Δεν είναι ειρηνευτική συμφωνία. Δεν είναι πυρηνική συμφωνία. Και σίγουρα δεν είναι η «άνευ όρων παράδοση» που διακήρυσσε ο Ντόναλντ Τραμπ όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκινούσαν πριν από σχεδόν τρεις μήνες την επιχείρηση «Επική Οργή» εναντίον του Ιράν.
Η προσωρινή συμφωνία που προαναγγέλλει τώρα η Ουάσιγκτον με την Τεχεράνη μοιάζει με έμμεση παραδοχή ότι ο πόλεμος δεν πέτυχε τους βασικούς πολιτικούς και στρατηγικούς στόχους του.
Για εβδομάδες, ο Λευκός Οίκος παρουσίαζε την επιχείρηση σαν αποφασιστικό χτύπημα που θα οδηγούσε είτε σε συνθηκολόγηση είτε ακόμη και σε εσωτερική κατάρρευση της ιρανικής ηγεσίας. Στο παρασκήνιο κυκλοφορούσαν σενάρια για ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας, ενώ αμερικανικά και ισραηλινά κέντρα μιλούσαν ανοιχτά για «μια νέα Μέση Ανατολή» στην οποία ο ρόλος της Τεχεράνης θα ήταν περιθωριακός.
Τίποτε απ’ ΄όλα αυτά δεν συνέβη. Το Ιράν δεν κατέρρευσε. Η ηγεσία του δεν ανατράπηκε. Το πυρηνικό πρόγραμμα δεν εξαλείφθηκε. Οι βαλλιστικοί πύραυλοι παραμένουν έξω από το πλαίσιο της διαγραφόμενης συμφωνίας. Και ύστερα από χιλιάδες νεκρούς, μήνες βομβαρδισμών, αποκλεισμών και παγκόσμιας ενεργειακής αναταραχής, η Ουάσιγκτον βρίσκεται ουσιαστικά να διαπραγματεύεται σχεδόν από το ίδιο σημείο στο οποίο βρισκόταν πριν από τον πόλεμο.
Ο Μπεν Ρόουντς, πρώην σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Μπαράκ Ομπάμα σχολίασε πως «το μόνο που πέτυχε η “Επική Οργή” ήταν να παραδώσει τους Φρουρούς της Επανάστασης τον έλεγχο του Ιράν και του Ορμούζ».
Η διατύπωση αποτυπώνει το εξαιρετικά αρνητικό κλίμα για τον Λευκό Οίκο που έχει προκαλέσει η κρίση στην Ουάσιγκτον. Γιατί μετά από τεράστιες καταστροφές και δισεκατομμύρια δολάρια στρατιωτικών δαπανών, η κυβέρνηση Τραμπ κατηγορείται πλέον ανοιχτά ότι κατέληξε ουσιαστικά σε μια συμφωνία που επαναφέρει το αρχικό status quo.
Γιατί έγιναν όλα αυτά;
Ο Τρίτα Πάρσι, αντιπρόεδρος του Quincy Institute και ένας από τους γνωστότερους επικριτές της αμερικανικής πολιτικής κλιμάκωσης απέναντι στο Ιράν, υποστηρίζει πως ο Τραμπ «διαπραγματεύτηκε απλώς την επιστροφή στο σημείο όπου υποτίθεται ότι βρισκόταν ήδη η εκεχειρία» πριν ο ίδιος ο Λευκός Οίκος τινάξει στον αέρα την αρχική αποκλιμάκωση επιβάλλοντας στις 13 Απριλίου τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό κατά του Ιράν.
Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον πέρασε από την κλιμάκωση στον αποκλεισμό, από τον αποκλεισμό στην ενεργειακή κρίση και από εκεί πίσω στις διαπραγματεύσεις — χωρίς να έχει λύσει κανένα από τα βασικά ζητήματα που υποτίθεται ότι προκάλεσαν τον πόλεμο.
Είναι κάτι που εξηγεί και τη σφοδρότητα των αντιδράσεων που αντιμετωπίζει τώρα ο Τραμπ στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Ο δημοκρατικός γερουσιαστής του Νιου Τζέρσεϊ, Κόρι Μπούκερ σημειώνει ότι ο Τραμπ οδηγήθηκε τελικά σε μια συμφωνία πολύ πιο ευνοϊκή για την Τεχεράνη απ’ όσο υποσχόταν ο ίδιος και ο Λευκός Οίκος όταν ξεκινούσε ο πόλεμος. Ο δημοκρατικός γερουσιαστής του Μέριλαντ, Κρις βαν Χόλεν χαρακτήρισε τη συμφωνία «γκάφα», σημειώνοντας ότι το Ορμούζ ανοίγει ξανά ακριβώς όπως ήταν ανοιχτό και πριν από τον πόλεμο.
Ακόμη πιο οργισμένες ήταν οι αντιδράσεις των ρεπουμπλικανών «γερακιών». Η Wall Street Journal έκανε λόγο για «στρατηγική υποχώρηση», ενώ ο ρεπουμπλικανός γερουσιαστής του Τέξας, Τεντ Κρουζ προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να βρεθούν απέναντι σε ένα Ιράν που θα εξακολουθεί να εμπλουτίζει ουράνιο και να ασκεί επιρροή στο Ορμούζ. Ο Ρότζερ Γουίκερ, ρεπουμπλικανός γερουσιαστής του Μισισίπι και πρόεδρος της Επιτροπής Ενόπλων Δυνάμεων της Γερουσίας, χαρακτήρισε την παράταση της εκεχειρίας «καταστροφή».
Η ειρωνεία είναι ότι πολλές από αυτές τις επικρίσεις επιβεβαιώνουν ακριβώς το μέγεθος της αποτυχίας της επιχείρησης. Γιατί η κυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε τον πόλεμο υποσχόμενη ότι η στρατιωτική πίεση θα εξανάγκαζε το Ιράν να αποδεχθεί όρους που δεν δεχόταν στη διπλωματία. Τελικά, ύστερα από μήνες βομβαρδισμών, η Ουάσιγκτον επιστρέφει στη διπλωματία χωρίς να έχει πετύχει αυτούς τους όρους στο πεδίο της μάχης.
Ανεκπλήρωτοι στόχοι
Η Τεχεράνη δεν έχει αποδεχθεί ακόμη να παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο. Δεν έχει δεχθεί δεκαετές πάγωμα του εμπλουτισμού. Δεν έχει αποδεχθεί περιορισμούς στο πυραυλικό της πρόγραμμα. Και σύμφωνα με τον ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, όλα αυτά μπορούν να συζητηθούν μόνο μέσα σε νέο διαπραγματευτικό πλαίσιο 60 ημερών.
Ακόμη και το άνοιγμα του Ορμούζ παρουσιάζεται πλέον περισσότερο ως αναγκαστικός συμβιβασμός παρά ως αμερικανική νίκη. Η ενεργειακή κρίση άρχισε να προκαλεί τεράστια πολιτική πίεση στον Λευκό Οίκο, με τις τιμές των καυσίμων να εκτοξεύονται σε υψηλό τετραετίας και τους Ρεπουμπλικανούς να φοβούνται σοβαρό πολιτικό κόστος ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Η «Επική Οργή» παρουσιάστηκε αρχικά σαν επίδειξη αμερικανικής ισχύος που θα ανάγκαζε το Ιράν να λυγίσει. Ομως μετά από μήνες πολέμου, η Ουάσιγκτον επιστρέφει στο σημείο απ’ όπου ξεκίνησε. Μόνο που τώρα η περιοχή είναι σαφώς πιο αποσταθεροποιημένη, οι τιμές της ενέργειας πολύ υψηλότερες, η αμερικανική πολιτική σκηνή βαθύτερα διχασμένη και η εικόνα της αμερικανικής παντοδυναμίας τσαλακωμένη.