Με αφορμή την ελληνική επιστολή προς τον ΟΗΕ και την αντίδραση της Τουρκίας απέναντι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος περιέγραψε μια κατάσταση στην οποία, κατά την εκτίμησή του, η ελληνική εξωτερική πολιτική λειτουργεί αντιδραστικά, χωρίς την απαραίτητη στρατηγική προετοιμασία.
Ο αντιστράτηγος ε.α. μίλησε ευθέως για «έλλειμμα στρατηγικής ενόρασης» της ελληνικής κυβέρνησης, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα αδυνατεί να προλάβει τις κινήσεις της Άγκυρας και περιορίζεται στη διαχείριση των συνεπειών τους.
«Η Ελλάδα τρέχει και δεν φτάνει», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι αντί η χώρα να βρίσκεται εγκαίρως μέσα στα γεγονότα και να τα επηρεάζει, σύρεται πίσω από αυτά.
Επικαλέστηκε μάλιστα τη γνωστή ρήση του Χένρι Κίσινγκερ ότι όταν κάποιος δεν γνωρίζει πού θέλει να πάει, είναι πιθανό να καταλήξει εκεί όπου δεν επιθυμεί.
Ο ίδιος αναγνώρισε ότι οι ελληνικές διπλωματικές ενέργειες είναι αναγκαίες, εκτίμησε όμως ότι θα είχαν διαφορετική αποτελεσματικότητα εάν εντάσσονταν σε μια συνεκτική και μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Το λάθος του 2019 και οι πολιτικές συνέπειες του τουρκολιβυκού μνημονίου
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου τον Νοέμβριο του 2019, την οποία παρουσίασε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ελληνικού στρατηγικού αιφνιδιασμού.
Σύμφωνα με τον Λουκόπουλο, είχαν προηγηθεί προειδοποιητικά σημάδια για τις προθέσεις της Τουρκίας, τα οποία δεν αξιολογήθηκαν επαρκώς.
Η Αθήνα, όπως υποστήριξε, επαναπαύθηκε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019, σύμφωνα με τα οποία το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Ωστόσο, ο αντιστράτηγος επέμεινε στη διάκριση μεταξύ νομικών και πολιτικών συνεπειών.
Όπως επισήμανε, το γεγονός ότι μια συμφωνία αμφισβητείται ως προς τη νομιμότητά της δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο άσκησης πολιτικής πίεσης.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε και στην καταχώριση του μνημονίου στις σχετικές υπηρεσίες του ΟΗΕ, επισημαίνοντας ότι η Τουρκία εξακολουθεί να το αξιοποιεί για την προώθηση των διεκδικήσεών της.
Η συμφωνία με την Αίγυπτο και ο 28ος μεσημβρινός
Ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος χαρακτήρισε θετική κίνηση τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, σημειώνοντας ωστόσο ότι συνοδεύτηκε από συμβιβασμούς.
Εστίασε ιδιαίτερα στο ανατολικό όριο της συμφωνίας, το οποίο βρίσκεται δυτικά του 28ου μεσημβρινού.
Κατά την εκτίμησή του, η επιλογή αυτή συνδέεται με τις τουρκικές διεκδικήσεις και αποτυπώνει τις πολιτικές συνέπειες που έχει δημιουργήσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η επισήμανσή του ήταν ότι η Ελλάδα, παρότι προχώρησε σε μια σημαντική διπλωματική συμφωνία, δεν αντιμετώπισε συνολικά το πρόβλημα που δημιουργεί η τουρκική αμφισβήτηση των ελληνικών θαλάσσιων δικαιωμάτων.
«Στην Κάσο επιβλήθηκε το τουρκολιβυκό μνημόνιο με προβολή ισχύος»
Από τα σημαντικότερα σημεία της παρέμβασης ήταν η αναφορά στα γεγονότα της Κάσου το καλοκαίρι του 2024.
Ο αντιστράτηγος υποστήριξε ότι εκεί η Τουρκία επιχείρησε να μεταφέρει τις διεκδικήσεις του τουρκολιβυκού μνημονίου από το διπλωματικό επίπεδο στην πράξη.
Κατά την ανάλυσή του, η τουρκική παρουσία και η προβολή ναυτικής ισχύος στην περιοχή είχαν ως αποτέλεσμα να αμφισβητηθεί επί του πεδίου η δυνατότητα της Ελλάδας να ασκεί απρόσκοπτα τα δικαιώματά της.
Μάλιστα, υποστήριξε ότι με αυτόν τον τρόπο η Άγκυρα επιχείρησε να ακυρώσει στην πράξη την ελληνοαιγυπτιακή οριοθέτηση.
Ο Λουκόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα και στη χρήση του όρου «δυνητική ΑΟΖ», ξεκαθαρίζοντας ότι η περιοχή που έχει ήδη οριοθετηθεί με την Αίγυπτο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δυνητική.
Η συγκεκριμένη διάκριση, σύμφωνα με το σκεπτικό του, έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αφορά την αντιμετώπιση μιας υφιστάμενης διεθνούς συμφωνίας και όχι μιας μελλοντικής διεκδίκησης.
Προειδοποίηση για επέκταση χωρικών υδάτων μόνο νότια της Κρήτης
Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε απέναντι στο ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων αποκλειστικά νότια της Κρήτης.
Χαρακτήρισε μια τέτοια επιλογή «τραγικότατο λάθος», υποστηρίζοντας ότι θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως έμμεση αποδοχή του τουρκικού επιχειρήματος περί ειδικών συνθηκών στο Αιγαίο.
Στο σημείο αυτό υπενθύμισε παλαιότερες τοποθετήσεις του πρώην υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο οποίος είχε συνδέσει την τουρκική αντίθεση στην επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων με ευρύτερες περιοχές του Αιγαίου, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης.
Παράλληλα, ο Λουκόπουλος αμφισβήτησε την πρακτική αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας κίνησης έναντι του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Όπως εξήγησε, η γεωγραφική έκταση των τουρκικών διεκδικήσεων δεν αντιμετωπίζεται με μια περιορισμένη επέκταση χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης.
Κατά συνέπεια, εκτίμησε ότι μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί περισσότερο επικοινωνιακά, χωρίς να μεταβάλει ουσιαστικά την κατάσταση στην περιοχή.
«Το τουρκολιβυκό μνημόνιο εξουδετερώνεται στο πεδίο»
Όταν ρωτήθηκε πώς μπορεί να εξουδετερωθεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ο αντιστράτηγος απάντησε κατηγορηματικά:
«Εξουδετερώνεται στο πεδίο».
Διευκρίνισε ότι μια τέτοια προσέγγιση συνεπάγεται σοβαρές ευθύνες και αποφάσεις, ενώ υπογράμμισε την ανάγκη παράλληλης διπλωματικής κινητοποίησης.
Σύμφωνα με την τοποθέτησή του, η Ελλάδα οφείλει να επικεντρώσει τη διπλωματική της εκστρατεία στους Ευρωπαίους εταίρους, ώστε να καταστήσει σαφές το διακύβευμα των τουρκικών ενεργειών.
Η τοποθέτησή του δεν συνιστούσε παρουσίαση συγκεκριμένου στρατιωτικού σχεδίου, αλλά την εκτίμηση ότι η διπλωματία πρέπει να συνοδεύεται από την έμπρακτη άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων.
NAVTEX, ηλεκτρική διασύνδεση και τουρκικές απαιτήσεις
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και στο ζήτημα της έκδοσης NAVTEX για τις σχετικές εργασίες.
Ο Λουκόπουλος υποστήριξε ότι η NAVTEX αποτελεί μέσο ενημέρωσης για δραστηριότητες σε συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή και όχι διαδικασία αναζήτησης άδειας από τρίτο κράτος.
Αναφέρθηκε επίσης στις τουρκικές απαιτήσεις για διαβουλεύσεις και ενημέρωση, σημειώνοντας ότι η Άγκυρα επιδιώκει να αποκτήσει λόγο στις διαδικασίες που αφορούν τις έρευνες.
Παράλληλα, σχολίασε τις δημόσιες τοποθετήσεις του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη σχετικά με την ελληνική αντίδραση σε ενδεχόμενες τουρκικές παρεμβάσεις.
Εξέφρασε την άποψη ότι δεν έχει αποσαφηνιστεί επαρκώς ποια θα είναι η ελληνική αντίδραση εάν επαναληφθούν περιστατικά όπως εκείνα της Κάσου.
Στη συζήτηση τέθηκε και το χρονοδιάγραμμα έκδοσης της επόμενης NAVTEX, χωρίς ωστόσο να προκύψει επιβεβαιωμένη ημερομηνία.
«Το παράκτιο κράτος είναι η Ελλάδα»
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο αντιστράτηγος αναφέρθηκε στον ρόλο της εταιρείας που αναλαμβάνει τις εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση.
Επέκρινε την αντίληψη ότι η διαχείριση των τουρκικών αντιδράσεων μπορεί να μεταφερθεί στην ανάδοχο εταιρεία, επιμένοντας ότι η ευθύνη για την άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων ανήκει στο ελληνικό κράτος.
Κατά την άποψή του, η εταιρεία οφείλει να απευθύνεται στις αρμόδιες αρχές του παράκτιου κράτους για τις προβλεπόμενες άδειες, χωρίς αυτό να συνεπάγεται ότι τρίτες χώρες αποκτούν δικαίωμα παρέμβασης.
«Το παράκτιο κράτος είναι η Ελλάδα», υπογράμμισε, ολοκληρώνοντας την τοποθέτησή του με τη χαρακτηριστική αγγλική έκφραση «end of story».
Το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασης του Κωνσταντίνου Λουκόπουλου ήταν ότι η Ελλάδα χρειάζεται σαφείς στρατηγικούς στόχους, έγκαιρη διπλωματική προετοιμασία και αποφασιστικότητα στην άσκηση των δικαιωμάτων της, ώστε να μη βρίσκεται διαρκώς στη θέση να απαντά σε κινήσεις της Τουρκίας.