ευέλικτων συνασπισμών και διασυνδέσεων της αμυντικής βιομηχανίας τους, ούτως ώστε να μην εξαρτώνται απόλυτα από την Ουάσινγκτον.
Η εταιρική σχέση Ισπανίας – Τουρκίας εγείρει το ερώτημα κατά πόσον μια τέτοιου είδους πολιτική μπορεί να βρει απήχηση στις Βρυξέλλες. Η Ισπανία μπορεί να βοηθήσει στην ενσωμάτωση της Τουρκίας ως παράγοντα ασφαλείας στην ευρωατλαντική περίμετρο, συντηρώντας ταυτόχρονα μια «θετική ατζέντα», πολιτικά βιώσιμη .
Η αβεβαιότητα σχετικά με τη διεθνή τάξη και ο κατακερματισμένος χαρακτήρας του ευρωπαϊκού πλαισίου ασφάλειας μπορούν να συμβάλλουν ούτως ώστε οι σχέσεις Ισπανίας – Τουρκίας να αποτελέσουν παράδειγμα για το πώς μπορεί να διαμορφωθεί στρατηγική σύγκλιση, και στη συνέχεια πολιτική ευθυγράμμιση.
