Αν υπάρχει ένας αστάθμητος παράγοντας που προκαλεί πονοκέφαλο στους κομματικούς σχεδιασμούς ενόψει της επόμενης αναμέτρησης στις κάλπες, αυτός δεν είναι άλλος από την «αόρατη» δεξαμενή των πολιτών που γύρισαν την πλάτη στο παραβάν στις εκλογές. Τα αριθμητικά δεδομένα της τελευταίας δεκαετίας αποτυπώνουν μια σταθερή αιμορραγία της εκλογικής συμμετοχής, διαμορφώνοντας ένα πολιτικό σκηνικό όπου η αποχή κινδυνεύει να μετατραπεί στον μεγαλύτερο «ρυθμιστή» των συσχετισμών.
Εκλογές: Το χρονικό της μεγάλης φυγής
Η αφετηρία της διαδρομής εντοπίζεται στον Ιανουάριο του 2015, όταν η οξεία πολιτική σύγκρουση έφερε στις κάλπες 6.330.318 πολίτες, με τη συμμετοχή να φτάνει στο 63,94%. Ωστόσο, η ταχεία διάψευση προσδοκιών και η υπογραφή του τρίτου μνημονίου από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ οδήγησαν ακαριαία, τον Σεπτέμβριο του 2015, στην πρώτη μεγάλη αποσυσπείρωση: 5.567.930 ψηφοφόροι προσήλθαν τότε, με τη συμμετοχή να κατρακυλά στο 56,16% — μια απώλεια άνω των 760.000 ψήφων μέσα σε λίγους μήνες.
Η εικόνα παρουσίασε πρόσκαιρα σημάδια ανάκαμψης τον Ιούλιο του 2019 (5.769.644 ψηφοφόροι, 57,78%) και κυρίως τον Μάιο του 2023, όταν ενεργοποιήθηκαν 6.061.098 πολίτες (61,10%).
Η μεγάλη ανατροπή, όμως, καταγράφηκε έναν μόλις μήνα μετά. Τον Ιούνιο του 2023, η αίσθηση ενός προδιαγεγραμμένου αποτελέσματος σε συνδυασμό με τη διεξαγωγή των εκλογών με λίστα (χωρίς τη μάχη του σταυρού) οδήγησαν σε μια πρωτοφανή εκλογική «καθίζηση».
Μόλις 5.273.699 πολίτες άσκησαν το εκλογικό τους δικαίωμα, σπάζοντας κάθε προηγούμενο αρνητικό ρεκόρ, με τη συμμετοχή να υποχωρεί στο 53,74%. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, σχεδόν 787.000 ψηφοφόροι επέλεξαν τον «καναπέ», διευρύνοντας τη συνολική «μαύρη τρύπα» σε σύγκριση με το 2015 σε πάνω από 1,05 εκατομμύριο πολίτες.
Το «καμπανάκι» της πρώτης Κυριακής
Στα κομματικά επιτελεία η αγωνία χτυπά κόκκινο, καθώς η ανάλυση της αποχής δεν είναι μονοσήμαντη.
Όπως εξηγούν έμπειροι αναλυτές, σε πρώτη φάση, η διαμαρτυρία μέσω της αποχής δεν φαίνεται να αποτελεί την πρώτη επιλογή για τους ψηφοφόρους που τοποθετούνται κοντά στη ΝΔ.
Ωστόσο, η παρατεταμένη πίεση της ακρίβειας, η φθορά της καθημερινότητας και η κόπωση της εξουσίας είναι πιθανό να οδηγήσουν ορισμένους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους της ΝΔ να στείλουν ένα ηχηρό μήνυμα στην κυβέρνηση μέσω της αποχής, την πρώτη Κυριακή. Να αξιοποιήσουν, δηλαδή, την πρώτη Κυριακή ως πεδίο ανέξοδης διαμαρτυρίας — ένα ενδεχόμενο που το κυβερνητικό επιτελείο επιχειρεί πάση θυσία να προλάβει.
Την ίδια στιγμή, ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ αντιλαμβάνονται πως αν δεν καταφέρουν να εμπνεύσουν αυτό το 46% που επιλέγει τον «καναπέ» στις εκλογές, η ανατροπή των πολιτικών ισορροπιών παραμένει άσκηση επί χάρτου. Το εμπόδιο, ωστόσο, είναι ο βαθύς δείκτης απογοήτευσης. Όταν οι πολίτες νιώθουν πως οι κομματικές διαμάχες διεξάγονται εκτός της δικής τους πραγματικότητας, η κάλπη φαντάζει στα μάτια τους ως μια διαδικασία χωρίς αντίκρισμα.
Το κρίσιμο ερώτημα που αιωρείται πλέον είναι αν το πολιτικό σύστημα διαθέτει τα αντανακλαστικά και το αφήγημα να επανασυνδεθεί με ένα ακροατήριο που νιώθει συστηματικά παραγκωνισμένο. Όποιος καταφέρει να αποκωδικοποιήσει τη δυσπιστία αυτής της σιωπηλής πλειοψηφίας και να τη σηκώσει από τον καναπέ, θα κρατά στα χέρια του το πραγματικό «κλειδί» για τους μελλοντικούς συσχετισμούς εξουσίας.