Μακριά από τα φώτα της πολιτικής σκηνής και τις μεγάλες συγκεντρώσεις, στην Αμερική, στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και των αρχών του 1950. Μέσα από μια συναρπαστική αφήγηση, στο βιβλίο του Γιώργου Λακόπουλου («Του μιλάνε τα κύματα – Ο Ανδρέας Παπανδρέου πριν μπει στην πολιτική», εκδόσεις Λιβάνη),
Το κόμμα της χαρτοπετσέτας
Η ίδρυση της ΕΓΕ το 1976 δεν ήταν παρά η αυτονόητη δημιουργία ενός «μετωπικού» σχήματος του ΠΑΣΟΚ, στο γυναικείο χώρο, αν και δεν συμφωνούν όλοι με το ρόλο που πρόκεται να παίξει. Στην ταβέρνα του «Φώντα» στα Εξαρχεια, πολλοί θυμούνται ένα βράδυ τη Βάσω Παπανδρέου να θεωρεί την ίδρυση της ΕΓΕ σαν ένα είδος «αντιπραξης» εναντίον της.
Η ισχυρή παρουσία της Μαργαρίτας Παπανδρέου στην οργάνωση , την κατέστησε ισοδύναμη με την ίδρυση ενός «δικού της κόμματος» , που έφτασε μάλιστα να έχει κάποτε 20.000 μέλη και τις γυναίκες όλων των υπουργών να συνεδριάζουν μαζί της, παράλληλα με τους άνδρες τους που συνεδρίαζαν υπό τον Α. Παπανδρέου στα υπουργικά συμβούλια. Ήταν ένα είδος άτυπου γυναικείου κόμματος η ΕΓΕ; Μπορεί και να ήταν. Το 1986, μετά από μια συνεδρίαση του Δ.Σ. και ενώ η πρόεδρος Μαργαρίτα Παπανδρέου είχε αναχωρήσει βιαστικά για ένα δείπνο, κάποια από όλες θυμήθηκε ότι στην Ισλανδία ένα κόμμα που αποτελούνταν αποκλειστικά από γυναίκες είχε πάρει 25% στις εκλογές. Η Μαρία Κυπριωτάκη γέλασε!
-“Γιατί δεν κάνουμε κι εμείς ένα κόμμα; “.
-” Μαρία, βάζεις την υπογραφή σου σ αυτό που λες; ” είπε κάποια
-“Όσες υπογραφές θέλεις”.
Δεν υπήρχε πρόχειρο χαρτί και η Ντιντή Γιαννοπούλου έβγαλε από την τσάντα της, ένα χαρτομάντιλο.
-“Δεν πειράζει, υπόγραψε εδώ”.
“Θα κάνουμε κόμμα γυναικών” έγραψε η Μαρία Κυπριωτάκη και έβαλε την υπογραφή της χωρίς να το πολυσκεφτεί.
Αργότερα ούτε που θυμόταν ποια από όλες κράτησε το χαρτομάντιλο,που διέγραψε μια άγνωστη τροχιά και έφτασε στον Α. Παπανδρέου, εν είδει αποδείξεως για τις “ πολιτικές δραστηριότητες της Μαργαρίτας”, όταν πλέον οι σχέσεις τους είχαν διαραγεί.
Από εκεί και πέρα αρχίζει μια περίοδος εντάσεων ανάμεσα στην ΕΓΕ και το ΠΑΣΟΚ ευθέως ανάλογη με την εμφάνιση της αεροσυνοδού που σερβίριζε συνήθως το ζεύγος Παπανδρέου στο πρωθυπουργικό αεροσκάφος και θα βρίσκεται στο διπλανό δωμάτιο στο “Γκρόσβενορ Χαουζ” του Λονδίνου το Δεκέμβριο του 1986, όταν ο Πρωθυπουργός και η σύζυγος του συζήτησαν, με την αυτονόητη ένταση, για πρώτη φορά γι αυτό το θέμα.
Το φθινόπωρο του 1987 ο Α. Παπανδρέου θα αναθέσει στον τότε κυβερνητικό εκπρόσωπο Ι. Ρουμπάτη να δηλώσει:
-“Η Μαργαρίτα Παπανδρέου είναι απλή πολίτις”!
Το μήνυμα είναι καθαρό: κανείς δεν θα την υποδέχεται πλέον με τιμές συζύγου πρωθυπουργού!
Η σύγκρουση είναι πλέον δημόσια και ορατή και θα κρατήσει πολύ ακόμη.
-“Είναι τιμή μου να είμαι απλή πολίτις αυτής της χώρας» άπαντα η Μαργαρίτα.
Η ΕΓΕ απο τοτε παίρνει όλο και περισσότερο αντικυβερνητικές θέσεις, χαρακτηρίζει το ΠΑΣΟΚ “συντηρητικό κόμμα” και επικρίνει χειρισμούς του Α. Παπανδρέου ακόμη και στην εξωτερική πολιτική. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου κινείται δραστήρια στο διεθνή χώρο, όπου έχει πάντα σημαντικές επαφές και λενε ότι η απουσία της εκείνη την περίοδο διευκόλυνε μάλλον τη Δήμητρα Λιανη :επέστρεψε απο την Κένυα όπου είχε καταφύγει, λόγω της ,προσωρινής, διακοπής των σχέσεων της με τον Α. Παπανδρέου και εδραιώθηκε στη ζωή του.
Όταν ο Α. Παπανδρέου αναχωρεί για το Λονδίνο τον Αύγουστο του 1988 έχοντας δίπλα του τη Δήμητρα Λιάνη και όχι τη σύζυγο του, οι γέφυρες ανάμεσα στις δυο πλευρές κόβονται και θα ξεκινήσει ένας πόλεμος ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και την ΕΓΕ που θα καταλήξει στην παραίτηση της Μαργαρίτας από την προεδρία της το Μάρτιο του 1989. . Οι δεσποινίδες και οι κυρίες που την περιστοίχιζαν για μια δεκαετία περίπου είχαν αλλάξει ήδη στρατόπεδο και μερικές θα βρεθούν αργότερα στην “αυλή” της Δήμητρας Λιανη, για να την εγκαταλείψουν και να τις συναντήσουμε ξανά στο περιβάλλον του Κ. Σημίτη.
Τι θα γίνει με τις ΕΓΕς;
Εκ των πραγμάτων η ΕΓΕ ως “μετωπική” οργάνωση του ΠΑΣΟΚ στο χώρο των γυναικών έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαδρομή του και το 1977 δυο μέλη της – η Μαρία Κυπριωτάκη και η Ντιντή Γιαννοπούλου- μπαίνουν στη Βουλή. Για μια μεγάλη περίοδο είναι ένας αποτελεσματικός εκλογικός μηχανισμός.
Μετά το 1981, με πρόεδρο την Καλλιόπη Μπουρδάρα, η ΕΓΕ αποκτά μεγάλη επιρροή και στελέχη της έχουν σημαντικές θέσεις στην κυβέρνηση και τον κρατικό μηχανισμό. Η Σου Λαίου γίνεται γραμματέας Ισότητας, η Μαρία Κυπριωτακη υφυπουργός Πρόνοιας, η Μαρία Αρσένη, η Ελισάβετ Παπαζώη, η Χρυσούλα Χαρισίου, η Αλέκα Μαρκογιαννάκη, η Σοφία Χαριτίδου και άλλες τοποθετούνται Νομάρχες, η Αντιγόνη Δημητριάδη γίνεται γενική γραμματέας αποδήμου Ελληνισμού. Πρόσωπα που θεωρούνται ότι ανήκουν στον “κύκλο της Μαργαρίτας”, όπως ο Θ. Στάθης και ο καθηγητής Γ. Λιάνης, μπαίνουν στην κυβέρνηση,ο Λ.Λαγακος γίνεται ευρωβουλευτής, ενώ ο παλαιός φίλος των Παπανδρέου Βασ. Καφίρης, τοποθετείται στην ΑΤΕ.
Στη Χαρ. Τρικούπη όμως αυτές οι δραστηριότητες προκαλούν αντιδράσεις. Στο Ε.Γ. του ΠΑΣΟΚ, δεν είδαν ποτέ με καλό μάτι τις “ΕΓΕς” και συχνά επικρίνουν τη Μαργαρίτα Παπανδρέου, η οποία τίθεται υπό παρακολούθηση: Υπήρξε μια περίοδος που ο Σωτ. Κωστόπουλος , ως Γενικός Γραμματέας Τύπου, συνέτασσε εδικό δελτίο για τη δράση της. Ο Α. Παπανδρέου δεν παίρνει θέση, αλλά είναι φανερό ότι ευνοεί αυτό το εχθρικό κλίμα.
Πρώτες διαχωρίζουν τη θέση τους οι “κυρίες των υπουργών”, καθώς διαισθάνονται ότι η ΄τύχη των συζύγων τους μπορεί να κριθεί από τη στενή πρόσδεση τους στο “άρμα της Μαργαρίτας”. Η Κάκια Γεννηματά και η Χαριτίνη Μόραλη αποχωρούν ήσυχα. Άλλες όπως η Ιωάννα Πιτσιώρη φεύγουν με καταγγελίες. Οι κυρίες Αλίκη Κουτσογιωργα, Χριστίνα Αλευρά, Αθηνά, Κακλαμάνη, Δάφνη Σημίτη, Αγα Χαραλαμποπούλου αποφεύγουν να παρίστανται στις εκδηλώσεις της ΕΓΕ, όπως έκαναν ήδη εξ αρχής η Μελίνα Μερκούρη και η Σίλβα Ακρίτα. Η Λίλα Χριστοφορίδου και η Ειρήνη Λαμπράκη αποστασιοποιούνται μετά το συνέδριο του 1984, όταν η ΕΓΕ επιχείρησε να δημιουργήσει ένα πυρήνα γυναικών στην Κ.Ε. Μένει μόνο η Βούλα Γείτονα και μερικές άλλες να εκπροσωπούν το ΠΑΣΟΚ σε μια οργάνωση που δεν θέλει το ΠΑΣΟΚ.
Το Απρίλιο του 1988 η Συνδιάσκεψη της ΕΓΕ ανέδειξε το τελευταίο Δ.Σ. με πρόεδρο τη Μαργαρίτα Παπανδρέου. Μετείχαν οι : Άννα Παναγοπουλου, Ευθυμία Λυκαβριζιώτου, Ντιντη Γιαννοπούλου, Αντιγόνη Τόκα, Άννα Αντωνοπούλου, Σοφία Χαριτίδου, Νίκη Νικηφοράκη, Τέτα Ευθυμίου, Άννα Μαλίκα, Αντα Πορολόγου, Καλλιόπη Μπουρδάρα, Δώρα Ντούλια, Γιάννα Χαραλάμπους.
Το καλοκαίρι του 1988 το ζεύγος Παπανδρέου είχε έλθει σε κάποια συνεννόηση για συναινετικό διαζύγιο. Η συμφωνία χάλασε όταν από το Χερφηλντ,διοχετεύουν ότι ο Α. Παπανδρέου παραπονέθηκε γιατί “ Η Μαργαρίτα δεν του έβρασε ποτέ ένα αυγό”, και “ δεν περίμενε τόση αχαριστία”. Κάποιοι θέλουν να συντηρούν την ένταση μεταξύ τους, ακόμη και αυτές τις δύσκολες ώρες.
Απο τότε οι σχέσεις της ΕΓΕ με το ΠΑΣΟΚ γίνονται σχέσεις οργής. Η Μαρία Κυπριωτακη τοποθετείται υφυπουργός Ισότητας , με αποστολή να εκριζώσει την ΕΓΕ απο τον κρατικό μηχανισμό και κατηγορεί τη Μαργαρίτα Παπανδρέου ότι «δεν ακολουθεί φεμινιστική πολιτική στο προσωπικό της θέμα», αφού δεν δίνει το διαζύγιο, όπως έκανε η ίδια με τον Γ. Περάκη! Οι οργανώσεις του Αργους, της Ηγουμενίτσας , των Σερρών επιστρατεύονται κατά της Μαργαρίτας. Στα Ιωάννινα της ζητούν να δώσει το διαζύγιο …γιατί έρχονται εκλογές! Κατηγορούν τη Μαργαρίτα Παπανδρέου ότι ” δεν έμαθε ποτέ σωστά ελληνικά” και σχημάτισε έναν κύκλο προσωπικής ισχύος, που δεν είχε σχέση με το ΠΑΣΟΚ.
Σε μια συνεδρίαση του Δ.Σ. της ΕΓΕ η Άννα Μαρκάκη γραμματέας του υπουργού Εσωτερικών, επιτίθεται στη Νίκη Νικηφοράκη : “αυτά τα κάνετε γιατί θέλετε να ρίξετε το ΠΑΣΟΚ”. Ακόμη πιο επιθετική η Βάσω Κουκουλάκη, σύζυγος νομάρχη της Θεσσαλίας απειλεί με μήνυση τη Μαργαρίτα Παπανδρέου. Η Δώρα Ντούλια και η Γιάννα Χαραλάμπους διαχωρίζουν τη θέση τους και η πρώτη θα γίνει γραμματέας Ισότητας, στη θέση της Σου Λαίου. Μέσα σε ενα βράδυ το υπουργείο Οικονομικών καταθέτει τροπολογία με την οποία οι χρηματοδοτήσεις προς τις γυναικείες οργανώσεις τίθενται υπό έλεγχο, ενώ ιδρύεται κρατική …αντί ΕΓΕ, το Κέντρο Ερευνών Ισότητας, που θα προικοδοτηθεί με 250 εκατ. δρχ.
Στις 21 Μαρτίου 1989 η Μαργαρίτα Παπανδρέου υποβάλει την παραίτηση της απο την ΕΓΕ καταγγέλλοντας κομματικές παρεμβάσεις, ως πίεση το διαζύγιο.
Το Μάιο του 1989 ο δικηγόρος του Α. Παπανδρέου Αθ. Λιάπης θα της κοινοποιήσει την αγωγή του στην οποία αναφέρει ότι « απο τις αρχές του 1984 είμαστε σε πλήρη διάσταση, και απο το 1986 ζω σε ξεχωριστή οικία, ενώ ως τοτε η συστέγαση ήταν για να τηρηθούν τα προσχήματα, λόγω της ιδιότητος μου ως πρωθυπουργού». Ο δικηγόρος της ΓΒ Μαγκακης θα καταθέσει τη δική της ανταγωγή. « Δεν με βρίσκει αντίθετη ενα διαζύγιο όταν ο γάμος έπαψε ουσιαστικά να υπάρχει» θα δηλώσει.
Το διαζύγιο θα εκδοθεί σε στις 10 Ιουνίου 1989 και θα κλείσει 38 χρόνια γάμου. Εκεί θα κλείσει και ο κύκλος της δόξας για την ΕΓΕ….