Υπάρχει μια συζήτηση στην Ευρώπη σχετικά με την αποτελεσματικότητα της εξωτερικής πολιτικής της. Ένα εσωτερικό έγγραφο της Γερμανίας, που δημοσιεύτηκε από το Euractiv, προτείνει ριζικές αλλαγές στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) και στον ρόλο της επικεφαλής της, Κάγια Κάλας. Το σχέδιο αυτό επιχειρεί να αντιμετωπίσει την αντιληπτή δυσλειτουργία και τη σύγκρουση εξουσίας που χαρακτηρίζουν σήμερα την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική.
Διπλή ηγεσία και σύγκρουση εξουσίας
Αυτή τη στιγμή, η εξωτερική πολιτική της ΕΕ ασκείται νομίμως (de jure) μέσω της ΕΥΕΔ υπό την Κάγια Κάλας. Ωστόσο, de facto, μεγάλο μέρος του συντονισμού και της λήψης αποφάσεων επηρεάζεται ή ασκείται άμεσα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ιδίως σε τομείς όπως η εμπορική πολιτική. Αυτή η διπλή δομή δημιουργεί σύγκρουση, ειδικά μεταξύ της ΕΥΕΔ και της Γερμανίδας Προέδρου της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η Γερμανία θεωρεί ότι αυτή η κατάσταση είναι δυσλειτουργική και εμποδίζει τη δημιουργία μιας συνεκτικής και ισχυρής ευρωπαϊκής φωνής στον κόσμο.
Η κύρια πρόταση: Ενσωμάτωση της ΕΥΕΔ στην Επιτροπή
Το γερμανικό σχέδιο προτείνει την πλήρη ενσωμάτωση της ΕΥΕΔ στο οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Με αυτόν τον τρόπο, η Κάγια Κάλας και η υπηρεσία της θα σταματούσαν να είναι μια αυτόνομη οντότητα. Στόχος είναι να τερματιστεί η εσωτερική σύγκρουση και να επιτευχθεί καλύτερος συντονισμός. Ωστόσο, αυτό θα σήμαινε de facto την αποδυνάμωση ή και την κατάργηση της ΕΥΕΔ ως ξεχωριστού θεσμού.
Προβλήματα στην τρέχουσα λειτουργία της ΕΥΕΔ
Το έγγραφο αναφέρεται σε πολλά συγκεκριμένα προβλήματα. Το πρώτο αφορά την στέλεχωση. Λιγότερο από το ένα τρίτο του προσωπικού της ΕΥΕΔ είναι επαγγελματίες διπλωμάτες. Το υπόλοιπο προσωπικό προέρχεται συχνά από άλλους τομείς ή αποτελεί προϊόν νεποτισμού και ευνοιοκρατίας, χωρίς απαραίτητα την εμπειρία στην εξωτερική πολιτική. Επιπλέον, η ΕΥΕΔ αντιμετωπίζει προβλήματα χρηματοδότησης, περιορίζοντας περαιτέρω τις δυνατότητές της.
Έλλειψη πολιτικής κατεύθυνσης και εθνικά συμφέροντα
Ένα βασικό επιχείρημα είναι ότι η ΕΥΕΔ και η Κάγια Κάλας δεν μπορούν να ασκήσουν ισχυρή πολιτική κατεύθυνση λόγω των συχνά αντικρουόμενων εθνικών συμφερόνττων των κρατών μελών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ζήτημα των κυρώσεων κατά ισραηλινών επίκων σε κατεχόμενες περιοχές. Παρόλο που κάποια κράτη, όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν επιβάλει τέτοιες κυρώσεις, η ΕΕ ως σύνολο δεν καταφέρνει να συμφωνήσει σε μια κοινή στάση, με την Κάλας να το θέτει επανειλημμένα στο τραπέζι χωρίς αποτέλεσμα.
Η γαλλική αντίθεση και η μάχη για την κυριαρχία
Το γερμανικό σχέδιο δεν συναντά την υποστήριξη όλων. Η Γαλλία φαίνεται να έχει διαφορετική άποψη. Ενώ και η Γαλλία μπορεί να είναι κριτική απέναντι στην αποτελεσματικότητα της Κάλας, δεν θέλει απαραίτητα μια πλήρως γερμανοκρατούμενη εξωτερική πολιτική. Η πρόταση της Γερμανίας αποκαλύπτει μια βαθύτερη μάχη για την κυριαρχία στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα και για το ποιος ορίζει την ατζέντα της εξωτερικής πολιτικής.
Προτάσεις για αλλαγή στον τρόπο λήψης αποφάσεων
Για να είναι η εξωτερική πολιτική πιο ευέλικτη, το έγγραφο πιθανόν να θίγει και το ζήτημα της ομοφωνίας. Η απαίτηση για ομόφωνες αποφάσεις των 27 κρατών μελών σε θέματα εξωτερικής πολιτικής συχνά οδηγεί σε αδράνεια. Υπάρχουν προτάσεις για μετάβαση σε αποφάσεις κατά πλειοψηφία σε ορισμένες περιπτώσεις, ώστε η ΕΕ να μπορεί να δρά πιο γρήγορα και αποφασιστικά.
Η συζήτηση για το μέλλον της ΕΥΕΔ και της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής αναμένεται να ενταθεί, με κεντρικό σημείο τη σύσκεψη των υπουργών Εξωτερικών τον Δεκέμβριο.