Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, κοινώς ο επίσημος φορέας εξουσίας που ελέγχεται από την Ανατολική Λιβύη και την πλευρά του Χαλίφα Χαφτάρ – ή για να είμαστε ακριβέστεροι από τον γιο του Σαντάμ, ο οποίος έχει αναλάβει επί της ουσίας τα ηνία της εξουσίας – ενέκρινε την Τρίτη το τουρκολιβυκό μνημόνιο ενώ ανέτρεψε προηγούμενη απόφαση του, του 2020 «σχετικά με την διακοπή των πολιτικών σχέσεων με τη Δημοκρατία της Τουρκίας».
Για το Χαλίφα Χαφτάρ, η Τουρκία υπήρξε εχθρός της Βεγγάζης και του LNA, ωστόσο η φράση του λόρδου Πάλμερστον έχει αποδειχθεί μία από τις ελάχιστες σταθερές στη διπλωματία, τα έθνη δεν έχουν σταθερούς φίλους ή σταθερούς εχθρούς, έχουν μόνο σταθερά συμφέροντα.
Πολλώ δε μάλλον όταν πρόκειται για διαιρεμένα κράτη όπως η Λιβύη, με κυβερνήσεις που κατά καιρούς ανταγωνίζονται και διαρκώς αναζητούν στήριξη και πόρους.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ υμνεί τη συνεργασία με την Τουρκία μετά την απόφαση του κοινοβουλίου στο τουρκολιβυκό μνημόνιο
Η ανάρτηση του Σαντάμ Χαφτάρ, στο X, μετά την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου και την αποκατάσταση των σχέσεων Βεγγάζης – Άγκυρας, χαιρετίζει τις αποφάσεις που όπως αναφέρει «συμβάλλουν στην ενίσχυση της ασφάλειας και της σταθερότητας και στην επίτευξη κοινής ευημερίας».
Ο Σαντάμ Χάφταρ κάνει επίσης αναφορά στην «ακλόνητη δέσμευσή μας να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για την ενότητα της Λιβύης, την κυριαρχία της και την ανεξαρτησία της στη λήψη αποφάσεων, την προστασία των πόρων της και την επέκταση των σχέσεων και των συνεργασιών της με τρόπους που εξυπηρετούν τα εθνικά της συμφέροντα. Τα συμφέροντα της Λιβύης, η αξιοπρέπεια του λαού της και το μέλλον των γενεών της θα παραμείνουν πάνω από κάθε άλλη σκέψη και θα αποτελούν τον πρωταρχικό οδηγό για τις θέσεις και τις επιλογές μας σε όλα τα στάδια».
Σημειώνοντας πως «εθνική μας προτεραιότητα παραμένει η κατάργηση της διαίρεσης, η ενοποίηση των θεσμών του κράτους και η αποκατάσταση της εξουσίας του σε ολόκληρο το λιβυκό έδαφος, εξασφαλίζοντας έτσι την πλήρη κυριαρχία και την ενότητα της λήψης αποφάσεων, καθώς και τη δυνατότητα να διαχειρίζεται τις εξωτερικές του σχέσεις και να προστατεύει τα συμφέροντα και τους πόρους του μέσω μιας ανεξάρτητης εθνικής βούλησης».
Δηλώσεις που προμηνύουν εξελίξεις και στο εσωτερικό της Λιβύης, με τις διεργασίες όπως φαίνεται να είναι πυρετώδεις.
Για τον Σαντάμ Χαφτάρ το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι «ένα από τα εργαλεία που μπορούν να συμβάλουν στην προστασία των δικαιωμάτων και των οικονομικών συμφερόντων της Λιβύης στη Μεσόγειο, καθώς και στην ενίσχυση των ευκαιριών για την οικοδόμηση κοινών συμφερόντων με τη Δημοκρατία της Τουρκίας, ως ένα κράτος με σημαντική επιρροή στην περιοχή».
Ενώ διαβεβαιώνει όπως λέει ότι «η ανάπτυξη των σχέσεών μας με την Τουρκία εντάσσεται στο πλαίσιο ενός ευρύτερου οράματος για συνεργασία με διάφορες χώρες της περιοχής και κράτη της λεκάνης της Μεσογείου, και ότι οι πόρτες της συνεργασίας και της εταιρικής σχέσης θα παραμείνουν ανοιχτές σε όλες τις χώρες με τις οποίες μοιραζόμαστε κοινά συμφέροντα, με βάση την ισότητα, τον αμοιβαίο σεβασμό και τις σχέσεις καλής γειτονίας».
Σύμφωνα με τον υιό Χαφτάρ άλλωστε το τουρκολιβυκό μνημόνιο «ανοίγει επίσης ευρύτερες προοπτικές για την ανάπτυξη διμερών σχέσεων, την ενίσχυση της συνεργασίας, των επενδύσεων και των μακροπρόθεσμων εταιρικών σχέσεων, πέραν της υποστήριξης ευκαιριών για αμοιβαία κατανόηση όσον αφορά περιφερειακά ζητήματα».
Ο ρόλος της Τουρκίας στην περιοχή
Λίβυοι αναλυτές που μίλησαν στο in αναφέρθηκαν εκτενώς στο ρολο της Τουρκίας στην περιοχή, ως μίας ισχυρής δύναμης επιρροής, η οποία κυριαρχεί στην ευρύτερη περιοχή της Μέση Ανατολή και της Ανατολικής Μεσογείου, με την υποστήριξη όπως λένε σημαντικών δυνάμεων, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ισπανία και όχι μόνο.
Υπενθυμίζουν δε ότι η Τουρκία διατηρεί σημαντικά στρατεύματα στη Λιβύη, συνεργάζεται εξαρχής με την κυβέρνηση της Τρίπολης και τονίζουν ότι έπαιξε με μαστίγιο και καρότο στην προσέγγιση της Βεγγάζης, προσφέροντας προστασία και χρήμα.
Σημειώνουν δε την διαρκή ενίσχυση του Σαντάμ Χαφτάρ, στην Ανατολική Λιβύη, στον οποίο πρόσκεινται και ο νέος πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αλ Σαλιχίν Αμπντούλ Νάμπι, ο οποίος το 2020 κατηγόρησε την Αγκυρα ότι επιδιώκει να ελέγξει τους λιβυκούς πόρους, αλλά στη συνέχεια συνέβαλε στην προσέγγιση των δύο πλευρών και έφτασε να φέρνει την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου και την αποκατάσταση των σχέσεων Βεγγάζης – Άγκυρας, επισήμως.
Δεν πρέπει να υποτιμάται και ο ρόλος των ΗΠΑ και του Μασάντ Μπούλος, ο οποίος ως κορυφαίος σύμβουλος πια του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την Αφρική και τον αραβικό κόσμο, προωθεί ένα πλάνο «επανένωσης» της Λιβύης και των θεσμών της χώρς, απευθυνόμενος στον Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπέιμπα και στον Σαντάμ Χαφτάρ. Παράλληλα, προς μια παρόμοια κατεύθυνση κινείται και ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών με την πρωτοβουλία «4+4», με όσους παρακολουθούν τις εξελίξεις να θεωρούν ότι η Άγκυρα θα έχει το δικό της ρόλο στα πράγματα, όπως και στη Συρία.
Για αρκετούς Λίβυους αναλυτές μάλιστα οι επιλογές με βάση το παράδειγμα της Συρίας, είναι σαφείς, ή συνεργάζεσαι με την Τουρκία ή σου επιβάλλει έναν τρομοκράτη, αρχηγό του κράτους, όπως έκανε στη Δαμασκό.
Με τους στόχους της Τουρκίας να είναι διαρκείς, διακηρυγμένοι και σταθεροί.
Η ελληνική πολιτική απέναντι στη Λιβύη
Σε αντίθεση με την Ελλάδα που πέραν των τελευταίων δύο ετών αντιμετώπιζε τη Λιβύη ευκαιριακά. Ανακαλύπτοντας και χάνοντας ξανά το ενδιαφέρον της για τη χώρα ανά περίσταση και ανά κρίση, ανάλογα και με τη δημοσιότητα του θέματος. Με την Αθήνα να αντιδρά και όχι να δρα και αυτό να είναι το βασικό έλλειμμα στην εξωτερική της πολιτική σε σημαντικά θέματα.
Μπορούσε ή όφειλε η Ελλάδα να παίξει το παιχνίδι του χρήματος και της εξουσίας στη Λιβύη; Μάλλον όχι.
Μπορούσε η Ελλάδα να έχει πιο σταθερή παρουσία στη Λιβύη και να μην παρουσιάζει κενά στο διπλωματικό της ενδιαφέρον, το οποίο σταθεροποιήθηκε όταν η Άγκυρα είχε ήδη προσεγγίσει τη Βεγγάζη; Ναι.
Θα είχε εγγυημένα αποτελέσματα ένα άλλο μίγμα πολιτικής; Κανείς δεν ξέρει.
Μπορεί η Ελλάδα να πιέσει την Λιβύη μέσω ΕΕ και συμμάχων; Είναι μία από τις ελάχιστες επιλογές.
Για την Αθήνα σημαντικό είναι και το θέμα του μεταναστευτικού που αποτελεί έναν ισχυρότατο παράγοντα πίεσης κυρίως από την πλευρά της Βεγγάζης και όχι τόσο της Τρίπολης.
Η Λιβύη ως όργανο για τις διεκδικήσεις της Τουρκίας
Για την Τουρκία η Λιβύη είναι ένας χρήσιμος δορυφόρος που της επιτρέπει να ενισχύσει τις προσπάθειες επιβολής τετελεσμένων σε σχέση με τις διεκδικήσεις της απέναντι στην Αθήνα.
Με το τουρκολιβυκό μνημόνιο η Άγκυρα αποτύπωσε με μία συμφωνία – που χαρακτηρίζεται παράνομη και άκυρη – τη θέση της ότι τα νησιά δεν έχουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες, ενώ επιχείρησε και να την εμποδίσει να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια.
Η Ελλάδα επένδυσε στην πλευρά Χαφτάρ και τη Βεγγάζη, χάνοντας – όπως ήταν αναμενόμενο ότι θα συνέβαινε με την πάροδο του χρόνου και την μεθόδευση της Τουρκίας – την στήριξη αυτή, με την πλέον σημαντική πράξη του δράματος να γράφεται στην Βουλή των Αντιπροσώπων την Τρίτη.
Στο διπλωματικό πεδίο η πλέον σημαντική κίνηση ήταν η υπογραφή συμφωνίας οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Αίγυπτο. Σημαντική κίνηση και η σύναψη συμφωνιών για έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης. Κάτι που προκάλεσε αντιδράσεις από το Λιβύη, ωστόσο τα θαλάσσια οικόπεδα που όρισε η Τρίπολη ακολούθησαν τη μέση γραμμή.
Να σημειωθεί ότι η Ελλάδα έχει ξεκινήσει ήδη από πέρυσι τεχνικό διάλογο με την κυβέρνηση της Τρίπολης για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, με το τουρκολιβυκό μνημόνιο να παραμένει αγκάθι και τις συνομιλίες να έχουν κυρίως αξία συμβολική, αφού θεωρείται απίθανο η Λιβύη να το εγκαταλείψει. Πολύ περισσότερο τώρα.
Εμπλοκή στις συνομιλίες για οριοθέτηση ζητούσε σταθερά και η Βεγγάζη, με το θέμα να θέτει και ο Σαντάμ Χαφτάρ κατά την επίσκεψη του στην Αθήνα το καλοκαίρι, παράλληλα με το αίτημα για «επενδύσεις».
Η αντίδραση της ΕΕ
Η ΕΕ διά στόματος της προέδρου της Κομισιόν και του προέδρου του Συμβουλίου, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν και Αντόνιο Κόστα, καταδίκασαν την απόφαση του Κοινοβουλίου της Λιβύης σημειώνοντας σε κοινή τους ανάρτηση στο X:
«Εκφράζουμε τη βαθιά μας λύπη για την σημερινή επικύρωση από το Κοινοβούλιο της Λιβύης του αποκαλούμενου Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο Θάλασσα.
Υπενθυμίζουμε ότι η θέση της ΕΕ επί του θέματος αυτού διατυπώθηκε σαφώς από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019 και παραμένει αμετάβλητη.
Η εν λόγω συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη.
Επιβεβαιώνουμε την αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα και την Κύπρο».
Η ανάρτηση καταλήγει με τους δύο να επαναλαμβάνουν «τη γνωστή θέση της ΕΕ κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη».
Αρκετό; Όχι, ήταν όμως ένα πρώτο βήμα.
Επαφές Γεραπετρίτη
Με τον Υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη να έχει ξεκινήσει έναν μαραθώνιο επαφών, που θα συνεχιστεί με στόχο τη διεθνοποίηση του θέματος.
Μπορεί το θέμα να μπει στην προεκλογική ατζέντα; Έχει ήδη εγκατασταθεί, αν και δεν θα έπρεπε.
Είναι η επέκταση των χωρικών υδάτων νότια της Κρήτης στα 12νμ μίλια μία επιλογή για την κυβέρνηση; Ναι. Ένα σχέδιο που έβαλε στο συρτάρι ο Δένδιας ως Υπουργός Εξωτερικών και ανασύρεται ως διαρροή συχνά πυκνά το τελευταίο διάστημα, ωστόσο το πώς θα αξιοποιηθεί απαιτεί ψυχραιμία και λεπτούς χειρισμούς.