«Από την αρχή μέχρι το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Τουρκία ήταν ο πιο αξιόπιστος σύμμαχος του ΝΑΤΟ και ο πιο πολύτιμος φίλος του Ισραήλ», γράφει ο γεωπολιτικός αναλυτής και ιστορικός ερευνητής, Τζόρτζιο Λίβας, στα Γεωπολιτικά Νέα (notiziegeopolitiche.net).
«Κατά τη διάρκεια της κρίσης το 1974 στην Κύπρο, η κεντρική θέση της Τουρκίας αναδείχθηκε με ιδιαίτερη σαφήνεια» (φωτογραφία από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο)
«Η ένταξη της Τουρκίας στην Ατλαντική Συμμαχία δεν συνεπάγεται αυτόματη υποταγή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής» (φωτογραφία του Reuters/Elizabeth Frantz, με τον τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ)
«Η σχέση μεταξύ Αγκυρας και Βρυξελλών εξαρτάται από στρατηγικά συμφέροντα και πολιτικές διαμάχες που καμία φόρμουλα συνεργασίας δεν μπορεί να εξαλείψει αυτόματα» (φωτογραφία Reuters/Francois Lenoir)
Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», «αποδίδει στην κυριαρχία στη θάλασσα κεντρικό ρόλο στην ασφάλεια και τα εθνικά συμφέροντα της Τουρκίας» (εικόνα από tabyadijital.com)
Η σχέση μεταξύ Αγκυρας και Βρυξελλών, επομένως, εξακολουθεί να εξαρτάται από στρατηγικά συμφέροντα και πολιτικές διαμάχες που καμία φόρμουλα συνεργασίας δεν μπορεί να εξαλείψει αυτόματα.
Η ένταση με το Ισραήλ
Η μεταμόρφωση της τουρκικής πολιτικής είναι επίσης εμφανής στις σχέσεις με το Ισραήλ. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι δύο χώρες κατείχαν σημαντικές θέσεις στην αρχιτεκτονική ασφάλειας της Δύσης, αν και με διαφορετικούς ρόλους.
Οι διμερείς σχέσεις πέρασαν από φάσεις συνεργασίας, επιδείνωσης και προσέγγισης, προτού βιώσουν νέες και βαθιές εντάσεις.
Ο πόλεμος στη Συρία, οι διαφωνίες για το παλαιστινιακό ζήτημα και ιδιαίτερα ο πόλεμος στη Γάζα έχουν εντείνει την πολιτική αντιπαράθεση.
Σε αυτές τις διαφορές προστίθενται τα αντικρουόμενα περιφερειακά συμφέροντα και τα διαφορετικά οράματα για την τάξη πραγμάτων στη Μέση Ανατολή.
Η σύγκρουση δεν πρέπει να ερμηνεύεται αποκλειστικά ως ιδεολογική μεταξύ πολιτικών ηγετών.
Εκφράζει επίσης τον ανταγωνισμό για περιφερειακή επιρροή και την επιθυμία της Τουρκίας να μην υποτάξει τη συμπεριφορά της στις ισραηλινές ή αμερικανικές προτεραιότητες.
Η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά η συμμετοχή της στη Συμμαχία δεν συνεπάγεται αυτόματη ευθυγράμμιση με το Ισραήλ, ούτε μόνιμη ευθυγράμμιση με τους στόχους της Ουάσιγκτον.
Η πορεία της Τουρκίας καταδεικνύει τα όρια μιας ερμηνείας των διεθνών σχέσεων που βασίζεται αποκλειστικά στις μεγάλες δυνάμεις.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Αγκυρα απέκτησε κεντρικό ρόλο ως προκεχωρημένο φυλάκιο της Ατλαντικής Συμμαχίας. Στο σύγχρονο διεθνές σύστημα, χρησιμοποιεί τον ίδιο ρόλο για να επεκτείνει τα περιθώρια αυτονομίας της.
Σχέση εξάρτησης και αυτονομίας
Η κρίση των ατλαντικών βεβαιοτήτων, οι δυσκολίες της Ευρώπης να μετατρέψει τον πολιτικό συντονισμό σε μια ενιαία στρατηγική και ο αυξανόμενος περιφερειακός ανταγωνισμός προσφέρουν στην Τουρκία ευκαιρίες διαπραγμάτευσης που δεν υπήρχαν στην ίδια μορφή κατά τη διάρκεια της διπολικής αντιπαράθεσης.
Η Αγκυρα παραμένει εξαρτημένη από σχέσεις, τεχνολογίες και συμμαχίες που δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως, αλλά διαθέτει τα στρατιωτικά, βιομηχανικά και διπλωματικά εργαλεία για να επιδιώξει τους δικούς της στόχους. Αυτός ο συνδυασμός εξάρτησης και αυτονομίας είναι που καθορίζει τον ρόλο της.
Η Τουρκία, τελικά, δεν είναι πλέον απλώς ο φρουρός του ΝΑΤΟ. Είναι ένας παράγοντας που επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τη θέση του εντός της Συμμαχίας, τις σχέσεις του με την Ευρώπη και με τις περιφερειακές δυνάμεις για να διαμορφώσει έναν ανεξάρτητο χώρο δράσης.
Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι αν η Αγκυρα ανήκει στη Δύση, αλλά υπό ποιες συνθήκες σκοπεύει να παραμείνει μέρος της και πόσο χώρο είναι διατεθειμένοι οι σύμμαχοί της να παραχωρήσουν στη στρατηγική αυτονομία της.
* Ο Σέρτζιο Ρομάνο είναι ιταλός διπλωμάτης, συγγραφέας, δημοσιογράφος και ιστορικός. Αρθρογραφεί στην εφημερίδα Corriere della Sera και διετέλεσε πρεσβευτής της Ιταλίας στη Μόσχα.