Με κεντρικό άξονα ότι η Ουκρανία λειτουργεί ιστορικά ως «σφήνα» και σήμερα ως πεδίο σύγκρουσης μεγάλων στρατηγικών σχεδιασμών, ο πρέσβης ε.τ. Γεώργιος Πουκαμισάς ανέπτυξε στο ΕΛΙΣΜΕ μια γραμμή ανάλυσης που αποφεύγει τον μανιχαϊσμό, αλλά δεν κρύβει τις ευθύνες και τα λάθη όλων των πλευρών.
Σχετικά Άρθρα
Η εκδήλωση άνοιξε τυπικά με ιστορική αναφορά στην άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο (25 Ιανουαρίου 1833) και στο πώς τα «εξαρτημένα κόμματα» και οι Μεγάλες Δυνάμεις διαμόρφωναν τότε το εσωτερικό πεδίο. Το πέρασμα δεν ήταν άσχετο: λειτούργησε ως εισαγωγή στο διαχρονικό μοτίβο «εξωτερικής επιρροής» που –κατά τον ομιλητή– επανεμφανίζεται σήμερα στην ουκρανική υπόθεση.
Το «αξίωμα» του ΝΑΤΟ και η Ουκρανία ως στρατηγικός κόμβος
Ο πρέσβης στάθηκε στη γνωστή ρήση του πρώτου Γ.Γ. του ΝΑΤΟ (Lord Ismay) ως «γεωπολιτικό αξίωμα»: να κρατά «τη Γερμανία κάτω, τη Ρωσία έξω και την Αμερική μέσα». Πάνω σε αυτό το πλαίσιο έδεσε την ουκρανική διάσταση: «δεν μιλάς για Ουκρανία χωρίς να μιλάς πρωτίστως για τη Ρωσία».
Παράλληλα, θύμισε πως η σημασία της Ουκρανίας είχε αποτυπωθεί κλασικά στη «Μεγάλη Σκακιέρα» του Μπρεζίνσκι: χωρίς την Ουκρανία, η Ρωσία δεν είναι αυτοκρατορία. Σε αυτό το σημείο, υπογράμμισε ότι συχνά αγνοείται πως ο Μπρεζίνσκι αργότερα μίλησε και για ανάγκη «ένταξης» της Ρωσίας σε μια ευρύτερη Δύση—δηλαδή όχι μόνιμης αποξένωσης.
Ιστορικό βάθος: από τον Α’ ΠΠ έως τον Β’ ΠΠ και το «βαρύ φορτίο» της Δυτικής Ουκρανίας
Ο Πουκαμισάς πέρασε σε ιστορικές «αφετηρίες» που, όπως είπε, εξηγούν γιατί η Ουκρανία γίνεται διαρκώς πεδίο ανταγωνισμού:
-
Στον Α’ Παγκόσμιο, η ουκρανική διάσταση αξιοποιήθηκε από τις Κεντρικές Δυνάμεις ως προσπάθεια ανατροπής της ισορροπίας.
-
Στον Β’ Παγκόσμιο, αναφέρθηκε στη συνεργασία τμημάτων των δυτικο-ουκρανικών εθνικιστικών δομών με τα γερμανικά συμφέροντα και στη βαριά σκιά εγκλημάτων, κατονομάζοντας τον Στέπαν Μπαντέρα ως ιστορική αναφορά του φαινομένου.
-
Μετά τον πόλεμο, μίλησε για «περίθαλψη» τέτοιων στοιχείων στη Δύση και για αντάρτικη δράση στα Καρπάθια που κράτησε ως τις αρχές της δεκαετίας του ’50, με την ιστορία να «ακουμπά» μέχρι και επιχειρήσεις μυστικών υπηρεσιών.
Το συμπέρασμα του ήταν καθαρό: χωρίς ιστορία δεν υπάρχει σοβαρή ανάλυση. Και στην Ουκρανία, «το βάρος της ιστορίας είναι μεγάλο», ακόμη και στο θρησκευτικό και εκκλησιαστικό επίπεδο.
Τα «λάθη υπολογισμού» που διόγκωσαν τον πόλεμο
Ο πρέσβης μίλησε ανοιχτά για τρεις διαδοχικές λανθασμένες εκτιμήσεις:
-
Πριν την εισβολή: παραδέχθηκε ότι και στο ελληνικό περιβάλλον εκτίμησης «δεν περίμεναν» πως η Ρωσία θα εισβάλει, ενώ οι αμερικανικές υπηρεσίες το προέβλεπαν.
-
Στις πρώτες εβδομάδες: δυτικές εκτιμήσεις για γρήγορη πτώση του Κιέβου—ο ίδιος ανέφερε ως παράγοντα που «δεν είχε υπολογιστεί» την πολιτική παρέμβαση του Μπόρις Τζόνσον.
-
Στην οικονομία: η προσδοκία ότι η Ρωσία θα καταρρεύσει οικονομικά «σε λίγους μήνες», την οποία χαρακτήρισε σχεδόν «χιλιαστική» πρόβλεψη.
Πρόσθεσε και ένα τέταρτο σημείο: ότι η κρίση επιτάχυνε τη σύσφιγξη Κίνα–Ρωσίας, ενώ πολλοί θεωρούσαν πως αυτή η μετατόπιση θα αργούσε πολύ.
Νέες συνέπειες: Φινλανδία και Σουηδία στο ΝΑΤΟ, BRICS, Ινδία και «αντιφάσεις» Δύσης
Στη συνέχεια, ανέδειξε τα στρατηγικά παράγωγα του πολέμου:
-
Η είσοδος Φινλανδίας και Σουηδίας στο ΝΑΤΟ ως εξέλιξη που οι Ρώσοι δεν υπολόγισαν.
-
Η στάση της Ινδία: προσπάθεια ισορροπιών, με τον ομιλητή να αποδίδει μέρος της μετατόπισης σε πιέσεις της πολιτικής Ντόναλντ Τραμπ (ιδίως στο ενεργειακό/δασμολογικό πεδίο), και άρα σε περαιτέρω «συσπείρωση» ενός ευρασιατικού μπλοκ.
-
Για την Ευρώπη, τόνισε την αντιφατική ταυτόχρονη στάση: πολιτική συμπόρευσης με ΗΠΑ, αλλά και ρητορική «αυτονομίας», ενώ στο ενεργειακό σχεδιάζεται μηδενισμός εισαγωγών από Ρωσία σε ορίζοντα 2027 μέσω αποφάσεων ευρωπαϊκών θεσμών.
Η Ελλάδα: «Δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς – αλλά το παρακάναμε»
Στο πιο «δικό μας» σκέλος, ο Πουκαμισάς είπε ότι το 2022 η Ελλάδα συντάχθηκε με τους συμμάχους—«δεν μπορούσε να γίνει διαφορετικά». Όμως έβαλε διαχωριστική γραμμή στη ρητορική: κατά την εκτίμησή του, η Αθήνα “το παρακάναμε” σε διατυπώσεις τύπου «η Ρωσία είναι εχθρός» ή «είμαστε σε πόλεμο με τη Ρωσία», χωρίς να είναι σαφές τι ακριβώς κερδήθηκε από τέτοια υπερβολή.
Επανέφερε ως κανόνα την ανάγκη μη απόλυτων στρατοπέδων («ούτε κόντρα στη Ρωσία, ούτε μόνο με τη Ρωσία»), θυμίζοντας και ιστορικά παραδείγματα όπου η χώρα πλήρωσε επιλογές που ευνόησαν μονομερείς εξαρτήσεις.
Ενεργειακοί και μεταφορικοί διάδρομοι: η Αλεξανδρούπολη στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη γεωοικονομία: ο πρέσβης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα πρέπει να έχει δική της αντίληψη ενεργειακού εφοδιασμού και να επιμείνει στη σημασία ενός «κάθετου διαδρόμου» (ενεργειακού και μεταφορικού) προς Βορρά, ώστε να διατηρηθεί η αξία της Αλεξανδρούπολη ως παράκαμψης των Στενών προς Βουλγαρία–Ρουμανία και έως Μολδαβία. Συνέδεσε αυτό και με την ανάγκη να προστατευτεί η τριμερής συνεργασία Ελλάδας–Βουλγαρίας–Ρουμανίας «και μετά το τέλος» της ουκρανικής κρίσης.
Η «σιωπηλή πληγή»: ο Ελληνισμός της Αζοφικής και η Μαριούπολη
Το πιο αιχμηρό σημείο της παρέμβασής του αφορούσε τον Ελληνισμό της Αζοφικής: μίλησε για περίπου 100.000 ελληνογενείς, για την ύπαρξη (προπολεμικά) γενικού προξενείου στη Μαριούπολη, και για το γεγονός ότι σήμερα οι πληθυσμοί αυτοί βρίσκονται «υπό ρωσικό έλεγχο», χωρίς δημόσια εικόνα για το τι πραγματικά συμβαίνει.
Η διατύπωση ήταν σκληρή: «Έχω την αίσθηση ότι το ελληνικό κράτος τους έχει λησμονήσει», με την επισήμανση ότι—αν δεν μπορεί να υπάρξει επίσημη διπλωματική παρουσία—τουλάχιστον πρέπει να υπάρχει «ιεροκρυφίως» καταγραφή/παρακολούθηση της κατάστασης.
Στο ίδιο πλαίσιο, επέκρινε και μια λογική «εθιμοτυπικών επισκέψεων» στο μέλλον, λέγοντας πως προέχει να στηριχθεί η δική τους γλωσσική ιδιαιτερότητα (η ρωμαίικη/τοπική διάλεκτος), αντί μιας επιφανειακής επίδειξης.
Εκκλησιαστικό ρήγμα: παράγοντας που «τον υποτιμούμε»
Σε ερώτηση για την αποκοπή/αυτονόμηση της Εκκλησίας στην Ουκρανία από το Πατριαρχείο Μόσχας, ο Πουκαμισάς απάντησε ότι έπαιξε «πολύ ισχυρό ρόλο» και πως αντί να ενώσει «διαίρεσε» τόσο τους Ουκρανούς όσο και την Ορθοδοξία συνολικά. Το έθεσε και ως ζήτημα που αφορά ευρύτερα τον ελληνισμό λόγω του ρόλου του Οικουμενικό Πατριαρχείο.
«Δίκαιο της ισχύος» και ο φόβος της «Πανδώρας»
Στην ενότητα ερωτήσεων τέθηκε ευθέως ο φόβος ότι η ρωσική ενέργεια ανοίγει «κουτί της Πανδώρας» για αναθεωρητισμούς τύπου Κύπρος, Ταϊβάν κ.ά. Η απάντηση κινήθηκε σε δύο γραμμές:
-
Το διεθνές δίκαιο δεν αλλάζει στη θεωρία (η κυριαρχία δεν μεταφέρεται διά της βίας), αλλά στην πράξη έχει υποχωρήσει η «ισχύς του δικαίου» μπροστά στο «δίκαιο της ισχύος».
-
Άρα, χώρες που απειλούνται οφείλουν να χτίζουν ισχύ, χωρίς να εγκαταλείπουν τη νομική γραμμή.
Παράλληλα, εκτίμησε ότι οι περιοχές του Ντονμπάς δύσκολα θα επιστρέψουν, καθώς προϋπήρξε στάδιο «λαϊκών δημοκρατιών» και στη συνέχεια «προσχώρησης» στη ρωσική ομοσπονδία, αλλά τόνισε ότι ακόμη και σήμερα χρησιμοποιείται «ασαφής γλώσσα» (de facto έλεγχος αντί ρητής μεταφοράς κυριαρχίας).
Το τελικό συμπέρασμα: η Ουκρανία τραυμάτισε την Ευρώπη—και η Ευρώπη το χειρίστηκε λάθος
Κλείνοντας, ο πρέσβης διατύπωσε μια βαριά εκτίμηση: η ουκρανική υπόθεση υπήρξε «βασική αιτία παρακμής» και βαθύς τραυματισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως λόγω της ενεργειακής αποκοπής από τη Ρωσία και των οικονομικών συνεπειών στην ευρωπαϊκή (και γερμανική) οικονομία, ενώ άφησε αιχμές για την ευρωπαϊκή «εμμονή» και τις αντιφάσεις πολιτικής που παράγει.
Έβαλε επίσης ως «χαμένη ευκαιρία» την περίοδο πριν από την εισβολή, λέγοντας ότι αν οι Ευρωπαίοι είχαν στηρίξει ουσιαστικότερα την εφαρμογή του δεύτερου πρωτοκόλλου του Μινσκ ΙΙ, ενδεχομένως θα είχαν αποφευχθεί πολλά από τα σημερινά αδιέξοδα.
Δείτε την εκδήλωση: