Για μυστική διπλωματία, κατηγορεί ουσιαστικά ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων το μέγαρο Μαξίμου και την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, με αφορμή τη “μυστική” και μη δημοσιευμένη έως τώρα συμφωνίας Ελλάδας – Βουλγαρίας για την επιστροφή της σορού του τσάρου Σαμουήλ στη Σόφια, με “αντάλλαγμα” ορισμένα κειμήλια από τη Βουλγαρία στην Ελλάδα.
Μεγάλοι κίνδυνοι
Εάν, επομένως (και στον βαθμό που) η Ελλάδα, ήδη (είτε δια του κειμένου του Μνημονίου Κατανόησης -το οποίο αγνοούμε- είτε δια των παραπάνω επίσημων ανακοινώσεων της ελληνικής κυβέρνησης) αναγνωρίζει:
1] Ότι τα 48 κειμήλια που παραδόθηκαν από την Βουλγαρία στην Ελλάδα (και κατ’ επέκταση, τα «ιστορικά αντικείμενα αμοιβαίου ενδιαφέροντος» που θα «ταυτοποιηθούν» και θα «ενταχθούν σε επακόλουθη συμφωνία») είχαν «μεταφερθεί» στην Σόφια κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (και όχι «αρπαγεί» ή -έστω- «αφαιρεθεί» από την κατοχή του ελληνικού Δημοσίου ή των αντίστοιχων εκκλησιαστικών νομικών προσώπων που βρίσκονταν εντός της ελληνικής επικράτειας)∙
2] Ότι τα αντικείμενα αυτά «εκτίθεντο ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας»∙
3] Ότι, δια της μεταφοράς των 48 κειμηλίων (και όσων πρόκειται να ακολουθήσουν, δυνάμει τυχόν επακόλουθης συμφωνίας) στην Ελλάδα συντελείται (όχι απόδοση της κατοχής και αναγνώριση της κυριότητας του Ελληνικού Δημοσίου ή των αντίστοιχων εκκλησιαστικών νομικών προσώπων από τα οποία είχαν αφαιρεθεί τα αντικείμενα, αλλά) παράδοση προς φύλαξη (παρακαταθήκη) και μάλιστα προσωρινή και κυρίως.
4] Ότι τα 48 κειμήλια που αποτελούν αντικείμενο του «Μνημονίου Κατανόησης» (και όσα θα ενταχθούν σε αντίστοιχη επακόλουθη συμφωνία) παραδίδονται στην Ελλάδα υπό τον όρο της αμοιβαιότητας, δηλαδή έναντι (σε ανταπόδοση) της αντίστοιχης παράδοσης από την Ελλάδα ιστορικών αντικειμένων ενδιαφέροντος της Βουλγαρίας, τότε υπάρχει σαφής και σοβαρός κίνδυνος αποδυνάμωσης (ή ακόμα και απόσβεσης/ματαίωσης) διεθνών αξιώσεων της Ελλάδας που απορρέουν από το άρθρο 126 της Συνθήκης του Νεϊγύ.
(…) Κατά συνέπεια, με δεδομένο ότι το εν λόγω «Μνημόνιο Κατανόησης» δεν έχει κυρωθεί με νόμο, δεν δύναται να παράσχει επαρκές νόμιμο έρεισμα στην μεταβίβαση κατοχής ή την εξαγωγή κινητού μνημείου από την Ελληνική Επικράτεια, χωρίς την τήρηση των προϋποθέσεων του άρθρου 34 του ν. 4858/2021.
Παρά ταύτα, με βάση τουλάχιστον τα όσα είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, πέραν του ελέγχου της συνδρομής ή μη όλων των ανωτέρω ουσιαστικών προϋποθέσεων, δεν έχει ληφθεί μέχρι σήμερα η γνώμη του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), αναφορικά με τη μεταβίβαση της κατοχής του συγκεκριμένου κινητού μνημείου.
Ενόψει όλων των ανωτέρω, ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων καλεί τις Κοινοβουλευτικές Ομάδες και το σύνολο των Βουλευτών του Ελληνικού Κοινοβουλίου να ασκήσουν κάθε προβλεπόμενο, από τον Κανονισμό της Βουλής και το Σύνταγμα, μέσο κοινοβουλευτικού ελέγχου και να καλέσουν με κάθε τρόπο την κυβέρνηση και την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού:
1] Να παραδώσει άμεσα στη δημοσιότητα το από 29.9.2026 «Μνημείο Κατανόησης» μεταξύ των Υπουργών Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγάριας,
2] Να παράσχει κάθε αναγκαία, ενόψει όσων εκθέσαμε ήδη, διαβεβαίωση περί της διασφάλισης της ισχύος και της λυσιτελούς άσκησης των διεθνών αξιώσεων της χώρας, σύμφωνα με το άρθρο 126 της Συνθήκης του Νεϊγύ, για την απόδοση και επιστροφή του συνόλου των αντικειμένων πολιτιστικής κληρονομιάς που αφαιρέθηκαν παράνομα από την ελληνική επικράτεια κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και
3] Να ενημερώσει την Βουλή και τον ελληνικό λαό, ως προς τους όρους εκπλήρωσης κάθε προϋπόθεσης που τίθεται από το ν. 4858/2021 για την -συντελεσθείσα ήδη- μεταβίβαση της κατοχής και την εξαγωγή από την ελληνική επικράτεια του κινητού αρχαίου μνημείου των σκελετικών καταλοίπων της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου.