Σε μια απόφαση που αλλάζει ουσιαστικά την εφαρμογή του νέου αμερικανικού πλαισίου κυρώσεων κατά της Ρωσίας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε σε ευρείες εξαιρέσεις από μέτρα που είχε εγκρίνει το Κογκρέσο μόλις πριν από λίγες εβδομάδες.
Το εκτελεστικό διάταγμα της 16ης Οκτωβρίου 2026 αφορά τον νόμο «Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026» και περιορίζει, πριν ακόμη ενεργοποιηθούν πλήρως, την εφαρμογή σημαντικού μέρους των νέων δασμών, περιορισμών και κυρώσεων που προορίζονταν να αυξήσουν την οικονομική πίεση προς τη Μόσχα.
Η απόφαση έρχεται μετά την ισχυρή ψήφο του Κογκρέσου
Η κίνηση αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα καθώς ο συγκεκριμένος νόμος είχε λάβει ισχυρή υποστήριξη στο αμερικανικό Κογκρέσο. Η Γερουσία τον ενέκρινε στις 7 Αυγούστου 2026 με 86 ψήφους υπέρ και 11 κατά, ενώ η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε τις τροποποιήσεις της Γερουσίας στις 16 Σεπτεμβρίου με 262 ψήφους υπέρ και 159 κατά.
Δύο ημέρες αργότερα, στις 18 Σεπτεμβρίου 2026, ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε τον νόμο, ο οποίος σχεδιάστηκε ώστε να εντείνει την οικονομική πίεση στη Ρωσία και σε πρόσωπα, επιχειρήσεις και χώρες που συνδέονται με τη ρωσική ενεργειακή οικονομία ή με μηχανισμούς παράκαμψης των κυρώσεων.
Έτσι, παρότι το νέο εκτελεστικό διάταγμα κινείται εντός των εξουσιών που προβλέπει ο ίδιος ο νόμος, η πρακτική κατεύθυνση της απόφασης είναι αντίθετη με τον βασικό στόχο του πακέτου που υπερψήφισε το Κογκρέσο: την άμεση αύξηση της οικονομικής πίεσης προς τη Μόσχα.
Δασμοί έως 500% στη Ρωσία και 100% σε εισαγωγείς ρωσικής ενέργειας
Ο νόμος προβλέπει ιδιαίτερα αυστηρά οικονομικά μέτρα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται αύξηση των δασμών κατά 500% σε προϊόντα που προέρχονται από τη Ρωσική Ομοσπονδία, καθώς και δασμοί 100% σε προϊόντα από τις πέντε μεγαλύτερες χώρες εισαγωγής ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, εφόσον πραγματοποιούν νέες αγορές μετά τις 18 Οκτωβρίου 2026.
Ανάλογος δασμός 100% προβλέπεται και για τις πέντε χώρες που θα χαρακτηριστούν ως οι σημαντικότεροι παράγοντες διευκόλυνσης της παράκαμψης των κυρώσεων που σχετίζονται με το ρωσικό πετρέλαιο.
Ωστόσο, το εκτελεστικό διάταγμα ενεργοποιεί ταυτόχρονα τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, με αποτέλεσμα οι συγκεκριμένοι δασμοί να μην εφαρμόζονται στην παρούσα φάση.
Ευρείες εξαιρέσεις με επίκληση του «εθνικού συμφέροντος»
Η αμερικανική προεδρία επικαλείται το άρθρο 115 του νόμου, το οποίο δίνει στον πρόεδρο τη δυνατότητα να εξαιρεί από την εφαρμογή κυρώσεων, περιορισμών και δασμών, εφόσον πιστοποιήσει προς το Κογκρέσο ότι η σχετική απόφαση εξυπηρετεί το εθνικό συμφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών.
Στο διάταγμα αναφέρεται ότι έχει ήδη υποβληθεί στο Κογκρέσο η απαιτούμενη πιστοποίηση, μαζί με έκθεση που εξηγεί τη βάση της απόφασης.
Οι εξαιρέσεις καλύπτουν τους δασμούς των σχετικών άρθρων, αλλά και σειρά διατάξεων κυρώσεων του νέου νόμου που αφορούν ξένα πρόσωπα, οικονομικούς περιορισμούς και άλλες κατηγορίες μέτρων.
Δεν καταργούνται οι προηγούμενες κυρώσεις κατά της Ρωσίας
Το εκτελεστικό διάταγμα ξεκαθαρίζει πάντως ότι η απόφαση δεν ακυρώνει συνολικά το υφιστάμενο καθεστώς αμερικανικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Τα μέτρα που είχαν επιβληθεί βάσει προηγούμενων εκτελεστικών διαταγμάτων και συνδέονται με την κατάσταση έκτακτης ανάγκης για συγκεκριμένες δραστηριότητες της ρωσικής κυβέρνησης εξακολουθούν να ισχύουν. Το νέο διάταγμα αφορά κυρίως την εφαρμογή των πρόσθετων μέτρων που εισήγαγε ο νόμος του Σεπτεμβρίου.
Χωρίς συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης των εξαιρέσεων
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι δεν προβλέπεται συγκεκριμένη ημερομηνία κατά την οποία οι εξαιρέσεις θα παύσουν αυτομάτως να ισχύουν.
Σύμφωνα με το διάταγμα, θα παραμείνουν σε ισχύ έως ότου ο πρόεδρος ή ο υπουργός Εξωτερικών, σε συνεννόηση όπου απαιτείται με το υπουργείο Οικονομικών και τον αρμόδιο εμπορικό εκπρόσωπο των ΗΠΑ, αποφασίσουν ότι απαιτείται νέα ενέργεια.
Οι αρμόδιες αμερικανικές υπηρεσίες καλούνται παράλληλα να παρακολουθούν τις αγορές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και τις δραστηριότητες χωρών που διευκολύνουν την παράκαμψη των κυρώσεων, υποβάλλοντας σχετικές αναφορές προς τον πρόεδρο.
Η απόφαση της 16ης Οκτωβρίου δημιουργεί έτσι μια σαφή απόσταση ανάμεσα στην πολιτική κατεύθυνση της ισχυρής ψήφου του Κογκρέσου για ενίσχυση της πίεσης στη Ρωσία και στην επιλογή του Λευκού Οίκου να μην ενεργοποιήσει, στην παρούσα φάση, μεγάλο μέρος των νέων μέτρων.