Σε ένα ακόμη ιδιαίτερα επιθετικό ξέσπασμα κατά της Ελλάδας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου προχώρησε ο απόστρατος Τούρκος υποναύαρχος και θεωρητικός της «Γαλάζιας Πατρίδας» Τζιχάτ Γιαϊτζί, βάζοντας αυτή τη φορά στο στόχαστρο τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης και ακόμη και το Φετιχιέ Τζαμί της Αθήνας.
Επιμέλεια: Χρήστος Κωνσταντινίδης
Στην παρέμβασή του, ο Γιαϊτζί εμφανίζεται κατηγορηματικά αντίθετος σε οποιαδήποτε επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης και επιχειρεί να συνδέσει το ζήτημα με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, υιοθετώντας μια λογική «ανταπόδοσης»: πρώτα, όπως λέει, να επιτρέψει η Ελλάδα τη λειτουργία σχολής ιμάμηδων και θεολογικής σχολής στη Θράκη υπό τους όρους που ζητά η τουρκική πλευρά και στη συνέχεια να συζητήσει η Τουρκία για τη Χάλκη.
«Τι ανάγκη υπάρχει να εκπαιδεύονται ορθόδοξοι χριστιανοί κληρικοί στην Τουρκία;» διερωτάται χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι ο αριθμός της ομογένειας δεν δικαιολογεί την επαναλειτουργία της Σχολής. Η αναφορά και μόνο είναι κωμικοτραγικοί. Γιατί όλος ο κόσμος αναγνωρίζει πως μειώθηκε η ελληνική μειονότητα της Πόλης με την πολιτική της Άγκυρας που ξεκίνησε από τον κεφαλικό φόρο, συνέχισε με τη νύχτα των κρυστάλλων του 1995 στα Σεπτεμβριανά και στις απελάσεις του 1964.
Η επιχειρηματολογία αυτή, πάντως, παραβλέπει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να παρέχει κρατικά οργανωμένη εκπαίδευση για σουνίτες μουσουλμάνους κληρικούς, ενώ η μακροχρόνια αδυναμία της ελληνορθόδοξης κοινότητας να εκπαιδεύει κληρικούς εντός της χώρας έχει καταγραφεί επανειλημμένα σε διεθνείς εκθέσεις θρησκευτικής ελευθερίας. Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης έπαψε να λειτουργεί το 1971 μετά από απόφαση του τουρκικού Συνταγματικού Δικαστηρίου για τα ιδιωτικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα.
Ο ισχυρισμός για «γάιδαρο στο Φετιχιέ Τζαμί»
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί ο ισχυρισμός του Γιαϊτζί ότι επί χρόνια οι Έλληνες «έδεναν γαϊδάρους στην πόρτα του Φετιχιέ Τζαμί στην Αθήνα».
«Ξέρετε ότι για χρόνια έδεναν γαϊδάρους στην είσοδο του Φετιχιέ Τζαμί; Για χρόνια», λέει, χρησιμοποιώντας τον συγκεκριμένο ισχυρισμό ως παράδειγμα δήθεν ελληνικής περιφρόνησης προς τα μουσουλμανικά μνημεία.
Ωστόσο, ο συγκεκριμένος ισχυρισμός δεν προκύπτει από τις ιστορικές πηγές που εξετάσαμε.
Η ακόμη πιο χαρακτηριστική λεπτομέρεια είναι ότι ακόμη και η τουρκική TDV İslâm Ansiklopedisi, σε αναλυτικό λήμμα για το Φετιχιέ Τζαμί των Αθηνών, περιγράφει την ιστορία και τις μεταγενέστερες χρήσεις του μνημείου χωρίς οποιαδήποτε αναφορά σε γαϊδάρους δεμένους επί χρόνια στην είσοδό του.
Μετά την Ελληνική Επανάσταση το κτίσμα έπαψε να χρησιμοποιείται για μουσουλμανική λατρεία και κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα χρησιμοποιήθηκε κατά περιόδους ως στρατώνας, φυλακή και στρατιωτικός φούρνος, προτού αποκατασταθεί ως ιστορικό μνημείο.
Σήμερα το Φετιχιέ Τζαμί αποτελεί προστατευόμενο μνημείο εντός του αρχαιολογικού χώρου της Ρωμαϊκής Αγοράς και υπάγεται στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών. Το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού έχει μάλιστα χρησιμοποιήσει τον χώρο για εκθέσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα.
Επίθεση στον Οικουμενικό Πατριάρχη
Ακόμη πιο επιθετικός γίνεται ο Γιαϊτζί όταν περνά στον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο.
Υποστηρίζει ότι μέσω της Χάλκης και του Φαναρίου επιχειρείται να δημιουργηθεί στην Τουρκία μια δομή «σαν το Βατικανό», ισχυριζόμενος ότι το Πατριαρχείο επιδιώκει να αποκτήσει ανεξάρτητη διεθνή υπόσταση και ότι ο Πατριάρχης παρουσιάζει τον εαυτό του ως «ίσο με τον Πάπα».
Ως «απόδειξη» αναφέρει ακόμη και το γεγονός ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης προσκαλεί τον Πάπα, ρωτώντας: «Τι σημαίνει ότι προσκαλεί τον Πάπα; Δεν σημαίνει ότι λέει “είμαι ίσος του”;».
Ο επίσημος εκκλησιαστικός τίτλος του είναι «Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως – Νέας Ρώμης και Οικουμενικός Πατριάρχης», τίτλος ιστορικός και εκκλησιολογικός, που χρησιμοποιείται επί αιώνες και δεν αποτελεί δήλωση κρατικής κυριαρχίας ή αξίωση δημιουργίας «Βατικανού». Το ίδιο το Πατριαρχείο χρησιμοποιεί επίσημα τον όρο «Κωνσταντινούπολη – Νέα Ρώμη» στα εκκλησιαστικά κείμενά του.
«Δεν χρησιμοποιεί καν τουρκικά» – Τον διαψεύδει η ίδια η ιστοσελίδα
Ο Γιαϊτζί φτάνει στο σημείο να υποστηρίξει ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο «δεν χρησιμοποιεί καν την τουρκική γλώσσα» και ότι στην επίσημη ιστοσελίδα του «υπάρχουν μόνο ελληνικά και αγγλικά».
Και εδώ, όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Στην επίσημη ιστοσελίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου υπάρχουν τουρκόγλωσσες ανακοινώσεις και πατριαρχικά κείμενα. Ενδεικτικά, στις 31 Αυγούστου 2026 δημοσιεύθηκε στα τουρκικά η Πατριαρχική Εγκύκλιος για την έναρξη του νέου εκκλησιαστικού έτους, ενώ η ίδια η ιστοσελίδα εμφανίζει τουρκόγλωσσο περιεχόμενο στην κεντρική της ροή.
Ο ισχυρισμός, επομένως, ότι το Πατριαρχείο δεν έχει ούτε τουρκικό περιεχόμενο είναι αντικειμενικά ελέγξιμος και δεν ανταποκρίνεται στη σημερινή εικόνα της επίσημης ιστοσελίδας του.
«Το ίδιο πνεύμα που διέλυσε την Οθωμανική Αυτοκρατορία»
Η τοποθέτηση Γιαϊτζί αποκτά ακόμη πιο ακραίο χαρακτήρα στη συνέχεια, όταν συνδέει το σημερινό Οικουμενικό Πατριαρχείο με τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
«Αυτή η νοοτροπία είναι η ίδια που κατέστρεψε την Οθωμανική Αυτοκρατορία», υποστηρίζει.
Φτάνει μάλιστα να επικαλεστεί τις εκτελέσεις Πατριαρχών από Οθωμανούς σουλτάνους, λέγοντας ότι «οι σουλτάνοι κρέμασαν Πατριάρχες» επειδή, κατά την εκδοχή του, «διέλυσαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία».
Στο ίδιο σημείο επικαλείται και τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, αποδίδοντάς του τη γνωστή τουρκική εθνικιστική ρητορική περί «δηλητηριασμένου στιλέτου» για το Φανάρι.
Παράλληλα επιχειρεί να απονομιμοποιήσει ακόμη και τον ίδιο τον θεσμό του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ισχυριζόμενος ότι «το μόνο πραγματικό Πατριαρχείο» είναι το λεγόμενο Τουρκικό Ορθόδοξο Πατριαρχείο του Παπά Ευθύμ στο Καρακόι.
Χυδαία αναφορά στον Βαρθολομαίο
Το ύφος της επίθεσης κορυφώνεται όταν ο Γιαϊτζί αναφέρεται προσωπικά στον Βαρθολομαίο ως «μαύρο παπά», διευκρινίζοντας ότι τον αποκαλεί έτσι «επειδή φοράει μαύρα».
Στη συνέχεια επιχειρεί να αξιολογήσει τον Πατριάρχη με κριτήριο εάν συγχαίρει την Τουρκία για εθνικές επετείους και για την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974.
«Έχει ακούσει κανείς συγχαρητήριο μήνυμα από αυτόν για την “Ειρηνευτική Επιχείρηση” της Κύπρου; Για την 29η Οκτωβρίου; Για την 30ή Αυγούστου; Για την απελευθέρωση της Σμύρνης στις 9 Σεπτεμβρίου;», ρωτά.
Και καταλήγει: «Τι καλό μπορεί να προκύψει από αυτούς; Όποιος περιμένει καλό από αυτούς είναι πολύ αφελής».
Πρόκληση προς την ελληνική πλευρά: «Πρώτα Ιμάμ Χατίπ στη Θράκη»
Το πολιτικό μήνυμα της παρέμβασης αποκαλύπτεται περισσότερο όταν ο Γιαϊτζί προτείνει ουσιαστικά μια ανταλλακτική σχέση μεταξύ της Χάλκης και της μουσουλμανικής εκπαίδευσης στη Θράκη.
Η θέση του είναι ότι η Τουρκία πρέπει να πει στην Ελλάδα:
«Πρώτα ανοίξτε στην Κομοτηνή και στην Ξάνθη σχολή Ιμάμ Χατίπ και θεολογική σχολή υπό τον έλεγχο εκλεγμένων μουφτήδων, με το ίδιο καθεστώς που ζητάτε για τη Χάλκη. Μόνο τότε μπορούμε να εξετάσουμε την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής».
Και επιμένει:
«Η Τουρκία πρέπει να θέτει όρους».
Με αυτή τη λογική, ο Γιαϊτζί επιχειρεί να μετατρέψει ένα θέμα θρησκευτικής ελευθερίας εντός της Τουρκίας σε εργαλείο διμερούς διαπραγμάτευσης με την Ελλάδα.
«Θέλουν ένα Βατικανό μέσα στην Τουρκία»
Κεντρικός άξονας ολόκληρης της παρέμβασής του είναι η θεωρία ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο επιδιώκει να καταστεί ένα είδος ανεξάρτητου «ορθόδοξου Βατικανού».
Κατά τον Γιαϊτζί, η σχεδιαζόμενη επαναλειτουργία της Χάλκης δεν αφορά την εκπαίδευση κληρικών, αλλά ένα σχέδιο διεθνοποίησης του Φαναρίου.
Υποστηρίζει ότι θα έρχονται σπουδαστές από το εξωτερικό, ότι η Σχολή θα υπάγεται απευθείας στο Πατριαρχείο και ότι με αυτόν τον τρόπο θα δημιουργηθεί ένας διεθνής θρησκευτικός πόλος έξω από τον έλεγχο της τουρκικής πολιτείας.
Καμία από τις πηγές που εξετάσαμε δεν τεκμηριώνει ότι υπάρχει σχέδιο δημιουργίας κυρίαρχης κρατικής οντότητας τύπου Βατικανού. Το Πατριαρχείο παρουσιάζει τον ρόλο του ως εκκλησιαστικό και οικουμενικό, ενώ η Τουρκία εδώ και δεκαετίες αρνείται να αναγνωρίσει επισήμως τον «οικουμενικό» χαρακτήρα του τίτλου, μολονότι αναγνωρίζει τον Πατριάρχη ως θρησκευτικό ηγέτη της ελληνορθόδοξης κοινότητας.
Από τη Χάλκη μέχρι τη Νίκαια
Ο Γιαϊτζί επεκτείνει τέλος τη θεωρία του και στη Νίκαια, υποστηρίζοντας ότι επιχειρείται να παρουσιαστεί ως κέντρο του χριστιανισμού εις βάρος, όπως λέει, της «τουρκοϊσλαμικής ταυτότητάς» της.
Ενοχλείται από την ανάδειξη της ιστορικής σημασίας της Νίκαιας για τον χριστιανισμό και υποστηρίζει ότι επειδή υπήρξε πρωτεύουσα του Σελτζουκικού Σουλτανάτου του Ρουμ και αργότερα εντάχθηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, δεν πρέπει να προβάλλεται πρωτίστως η χριστιανική κληρονομιά της.
Το γεγονός, όμως, ότι στη Νίκαια συγκλήθηκε το 325 μ.Χ. η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος, σχεδόν μία χιλιετία πριν από την οθωμανική κατάκτηση της περιοχής, αποτελεί ιστορικό δεδομένο και εξηγεί την ιδιαίτερη θέση της πόλης στην ιστορία του χριστιανισμού.
Συνολικά, η νέα παρέμβαση Γιαϊτζί δεν περιορίζεται στην αντίθεση προς τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Συνδυάζει ατεκμηρίωτες ή ανακριβείς αναφορές —όπως εκείνη για τους γαϊδάρους στο Φετιχιέ Τζαμί και την απουσία τουρκικού περιεχομένου από την ιστοσελίδα του Πατριαρχείου— με ιστορικές αναγωγές στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, προσωπικές επιθέσεις κατά του Βαρθολομαίου και ευθεία πρόκληση προς την ελληνική πλευρά για τη Θράκη.
Και όλα αυτά εντάσσονται σε μια ευρύτερη αφήγηση σύμφωνα με την οποία το Φανάρι, η Χάλκη και ακόμη και η ιστορική μνήμη της Νίκαιας παρουσιάζονται όχι ως ζητήματα θρησκευτικής ελευθερίας και πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά ως εργαλεία μιας υποτιθέμενης απειλής εναντίον του τουρκικού κράτους.