«Αυτό που έκανε ο Τραμπ ήταν ότι, αντί να επιφέρει μια συντηρητική διόρθωση, στρέβλωσε και κακοποίησε αυτή τη συντηρητική διόρθωση με τις ακρότητές του. Και νομίζω ότι πολύ δύσκολα θα υπάρξει συνεχιστής».
Αυτό επισημαίνει ο καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, ο οποίος σε μια ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα συνέντευξή του στον ιστότοπο, Liberal.gr, αναλύει τα «σεισμικά» αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, και κάνει εκτιμήσεις για το τι μέλλει γενέσθαι στο εξής:
Μεταξύ των άλλων επισήμανε:
-Ο μέσος Αμερικανός -και ιδίως τα εργατικά και αγροτικά στρώματα που είχαν σε μεγάλο βαθμό ψηφίσει τους Ρεπουμπλικανούς και ειδικότερα τον Τραμπ , βασισμένα στις υποσχέσεις που τους είχε δώσει- είδε τη δική του καθημερινότητά του να επιδεινώνεται και την ίδια στιγμή έβλεπε τη διαφθορά και τα κέρδη των Αμερικανών δισεκατομμυριούχων.
-Αρνητικό το αποτέλεσμα για τον Τραμπ, αλλά αυτό δεν σημαίνει πολιτική επικράτηση των Δημοκρατικών. Οι Δημοκρατικοί έχουν κερδίσει μια μεγάλη μάχη, αλλά ο πόλεμος της αντιστροφής του τραμπισμού ακόμη παραμένει το ζητούμενο.
-Ο Τραμπ μάς είπε ότι θα κυβερνά με βέτο. Ότι θα είναι ο «κύριος Βέτο» και ότι όποιο νομοσχέδιο του στέλνουν οι Δημοκρατικοί, θα το επιστρέφει. Οι Δημοκρατικοί δεν διαθέτουν την απαιτούμενη αριθμητική υπεροχή για να αναπέμψουν ένα προεδρικό βέτο. Επομένως, με μία λέξη, θα υπάρξουν αδιέξοδο και χάος τα επόμενα δύο χρόνια.
Στις ευρωατλαντικές σχέσεις, δεν χωρά αμφιβολία ότι ακόμη και αν οι Δημοκρατικοί επιστρέψουν όχι μόνο στο Κογκρέσο αλλά και στην προεδρία, οι σχέσεις δεν πρόκειται να επιστρέψουν στα δεδομένα του Ψυχρού Πολέμου. Και αυτό γιατί, κακά τα ψέματα, μετά τον Ψυχρό Πόλεμο η Ευρώπη έχασε τη γεωπολιτική σημασία της για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και αυτό δεν είναι «επίτευγμα» του Τραμπ. Για να είμαστε δίκαιοι, η τάση αυτή είχε αρχίσει ήδη επί Δημοκρατικών, από τον Μπαράκ Ομπάμα, απλώς με έναν πιο βελούδινο τρόπο.
-Στην εξωτερική πολιτική και τα ανοιχτά μέτωπα, αυτό που φοβίζει περισσότερο είναι το πώς θα λήξει ο πόλεμος στο Ιράν. Γιατί δεν είναι μόνο ότι δεν υπάρχει προφανής στρατιωτική στρατηγική επικράτησης από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών. Είναι και ότι ο Τραμπ, από όσα αντιλαμβανόμαστε και διαβάζουμε, έχει φθάσει να αντιληφθεί πως ένας από τους κυριότερους λόγους της εκλογικής του ήττας είναι η εμπλοκή του στο Ιράν. Και αυτό μπορεί να μας οδηγήσει σε επιπλέον περιπέτειες. Υπό την έννοια ότι μπορεί να ακολουθήσει μια τιμωρητική πολιτική απέναντι στο Ιράν και να έχουμε κλιμάκωση του πολέμου.
-Όσον αφορά το Ουκρανικό, ο Τραμπ θα συναντήσει πολύ μεγάλα εμπόδια στην πολιτική που ακολουθεί απέναντι στη Ρωσία και στην επαναπροσέγγιση με τον Πούτιν. Θα βρει μεγάλη αντίσταση. Αλλά δεν αποκλείεται να «κρεμάσει τους Ουκρανούς στα μανταλάκια» μέχρι τον Ιανουάριο, οπότε θα αναλάβει καθήκοντα το νέο Κογκρέσο.
-Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό το «σεισμικό» εκλογικό αποτέλεσμα στην Αμερική θα επηρεάσει και τον ευρωπαϊκό χώρο.
Αναλυτικότερα, ορισμένες από τις αναφορές του Κ. Αρβανιτόπουλου έχουν ως εξής:
Ο Τραμπ μετέτρεψε τις ενδιάμεσες εκλογές σε δημοψήφισμα για την προεδρία του
Στις Ηνωμένες Πολιτείες οι ενδιάμεσες εκλογές είθισται να έχουν διττό χαρακτήρα. Από τη μια πλευρά, γίνεται μια αποτίμηση της προεδρίας στο μέσον της θητείας της. Από την άλλη, όμως, οι εκλογές για κυβερνήτες πολιτειών, γερουσιαστές και μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων έχουν και έντονο τοπικό χαρακτήρα.
Έχουν, λοιπόν, διττό χαρακτήρα αυτές οι εκλογές. Ο Ντόναλντ Τραμπ, όμως, βγαίνοντας προεκλογικά και λέγοντας στους πολίτες «ψηφίστε σαν να είμαι εγώ στο ψηφοδέλτιο», μετέτρεψε τις ενδιάμεσες εκλογές σε δημοψήφισμα για την προεδρία του.
Και το αποτέλεσμα ήταν μια πλήρης, ηχηρή αποδοκιμασία.
Οι αιτίες της ήττας
Οσον αφορά τα αίτια της ήττας Τραμπ, υπάρχουν τρεις βασικοί παράγοντες.
Ο πρώτος είναι η οικονομική κατάσταση. Η οικονομία, με όλη την αλλοπρόσαλλη πολιτική του Τραμπ, εμφάνισε μια αστάθεια η οποία εκφράστηκε, πρώτον, στην αύξηση του πληθωρισμού, ως αποτέλεσμα και του πολέμου στο Ιράν.
Επιπλέον στοιχείο, που συνδέεται και αυτό με την αστάθεια της οικονομίας και την αλλοπρόσαλλη πολιτική του Τραμπ, είναι οι δασμοί. Η υπερβολική αύξησή τους ουσιαστικά ανάγκασε πολλές αμερικανικές επιχειρήσεις να μετακυλίσουν το πρόσθετο κόστος στον καταναλωτή. Κατ’ επέκταση, οι δασμοί ως πολιτική για τον επαναπατρισμό του κατασκευαστικού κεφαλαίου απέτυχαν. Και όχι μόνο αυτό, αλλά συνέτειναν στην αύξηση των τιμών.
Ο δεύτερος παράγοντας της ήττας έγκειται στον συνδυασμό της ακρίβειας και των οικονομικών ανισοτήτων, τις οποίες ο Τραμπ είχε υποσχεθεί ότι θα αντιμετωπίσει, με ένα κύμα διαφθοράς στο ανώτατο επίπεδο της εξουσίας.
Πρόκειται και εδώ για αθέτηση μιας βασικής προεκλογικής υπόσχεσης, καθώς ο Τραμπ είχε εκλεγεί υποσχόμενος ότι θα «αποξηράνει τον βάλτο» («drain the swamp») της διαφθοράς στην Ουάσινγκτον. Όχι μόνο δεν αποξήρανε τον βάλτο, αλλά τον έκανε ωκεανό, με τη διαφθορά να εκτείνεται τόσο σε οικογενειακό επίπεδο όσο και στον κύκλο των φίλων και των συνεργατών του.
Ο μέσος Αμερικανός -και ιδίως τα εργατικά και αγροτικά στρώματα που είχαν σε μεγάλο βαθμό ψηφίσει τους Ρεπουμπλικανούς και ειδικότερα τον Τραμπ, βασισμένα στις υποσχέσεις που τους είχε δώσει- είδε τη δική του καθημερινότητά του να επιδεινώνεται και την ίδια στιγμή έβλεπε τη διαφθορά και τα κέρδη των Αμερικανών δισεκατομμυριούχων.
Ο τρίτος μεγάλος παράγοντας της εκλογικής αποδοκιμασίας έχει να κάνει με τον πόλεμο στο Ιράν και γενικότερα με τη συμπεριφορά του Τραμπ στην εξωτερική πολιτική. Είχε υποσχεθεί ότι κατά τη διάρκεια της προεδρίας του η Αμερική θα έβαζε τέλος στους «παντοτινούς πολέμους».
Αντίθετα, ουσιαστικά ενέπλεξε την Αμερική σε έναν πόλεμο, ο οποίος πλέον θυμίζει στον μέσο Αμερικανό εποχή Βιετνάμ.
Θα προσέθετα και έναν επιπλέον παράγοντα που θα μπορούσε να θεωρηθεί εντελώς δευτερεύων, και ίσως και να είναι, όμως διαδραμάτισε ρόλο στην προεκλογική εκστρατεία: τα data centers.Τα κέντρα δεδομένων που υποστηρίζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλή, ιδιαίτερα στις «κόκκινες» πολιτείες, όπου εγκαθίστανται πολλές ανάλογες υποδομές. Μάλιστα, περίπου 300-350 εκατομμύρια δολάρια δαπανήθηκαν για πολιτικές διαφημίσεις γύρω από αυτό το ζήτημα. Ο μέσος Αμερικανός δεν τα θέλει για μια σειρά από λόγους αλλά και μια σειρά από ποικίλες θεωρίες συνωμοσίας που διαχέονται στο Διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ακόμη και αυτό, λοιπόν, έπαιξε έναν ρόλο στην εκλογική αναμέτρηση.
Αρνητικό το αποτέλεσμα για Τραμπ, αλλά όχι πολιτική επικράτηση των Δημοκρατικών
-Το αποτέλεσμα ήταν αρνητικό για τον Τραμπ. Και επιμένω στη διάκριση ότι ήταν αρνητικό για τον Τραμπ, χωρίς να αποτελεί ταυτόχρονα πολιτική επικράτηση των Δημοκρατικών.
Και αυτό διότι είδαμε ότι οι Δημοκρατικοί ακολούθησαν μια ενδιαφέρουσα τακτική σε αυτές τις εκλογές. Δεν εμφάνισαν ένα ενιαίο πολιτικό πρόταγμα, μια ενιαία πολιτική πλατφόρμα. Πρόκριναν υποψηφίους ανά πολιτεία με βάση τα χαρακτηριστικά που ταίριαζαν σε κάθε πολιτεία.
Είδαμε, λοιπόν, ότι σε «κόκκινες» πολιτείες προώθησαν πιο κεντρώους Δημοκρατικούς. Δείτε, για παράδειγμα, τον Τζέιμς Ταλαρίκο στο Τέξας, του οποίου η πολιτική πλατφόρμα περιλαμβάνει ακόμη και έντονα θρησκευτικά στοιχεία. Αντίστοιχα, σε παραδοσιακά «μπλε» πολιτείες επικράτησαν περισσότερο αριστεροί Δημοκρατικοί υποψήφιοι, όπως ο Ελ Σαγιέντ στο Μίσιγκαν και ούτω καθεξής. Ήταν, επομένως, μια εκλογική τακτική που απέδωσε, με υποψηφίους προσαρμοσμένους στα χαρακτηριστικά κάθε πολιτείας.
Διέθεταν, όμως, ούτως ή άλλως οι Δημοκρατικοί -ήδη από το 2024 αλλά και πριν- μια ενιαία πολιτική πλατφόρμα για να παρουσιάσουν στους Αμερικανούς; Και μπορεί η νίκη αυτή να αποτελέσει αφετηρία για τη διαμόρφωσή της ή ελλοχεύει ο κίνδυνος ενός εσωκομματικού «εμφυλίου» μεταξύ κεντρώας και αριστερής πτέρυγας, που θα μπορούσε να καταλήξει στην αυτοϋπονόμευσή τους εν όψει 2028;
Το μεγάλο ζητούμενο για τους Δημοκρατικούς παραμένει η επόμενη ημέρα και, ακριβώς, το πώς θα διαμορφώσουν μια συνεκτική πολιτική πλατφόρμα, η οποία θα ενώνει όλες τις «φυλές» του κόμματος. Προς ώρας, αυτή την πλατφόρμα δεν την έχουν. Και αυτή είναι η μεγάλη τους πρόκληση εν όψει του 2028.
Οι Δημοκρατικοί έχουν πάρει το μάθημά τους
Θα προσέθετα, όμως, και ένα ακόμη στοιχείο: φαίνεται ότι οι Δημοκρατικοί έχουν ενσωματώσει τα μαθήματα που πήραν από τις ήττες τους από τον Τραμπ. Θυμάστε ότι η ακραία woke agenda και οι ταυτοτικές πολιτικές μας οδήγησαν στο φαινόμενο Τραμπ. Κοιτάξτε, τώρα, το εξής παράδοξο: Έχουμε την πρώτη μαύρη γυναίκα κυβερνήτη στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, την Κίσα Λανς Μπότομς, που εξελέγη στην Τζόρτζια. Έχουμε τον πρώτο ανοιχτά ομοφυλόφιλο γερουσιαστή, τον Κρις Πάπας στο Νιου Χάμσαϊρ. Έχουμε τον πρώτο μουσουλμάνο γερουσιαστή, τον Αμπντούλ Ελ-Σαγέντ στο Μίσιγκαν. Έχουμε και την εκλογή ενός παραολυμπιονίκη, του Τζος Τούρεκ, στην Άιοβα.
Έχουμε, δηλαδή, παραδείγματα ταυτοτικής πολιτικής, οι υποψήφιοι δεν «κατέβηκαν» όμως στη βάση της ταυτότητας. Δεν ήταν αυτή η αιχμή της προεκλογικής τους εκστρατείας. Εξελέγησαν εστιάζοντας στις ανάγκες της καθημερινότητας των πολιτών, και ιδίως των εργατικών και αγροτικών στρωμάτων που οι Δημοκρατικοί είχαν χάσει. Εστιάζοντας, δηλαδή, στην ακρίβεια, στον πόλεμο, στον πληθωρισμό και στα προβλήματα της καθημερινότητας.
Αυτό σημαίνει ενδεχομένως ότι οι Δημοκρατικοί έχουν πάρει το μάθημα του πού τους οδήγησαν ο ακραίος δικαιωματισμός και οι ταυτοτικές πολιτικές. Αλλά αυτό απομένει να το δούμε. Και φυσικά, θα σας έλεγα εν κατακλείδι, πως έχουν κερδίσει μια μεγάλη μάχη, αλλά ο πόλεμος της αντιστροφής του τραμπισμού ακόμη παραμένει το ζητούμενο. Γιατί πρέπει όλες οι «φυλές» των Δημοκρατικών να συμπήξουν ένα ενιαίο πολιτικό πρόταγμα και αυτό είναι το ζητούμενο εν όψει των επόμενων προεδρικών εκλογών.
Αθέτησε τις προεκλογικές διακηρύξεις του
-Ο Τραμπ προεκλογικά βασίστηκε σε τέσσερις άξονες. Η νέα αμερικανική Δεξιά, όπως την παρουσίασε, βασίστηκε στον οικονομικό εθνικισμό απέναντι στην παγκοσμιοποίηση, στον κοινωνικό συντηρητισμό, στην υπόσχεση για τον τερματισμό των «παντοτινών πολέμων» και στην αυστηρή μεταναστευτική πολιτική.
Με αυτούς τους άξονες συμφώνησαν και τους υπερψήφισαν πολλοί Αμερικανοί ψηφοφόροι, όχι μόνο Ρεπουμπλικανοί. Η ρύθμιση του μεταναστευτικού ειδικά αποτελούσε ένα ζητούμενο. Ακόμη και πολλοί Δημοκρατικοί είχαν καταλήξει να δέχονται ότι το μεταναστευτικό ήταν ένα θέμα το οποίο τους είχε στοιχίσει. Αντίστοιχα, και η ρύθμιση της παγκοσμιοποίησης.
Αυτό, όμως, που έκανε ο Τραμπ ήταν ότι, αντί να επιφέρει μια συντηρητική διόρθωση, στρέβλωσε και κακοποίησε αυτή τη συντηρητική διόρθωση με τις ακρότητές του.
Είδαμε τον οικονομικό εθνικισμό να μεταφράζεται σε μια αλλοπρόσαλλη πολιτική δασμών, η οποία δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα. Είδαμε τον Τραμπ να αθετεί την υπόσχεσή του για το τέλος των «παντοτινών πολέμων». Είδαμε τον κοινωνικό συντηρητισμό να εκφράζεται με έναν πολύ άγαρμπο τρόπο. Είδαμε την αντιμετώπιση του μεταναστευτικού να γίνεται με έναν ακραίο τρόπο, μέσα από επιχειρήσεις της ICE και μεθόδους που αποδοκιμάστηκαν και από τους ίδιους τους Ρεπουμπλικανούς.
Επομένως, αυτό που έκανε ο Τραμπ ήταν να κακοποιήσει αυτή τη συντηρητική διόρθωση. Και νομίζω ότι πολύ δύσκολα θα υπάρξει συνεχιστής. Βλέπουμε ήδη τον Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος έσπευσε να αποδώσει την εκλογική ήττα στον πόλεμο στο Ιράν, με τον οποίο είναι γεγονός πως ο ίδιος είχε διαφωνήσει εξαρχής. Ουσιαστικά το κάνει αυτό για να μπορέσει να είναι ο συνεχιστής του κινήματος MAGA. Δεν θα είναι, όμως, εύκολο, γιατί έχει απαξιωθεί ο ιδεολογικός πυρήνας του κινήματος, όπως τον εξέφρασε ο Τραμπ.
Ο «κύριος Βέτο»
–Στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα έχει ενισχυθεί πέραν του δέοντος η εκτελεστική εξουσία, σε βάρος της νομοθετικής και της δικαστικής εξουσίας, σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχουν σχεδόν διαβρωθεί τα θεσμικά αντίβαρα, τα περίφημα checks and balances. Απόδειξη τούτου είναι ότι ο Τραμπ κυβερνά με προεδρικά διατάγματα. Αυτό θα συνεχίσει να το κάνει, αλλά τώρα θα έχει απέναντί του ένα Κογκρέσο το οποίο θα προσπαθήσει να τον ελέγξει.
Και φυσικά ο Τραμπ μάς είπε ότι θα κυβερνά με βέτο. Ότι θα είναι ο «κύριος Βέτο» και ότι όποιο νομοσχέδιο του στέλνουν οι Δημοκρατικοί, θα το επιστρέφει. Οι Δημοκρατικοί δεν διαθέτουν την απαιτούμενη αριθμητική υπεροχή για να αναπέμψουν ένα προεδρικό βέτο. Επομένως, με μία λέξη, θα υπάρξουν αδιέξοδο και χάος τα επόμενα δύο χρόνια.
Ευρωατλαντικές σχέσεις: Χωρίς επιστροφή στις «καλές» εποχές του Ψυχρού Πολέμου
-Στις ευρωατλαντικές σχέσεις, δεν χωρά αμφιβολία ότι ακόμη και αν οι Δημοκρατικοί επιστρέψουν όχι μόνο στο Κογκρέσο αλλά και στην προεδρία, οι σχέσεις δεν πρόκειται να επιστρέψουν στα δεδομένα του Ψυχρού Πολέμου. Και αυτό γιατί, κακά τα ψέματα, μετά τον Ψυχρό Πόλεμο η Ευρώπη έχασε τη γεωπολιτική σημασία της για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Και αυτό δεν είναι «επίτευγμα» του Τραμπ. Για να είμαστε δίκαιοι, η τάση αυτή είχε αρχίσει ήδη επί Δημοκρατικών, από τον Μπαράκ Ομπάμα, απλώς με έναν πιο βελούδινο τρόπο. Γιατί συνέβη αυτό; Γιατί ουσιαστικά η νέα πηγή προκλήσεων και απειλών για τις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με την αμερικανική αντίληψη, βρίσκεται στην Ασία και όχι πλέον στην Ευρώπη.
Οι Αμερικανοί θεωρούν τη Ρωσία μια παρηκμασμένη δύναμη. Και αυτό αποδεικνύεται, άλλωστε, από την αδυναμία της να νικήσει στην Ουκρανία ύστερα από τέσσερα και πλέον χρόνια πολέμου. Η νέα πηγή απειλών και προκλήσεων είναι η Ασία και προεξάρχουσα, βέβαια, η Κίνα.
Άρα το «Pivot to Asia», η «Στροφή προς την Ασία», που εγκαινίασε ο Μπαράκ Ομπάμα το 2011, παραμένει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο το νέο μότο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Αυτό που απομένει να δούμε, εάν οι Δημοκρατικοί ανακτήσουν κάποια στιγμή και τον έλεγχο του Λευκού Οίκου, είναι πώς θα μπορέσουμε να βρούμε ένα νέο modus operandi μεταξύ Ευρωπαίων και Αμερικανών, μια νέα κατανομή έργου στο εσωτερικό της Συμμαχίας. Γιατί η Συμμαχία επλήγη από τον Τραμπ. Απαξιώθηκε το ΝΑΤΟ, απαξιώθηκε η εμπιστοσύνη, που είναι εξαιρετικά σημαντική στις συμμαχίες.
Ο πόλεμος στο Ιράν φοβίζει
-Οσον αφορά την εξωτερική πολιτική και τα ανοιχτά μέτωπα, αυτό που φοβίζει περισσότερο είναι το πώς θα λήξει ο πόλεμος στο Ιράν. Γιατί δεν είναι μόνο ότι δεν υπάρχει προφανής στρατιωτική στρατηγική επικράτησης από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών. Είναι και ότι ο Τραμπ, από όσα αντιλαμβανόμαστε και διαβάζουμε, έχει φθάσει να αντιληφθεί πως ένας από τους κυριότερους λόγους της εκλογικής του ήττας είναι η εμπλοκή του στο Ιράν. Και αυτό μπορεί να μας οδηγήσει σε επιπλέον περιπέτειες. Υπό την έννοια ότι μπορεί να ακολουθήσει μια τιμωρητική πολιτική απέναντι στο Ιράν και να έχουμε κλιμάκωση του πολέμου.
Όσον αφορά το Ουκρανικό, εκτιμώ ότι θα συναντήσει πολύ μεγάλα εμπόδια στην πολιτική που ακολουθεί απέναντι στη Ρωσία και στην επαναπροσέγγιση με τον Πούτιν. Θα βρει μεγάλη αντίσταση. Αλλά δεν αποκλείεται να «κρεμάσει τους Ουκρανούς στα μανταλάκια» μέχρι τον Ιανουάριο, οπότε θα αναλάβει καθήκοντα το νέο Κογκρέσο.
Θα επηρεάσει το αποτέλεσμα την Ευρώπη;
-Ας μην ξεχνάμε ότι από την πρώτη θητεία Τραμπ είχαμε το φαινόμενο της εξαγωγής του τραμπισμού. Ο γκουρού του τραμπισμού Στιβ Μπάνον ήρθε στην Ευρώπη και πέρασε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα προσπαθώντας να δημιουργήσει αυτό που εγώ αποκαλώ «τραμπική διεθνή». Είδαμε μιμητές του Τραμπ και είδαμε και την άνθηση πολλών ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη.
Βλέπουμε, όμως, τώρα και μια αντίστροφη πορεία. Το είδαμε στην Ουγγαρία, το είδαμε στη Σερβία, το βλέπουμε και στη Βρετανία. Η Αμερική του Τραμπ υπερθεμάτιζε για το Brexit. Και τώρα βλέπουμε τους Βρετανούς να αναθεωρούν. Επίσης, η Τζόρτζια Μελόνι, η οποία υποτίθεται ότι εξελέγη με μια τραμπική πλατφόρμα, ακολούθησε τελικά μια πραγματιστική πολιτική και συγκρούστηκε και με τον Τραμπ.
Δεν γνωρίζω εάν μπορώ να μεταφράσω αυτή την τάση, ειδικά για τη Γαλλία και τη Γερμανία και για τις εξελίξεις που έρχονται, σε μια πρόβλεψη υποχώρησης της Ακροδεξιάς. Πάντως, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό το «σεισμικό» εκλογικό αποτέλεσμα στην Αμερική θα επηρεάσει και τον ευρωπαϊκό χώρο.
Ολόκληρη η συνέντευξη εδώ