Σοβαρές καταγγελίες για πιέσεις που δέχονται μέλη της πομακικής κοινότητας στη Θράκη, προκειμένου να αποκρύπτουν την ιδιαίτερη εθνική και πολιτιστική τους ταυτότητα, διατύπωσε ο Μπενιαμίν Κόντε, εκπροσωπώντας τον Πολιτιστικό Σύλλογο Πομάκων Νομού Ξάνθης σε φόρουμ του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ). Ο νεαρός εκπρόσωπος των Πομάκων κατήγγειλε τη δράση μηχανισμών που, όπως υποστηρίζει, επιχειρούν να επιβάλουν τουρκική εθνική συνείδηση σε ολόκληρη τη μουσουλμανική μειονότητα, υπογραμμίζοντας ότι οι Πομάκοι έχουν τη δική τους γλώσσα, ιστορία και πολιτιστική παράδοση.
«Είμαστε Έλληνες Πομάκοι και αγαπάμε τη γλώσσα μας»
Ηχηρό μήνυμα υπέρ της ελευθερίας του αυτοπροσδιορισμού και της διατήρησης της πομακικής ταυτότητας έστειλε από το βήμα του ΟΑΣΕ ο Μπενιαμίν Κόντε, εκπροσωπώντας τον Πολιτιστικό Σύλλογο Πομάκων Νομού Ξάνθης.
Μιλώντας στη συνέχεια σε συνέντευξή του στο περιοδικό Parallaxi, ο Κόντε αναφέρθηκε στις πιέσεις που, όπως καταγγέλλει, ασκούνται σε μέλη της πομακικής κοινότητας, με στόχο την ταύτισή τους με την τουρκική εθνική ταυτότητα.
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε η δραστηριότητα θρησκευτικών ομάδων και μηχανισμών, οι οποίοι, σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν αναπτυχθεί κατά τις προηγούμενες δεκαετίες και επιχειρούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αυτοπροσδιορίζονται οι μουσουλμάνοι της Θράκης.
Όπως υποστήριξε, ορισμένες από αυτές τις ομάδες δεν αναγνωρίζονται από την ελληνική Πολιτεία και υπερβαίνουν τα όρια της θρησκευτικής δραστηριότητας, ασκώντας πίεση για την υιοθέτηση συγκεκριμένης εθνικής ταυτότητας.
Ιδιαίτερα κατηγορηματικός εμφανίστηκε ως προς το δικαίωμα των Πομάκων να διατηρούν και να εκφράζουν την ιδιαίτερη ταυτότητά τους.
«Είμαστε Πομάκοι. Δεν επιθυμούμε να επιβάλουμε την ταυτότητά μας σε κανέναν», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι η κοινότητά του διεκδικεί το δικαίωμα να χρησιμοποιεί την πομακική γλώσσα, να διατηρεί τα έθιμά της και να εκφράζει ελεύθερα την ελληνική-πομακική της ταυτότητα.
«Είμαστε Έλληνες Πομάκοι και αγαπάμε τη γλώσσα μας», ήταν το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του.
Καταγγελίες για μηχανισμούς επιβολής τουρκικής ταυτότητας
Ο Μπενιαμίν Κόντε περιέγραψε ένα περιβάλλον στο οποίο, σύμφωνα με τις καταγγελίες του, ορισμένοι κάτοικοι των Πομακοχωρίων διστάζουν να εκφράσουν ανοιχτά την καταγωγή και την πολιτιστική τους ταυτότητα.
Υποστήριξε ότι συγκεκριμένοι μηχανισμοί, αξιοποιώντας τη θρησκευτική τους επιρροή, επιχειρούν να παρουσιάσουν τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης ως ένα ενιαίο εθνικό σύνολο.
Η προσέγγιση αυτή, όπως εξήγησε, παραβλέπει τις διαφορετικές γλώσσες, παραδόσεις και ιστορικές εμπειρίες των επιμέρους πληθυσμιακών ομάδων.
Η μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης περιλαμβάνει τουρκογενείς, Πομάκους και Ρομά, οι οποίοι μοιράζονται τη μουσουλμανική θρησκεία, χωρίς αυτό να συνεπάγεται ταυτόσημη εθνική καταγωγή ή πολιτιστική παράδοση.
Ο εκπρόσωπος του συλλόγου τόνισε ότι η κοινή θρησκευτική πίστη δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως βάση για την επιβολή ενιαίου εθνικού αυτοπροσδιορισμού.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην παρουσία προσώπου που ο ίδιος χαρακτήρισε «αυτοαποκαλούμενο μουφτή» στο φόρουμ του ΟΑΣΕ.
Σύμφωνα με τον Κόντε, η προηγούμενη παρέμβαση του συγκεκριμένου προσώπου αποτέλεσε έναν από τους λόγους για τους οποίους ο σύλλογος έκρινε απαραίτητο να αναδείξει το ζήτημα της ελεύθερης έκφρασης της πομακικής ταυτότητας.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι ο φόβος και οι ανασφάλειες ορισμένων μελών της κοινότητας αξιοποιούνται προκειμένου να περιορίζεται η δυνατότητα διαφορετικού αυτοπροσδιορισμού.
Πρόκειται για καταγγελίες του εκπροσώπου των Πομάκων, οι οποίες αναδεικνύουν ένα ζήτημα που, κατά τον ίδιο, εξακολουθεί να απασχολεί τις ορεινές κοινότητες της Ξάνθης.
Η πομακική γλώσσα και ο αγώνας διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς
Οι Πομάκοι αποτελούν μία από τις ιστορικές πληθυσμιακές ομάδες της ορεινής Ροδόπης, με ιδιαίτερη γλωσσική και πολιτιστική παράδοση.
Η πομακική γλώσσα ανήκει στον νοτιοσλαβικό γλωσσικό χώρο, παρουσιάζοντας τοπικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωριών.
Οι διαφορετικές θεωρίες για την ιστορική καταγωγή των Πομάκων έχουν αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικών μελετών και πολιτικών αντιπαραθέσεων στα Βαλκάνια.
Ανεξάρτητα από τις διαφορετικές προσεγγίσεις, η γλώσσα, η μουσική, οι παραδοσιακές ενδυμασίες και τα έθιμα αποτελούν βασικά στοιχεία της ιδιαίτερης πολιτιστικής τους κληρονομιάς.
Σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια διαφύλαξης αυτών των στοιχείων διαδραματίζει ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πομάκων Νομού Ξάνθης, ο οποίος ιδρύθηκε το 2007.
Στο πλαίσιο της δραστηριότητάς του έχουν πραγματοποιηθεί πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ έχουν εκδοθεί βιβλία, λεξικά και ηχογραφήσεις παραδοσιακών τραγουδιών.
Οι πρωτοβουλίες αυτές αποσκοπούν στη διατήρηση της πομακικής γλώσσας και στη μεταφορά της πολιτιστικής παράδοσης στις νεότερες γενιές.
Ο Κόντε ασχολείται από νεαρή ηλικία με τη συλλογή και καταγραφή παραδοσιακών αντικειμένων και φορεσιών, ενώ έχει συμμετάσχει σε ερευνητικές και κοινωνικές δράσεις που αφορούν την πομακική κοινότητα.
Παράλληλα, έχει εκπροσωπήσει τον σύλλογο σε διεθνείς οργανισμούς, μεταξύ των οποίων ο ΟΗΕ και ο ΟΑΣΕ.
Οι μπάρες στα Πομακοχώρια και το ιστορικό παρελθόν
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις συνθήκες που επικρατούσαν επί δεκαετίες στην ορεινή Θράκη, όταν η πρόσβαση σε ορισμένες παραμεθόριες περιοχές υπόκειτο σε αυστηρούς περιορισμούς.
Οι γνωστές μπάρες των Πομακοχωρίων αποτελούσαν χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της περιόδου.
Το καθεστώς επιτήρησης είχε θεσπιστεί για λόγους εθνικής ασφάλειας, ωστόσο επηρέαζε την καθημερινότητα των κατοίκων, περιορίζοντας την ελεύθερη μετακίνηση και την επικοινωνία με τις υπόλοιπες περιοχές της χώρας.
Η τελευταία μπάρα στη Θράκη καταργήθηκε τον Νοέμβριο του 1995.
Ο Μπενιαμίν Κόντε ανήκει στη νεότερη γενιά των Πομάκων, η οποία μεγάλωσε μετά την άρση αυτών των περιορισμών.
Με καταγωγή από το Δημάριο και την Κοτύλη της Ξάνθης, περιέγραψε τις εμπειρίες του από τα παιδικά του χρόνια στην πόλη, όπου, όπως ανέφερε, μπορούσε να εκφράζει ελεύθερα την ταυτότητά του.
Ο ίδιος σημείωσε ότι δεν βίωσε προσωπικά φαινόμενα αποκλεισμού ή ρατσισμού, επισημαίνοντας τις σχέσεις συμβίωσης που είχαν αναπτυχθεί μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων, αλλά και μεταξύ των διαφορετικών ομάδων της μειονότητας.
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι σε ορισμένα χωριά εξακολουθούν να υπάρχουν φαινόμενα εσωστρέφειας και ανασφάλειας.
«Η απάντηση είναι η εκπαίδευση»
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο Κόντε στον ρόλο της εκπαίδευσης για την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και της ελεύθερης έκφρασης των νέων Πομάκων.
Όπως υποστήριξε, η πρόσβαση στην εκπαίδευση μπορεί να προστατεύσει τους κατοίκους των ορεινών περιοχών από φαινόμενα χειραγώγησης και πιέσεων.
Παρατήρησε, μάλιστα, ότι ένα αυξανόμενο τμήμα της νεότερης γενιάς ακολουθεί πανεπιστημιακές σπουδές, αποκτά νέες εμπειρίες και συμμετέχει ενεργότερα στην κοινωνική ζωή.
Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, συμβάλλει στη σταδιακή αλλαγή των παραδοσιακών αντιλήψεων και στην ενίσχυση της δυνατότητας των νέων να εκφράζονται χωρίς φόβο.
Ο Κόντε υπογράμμισε ότι οι νέοι Πομάκοι διατηρούν τη σχέση τους με τη θρησκευτική και πολιτιστική τους παράδοση, αλλά την προσεγγίζουν συχνά με μεγαλύτερη ελευθερία.
«Κάποιος έπρεπε να απαντήσει σε όσους μας τσουβαλιάζουν»
Η παρέμβαση του Μπενιαμίν Κόντε στον ΟΑΣΕ προκάλεσε αντιδράσεις και συζητήσεις, ιδιαίτερα στους κόλπους της πομακικής κοινότητας.
Όπως αποκάλυψε, μετά τη δημοσιοποίηση της ομιλίας του δέχθηκε δεκάδες μηνύματα από νέους ανθρώπους και παλιούς συμμαθητές του, οι οποίοι εξέφρασαν την ικανοποίησή τους επειδή ακούστηκαν δημόσια ζητήματα που τους απασχολούν.
Αρκετοί, σύμφωνα με τον ίδιο, θεώρησαν ότι η παρέμβασή του εξέφρασε και τη δική τους φωνή απέναντι στην αντιμετώπιση της μουσουλμανικής μειονότητας ως ενός ενιαίου εθνικού συνόλου.
Ο εκπρόσωπος του συλλόγου ξεκαθάρισε ότι η διεκδίκηση της πομακικής ταυτότητας δεν αποσκοπεί στην αμφισβήτηση του δικαιώματος άλλων ανθρώπων να αυτοπροσδιορίζονται διαφορετικά.
Αντιθέτως, όπως υποστήριξε, βασικό αίτημα είναι να έχουν όλοι το δικαίωμα να εκφράζουν ελεύθερα την ταυτότητά τους.
Η παρουσία του στον ΟΑΣΕ και οι καταγγελίες που διατύπωσε επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της προστασίας της γλωσσικής και πολιτιστικής πολυμορφίας στη Θράκη, καθώς και της ανάγκης να διασφαλίζεται η ελευθερία του αυτοπροσδιορισμού για όλες τις επιμέρους ομάδες της μουσουλμανικής μειονότητας.
Για τον Πολιτιστικό Σύλλογο Πομάκων Νομού Ξάνθης, η διατήρηση της πομακικής γλώσσας και της ιστορικής μνήμης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της προσπάθειας.
Το μήνυμα που μετέφερε ο Μπενιαμίν Κόντε είναι σαφές: οι Πομάκοι διεκδικούν να αναγνωρίζεται και να γίνεται σεβαστή η ιδιαίτερη ταυτότητά τους, χωρίς πιέσεις και χωρίς να αντιμετωπίζονται υποχρεωτικά ως μέλη μιας ενιαίας τουρκικής εθνικής κοινότητας.