Οποιαδήποτε παρέμβαση, εδώ που έχουν φτάσει τα πράγματα, θα ήταν επιβεβλημένη. Ο Πρωθυπουργός μάζεψε στο Μαξίμου τους «σουπερμαρκετάδες» (29.06) και ζήτησε πάγωμα αυξήσεων τον Ιούλιο και τον Αύγουστο (το δίμηνο που έγινε πέρυσι το μεγάλο πάρτι με πρόφαση τον Τουρισμό). Το αποτέλεσμα της συνάντησης μπορεί να ήταν κατώτερο των προσδοκιών που είχαν καλλιεργηθεί, αλλά δεν βρίσκεται εκεί το ζήτημα.
Είναι προφανές ότι, λίγους μήνες πριν από τις εκλογές, η κυβέρνηση δεν μπορεί να θέσει σε κίνηση την ουσιαστική μεταρρύθμιση στη λειτουργία της αγοράς που δεν έκανε εδώ και πέντε χρόνια. Χρόνος υπήρχε. Το πρόβλημα ήταν γνωστό πολύ πριν τις εκλογές του 2023, καθώς το πρώτο κύμα της ακρίβειας ήρθε το 2021 από τη διαταραχή της εφοδιαστικής αλυσίδας λόγω Covid και το χάσμα υψηλής ζήτησης – χαμηλής προσφοράς κατά το άνοιγμα των οικονομιών μετά την καραντίνα. Το δεύτερο κύμα ήρθε το 2022 με την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία και το τρίτο εφέτος με τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Αναλυτές, εκπρόσωποι θεσμών (όπως η Κριστίν Λαγκάρντ της ΕΚΤ, που μιλούσε από το 2022 για «πληθωρισμό ενέργειας και τροφίμων»), αλλά και στελέχη της ΝΔ (όπως η Ντόρα Μπακογιάννη), είχαν επισημάνει πολύ προ των εκλογών του 2023 ότι αυτό είναι το βασικό πρόβλημα.
Η κυβέρνηση αντέδρασε αρχικά επικοινωνιακά, κάνοντας λόγο για «εισαγόμενη ακρίβεια» και «διεθνές φαινόμενο» (που όντως ήταν, αρχικά), και στη συνέχεια άρχισε να βλέπει την άλλη όψη του νομίσματος: τις θετικές επιπτώσεις του πληθωρισμού για τη μείωση του χρέους, την αύξηση των εσόδων από έμμεσους φόρους, την επίτευξη υπερπλεονασμάτων και τα έσοδα για όσους δραστηριοποιούνται στον Τουρισμό, συμπεριλαμβανομένων των ιδιοκτητών Airbnb.
Η κυβέρνηση επέλεξε έτσι τη στρατηγική του «kick the can down the road» (κλωτσάω το τενεκεδάκι να πάει παρακάτω), μια έκφραση που περιγράφει την επιλογή της καθυστέρησης, της αποφυγής ή της αναβολής για τη λήψη μιας δύσκολης απόφασης και την αντιμετώπιση ενός προβλήματος.
Τα ενοίκια διπλασιάστηκαν σε πολλές περιοχές και οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί πάνω από 30% σε σύγκριση με το 2020 (στοιχεία ΕΛΣΤΑΤ). Μιλώντας δε για τις τιμές των τουριστικών δωματίων ή της χωριάτικης σαλάτας (όσο κι αν θεωρείται très banal να μνημονεύεται σε οικονομική ανάλυση), αντιλαμβάνεται κανείς εύκολα τι συνέβη. Για το πορτοφόλι του εύπορου Αμερικανού ή Σουηδού τουρίστα, οι αυξημένες τιμές για διαμονή και διατροφή ήταν και πάλι διαχειρίσιμες στο πλαίσιο των καλοκαιρινών διακοπών (κι ας γίνονταν απλησίαστα τα νησιά για τους έλληνες επισκέπτες).
Παράλληλα, τις «δικές του» τιμές διαμόρφωνε και διαμορφώνει το τουριστικό κύμα και στα σούπερ μάρκετ, τα οποία βρίσκουν την ευκαιρία τα τελευταία καλοκαίρια να αξιοποιήσουν ως πρόσχημα την αυξημένη ζήτηση για αδικαιολόγητες ανατιμήσεις.
Αυτή την εβδομάδα η κυβέρνηση απέφυγε, για άλλη μια φορά, το «σκληρό ροκ» με τους μεγαλοιδιοκτήτες του λιανεμποροίου παρότι είναι γνωστό το «σύστημα» των παράλληλων εταιρειών real estate (που νοικιάζουν τα καταστήματα) ή προμηθευτών (που γεμίζουν τα ράφια με προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας), όπου κρύβονται πολύ υψηλά κέρδη.
Ζήτησε, ωστόσο, το Μέγαρο Μαξίμου αυτοσυγκράτηση. Κάτι παραπάνω δεν ήταν εύκολο, με δεδομένη τη δεσπόζουσα θέση των εν λόγω προσώπων στο οικονομικοπολιτικό μας σύμπλεγμα, το γεγονός ότι αξιοποιούν τους χιλιάδες εργαζόμενους ως ασπίδα (και μοχλό πίεσης), αλλά και το παιχνίδι με τα ρουσφέτια (διορισμούς) που ζητούν βουλευτές της Αθήνας και της Περιφέρειας, μια πρακτική που βαθαίνει και, κυρίως, απλώνει τις σχέσεις μεταξύ των δύο πλευρών.
Η κυβέρνηση ορθώς αρνείται τη μείωση του ΦΠΑ που ζητούν, με την άνεση της αντιπολιτευτικής μπαρούφας, όλα σχεδόν τα υπόλοιπα κόμματα. Μελέτες της Τράπεζας της Ελλάδας έχουν δείξει ότι το 80% θα πήγαινε στους μεσάζοντες της εφοδιαστικής αλυσίδας και στα κέρδη των επιχειρήσεων. Η απόφαση είναι σωστή γιατί είναι ορθολογική. Ομως η διπλή άρνηση, και στη μείωση του ΦΠΑ και στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων, αποδυναμώνει την αξιοπιστία της κυβερνητικής επιλογής. Γιατί, αν δεν κάνεις το ένα, πρέπει αναγκαστικά να προσπαθήσεις τουλάχιστον να κάνεις το άλλο: τη διαρθρωτική παρέμβαση.
Ετσι όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, με δεδομένη τη φοροδιαφυγή και τις παθογένειες στα κυκλώματα του εμπορίου, η διαμόρφωση «κανονικών» και όχι υπερβολικών τιμών ελεύθερης αγοράς από την προσφορά και τη ζήτηση είναι πρακτικά ανέφικτη.
Ποιες είναι όμως οι μεταρρυθμίσεις που δεν έγιναν; Είναι γνωστές και έχουν περιγραφεί σε εκθέσεις εγχώριων και διεθνών οικονομικών θεσμών. Για παράδειγμα, περιγράφονται αλλαγές που θα εγκαταστήσουν έναν πραγματικό μηχανισμό ελέγχων και παρεμβάσεων στην αγορά (αλλά και επιβολής προστίμων σε περίπτωση αισχροκέρδειας ή ολιγοπωλιακών πρακτικών).
Αυτές όμως οι αλλαγές απαιτούν χρόνο και πολιτικό κεφάλαιο. Και κυρίως πολιτική απόφαση διαφορετική από την επιλογή του «kick the can down the road» που επικράτησε για τους λόγους που αναφέραμε. Τώρα είναι αργά και εκείνο που θα ήλπιζε κανείς είναι πως η λογική των έκτακτων (και εν πολλοίς επικοινωνιακών) παρεμβάσεων θα φέρει έστω κάποια αποτελέσματα.
Διότι, όπως είναι γνωστό από την πολιτική επιστήμη, ο πληθωρισμός τροφοδοτεί τα άκρα και ιστορικά έχει γεννήσει τέρατα, ενώ οι πολίτες ψηφίζουν με βάση την τσέπη τους (δηλαδή με βάση την πραγματική οικονομία) και όχι παρακολουθώντας δημοσιονομικούς δείκτες.
Η κυβέρνηση, με την άρνησή της να προχωρήσει σε διαρθρωτικές αλλαγές επί πέντε χρόνια, πήρε ένα μεγάλο ρίσκο. Ας ελπίσουμε ότι οι συνέπειες δεν θα είναι αποσταθεροποιητικές για όσα επιτεύχθηκαν σε άλλους τομείς.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News