Γράφει ο Αρντασές Γιαγουπιάν
Το Σουσί ήταν το βασικό διοικητικό, οικονομικό και στρατιωτικό κέντρο της περιοχής
Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, οι Αρμένιοι αποτελούσαν πλειοψηφία του πληθυσμού της πόλης Σουσί την οποία αποκαλούσαν «πολιτιστική πρωτεύουσα» του Αρτσάχ ή ακόμα και «Παρίσι του Καυκάσου» αλλά και της περιοχής γύρω από αυτήν. Το 1920 όμως σημειώθηκε η Σφαγή του Σουσί, όταν μεγάλο μέρος του αρμενικού πληθυσμού εξοντώθηκε και εκδιώχθηκε από τους Τούρκους-Αζέρους και οι αρμενικές συνοικίες καταστράφηκαν σε μία από τις μεγάλες τραγωδίες της αρμενικής ιστορίας του Καυκάσου.
Κατά την Σοβιετική περίοδο το 1923 ο Στάλιν ενέταξε μια περιοχή μόνο 3.170 Km2 στο Αζερμπαϊτζάν ως αυτόνομη περιφέρεια, αποκλείοντας το μεγαλύτερο μέρος του ιστορικού Αρτσάχ και χωρίς να συνορεύει με την Αρμενία, εξυπηρετώντας συγκεκριμένες γεωπολιτικές και εσωτερικές σκοπιμότητες της ΕΣΣΔ και προς ικανοποίηση του γενοκτόνου Μουσταφά Κεμάλ. Επίσης το Αζερμπαϊτζάν διέθετε τις πολύτιμες πετρελαιοπηγές του Μπακού, γεγονός που έδινε στους Αζέρους μπολσεβίκους μεγαλύτερη οικονομική και πολιτική επιρροή στις διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα, συγκριτικά με τη φτωχή και κατεστραμμένη από τη Γενοκτονία Αρμενία.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η τουρκική και αζερική παρουσία στην περιοχή ήταν ιστορικά πολύ μεταγενέστερη. Οι τουρκόφωνοι μουσουλμανικοί πληθυσμοί εγκαταστάθηκαν μαζικά στον Νότιο Καύκασο κυρίως μετά τις σελτζουκικές και περσικές μετακινήσεις πληθυσμών, αιώνες αφότου το Αρτσάχ ήταν ήδη γνωστό ως αρμενική επαρχία με αρμενικούς ναούς, επιγραφές και πληθυσμό.
Γι’ αυτό οι Αρμένιοι δεν αντιμετωπίζουν το Αρτσάχ ως μια απλή «διαφιλονικούμενη περιοχή» της σοβιετικής εποχής. Το βλέπουν ως τμήμα μιας ιστορικής συνέχειας που ξεκινά από τα αρχαία αρμενικά βασίλεια και φτάνει μέχρι τη σύγχρονη εποχή.