Σαφές μήνυμα για τα όρια της Τεχνητής Νοημοσύνης στον χώρο της Δικαιοσύνης έστειλε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ακαδημαϊκός και επίτιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Προκόπης Παυλόπουλος, κατά τη διάλεξή του με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη και Απονομή της Δικαιοσύνης», στο πλαίσιο εκδήλωσης για τα 100 χρόνια της Ακαδημίας Αθηνών, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Ο κ. Παυλόπουλος υπογράμμισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά επιτεύγματα της σύγχρονης τεχνολογικής επανάστασης, ωστόσο προειδοποίησε απέναντι στις υπερβολές και στις ψευδαισθήσεις που καλλιεργούνται γύρω από τις δυνατότητές της. Όπως σημείωσε, ο άνθρωπος συχνά κινείται ανάμεσα σε δύο άκρα: από τον άκριτο θαυμασμό για τη μηχανή έως τον δυστοπικό φόβο για την κυριαρχία της.
Κεντρικός άξονας της ομιλίας του ήταν η διάκριση ανάμεσα στη Νοημοσύνη και τη Συνείδηση. Σύμφωνα με τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τα σύγχρονα Μεγάλα Νευρωνικά Δίκτυα και τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα μπορούν να συγκεντρώνουν και να επεξεργάζονται τεράστιο όγκο γνώσης, όμως δεν διαθέτουν Συνείδηση. Δεν έχουν ενσυναίσθηση, αυτογνωσία, ηθικούς φραγμούς ή πραγματική αυτεπίγνωση.
Αυτό, όπως τόνισε, έχει καθοριστική σημασία για το Δίκαιο. Η απονομή της Δικαιοσύνης δεν είναι μηχανική διαδικασία. Δεν περιορίζεται σε έναν ψυχρό υπολογισμό δεδομένων, ούτε σε μια αυτόματη αντιστοίχιση κανόνων και πραγματικών περιστατικών. Απαιτεί κρίση, στάθμιση, ερμηνεία, συνείδηση και ευθύνη.
Ο Προκόπης Παυλόπουλος επισήμανε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει μόνο επικουρικά στον χώρο της Νομικής Επιστήμης. Μπορεί να βοηθήσει στην αναζήτηση νομοθεσίας, στη μελέτη νομολογίας, στην οργάνωση δικαστηρίων, στην ταχύτερη διαχείριση δικογραφιών και στην υποστήριξη τεχνικών ή αποδεικτικών ζητημάτων. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει τον δικαστή.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον κίνδυνο της αυτοματοποιημένης έκδοσης δικαστικών αποφάσεων. Όπως ανέφερε, η ιδέα ότι ένας αλγόριθμος μπορεί να αναλάβει πλήρως τον δικανικό συλλογισμό είναι όχι μόνο ανεδαφική, αλλά και επικίνδυνη για την ίδια την ουσία του Κράτους Δικαίου.
Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας εξήγησε ότι ο δικανικός συλλογισμός περιλαμβάνει την επιλογή του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου, την ερμηνεία του, την αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών και την τελική κρίση. Όλα αυτά προϋποθέτουν ανθρώπινη συνείδηση και όχι απλή αλγοριθμική πρόβλεψη.
Στο ίδιο πλαίσιο, προειδοποίησε ότι η πλήρης ανάθεση της Δικαιοσύνης σε μηχανές θα μπορούσε να οδηγήσει σε ισοπεδωτικές αποφάσεις, αντίθετες προς την αρχή της αναλογικής ισότητας, την αξία του ανθρώπου και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας.
Ο κ. Παυλόπουλος αναφέρθηκε και στις πρακτικές που έχουν αναπτυχθεί κυρίως στις ΗΠΑ, όπου συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης αξιοποιούνται σε ορισμένες δικαστικές διαδικασίες. Όπως υποστήριξε, ακόμη και εκεί, η χρήση τους πρέπει να παραμένει αυστηρά συμπληρωματική και να μην μετατρέπεται σε μηχανισμό υποκατάστασης της Δικαιοσύνης.
Καταληκτικά, ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπογράμμισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τη Δικαιοσύνη, αλλά όχι φορέα δικαιοδοτικής κρίσης. Με άλλα λόγια, μπορεί να σταθεί δίπλα στον δικαστή, όχι πάνω από αυτόν και σίγουρα όχι στη θέση του.
Το μήνυμα της ομιλίας ήταν, ότι η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και τους θεσμούς, όχι να τους αντικαθιστά. Στον πυρήνα της Δικαιοσύνης παραμένει ο άνθρωπος, η συνείδησή του και η ευθύνη του απέναντι στο Δίκαιο.