Στην αρχή της δεύτερης θητείας του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ , Ντόναλντ Τραμπ Η αντίδραση του Αμερικανού προέδρου στην ευρωπαϊκή πρόταση ήταν χαρακτηριστική. Τη χαρακτήρισε «γελοία», έκανε λόγο για «εχθρική πράξη» και απείλησε με ακόμη υψηλότερους δασμούς ή ακόμη και με περιορισμό του εμπορίου με την Ευρώπη. Εδώ όμως εμφανίζεται μια από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της αμερικανικής πολιτικής. Ο Τραμπ απαιτεί εδώ και χρόνια από τους συμμάχους των ΗΠΑ να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους της άμυνάς τους και να εξαρτώνται λιγότερο από την αμερικανική προστασία. Η Ευρώπη αυξάνει πράγματι τις αμυντικές της δαπάνες, αναπτύσσει τη δική της αμυντική βιομηχανία και αναζητεί νέες μορφές συνεργασίας. Ο Καναδάς κάνει κάτι αντίστοιχο. Όταν όμως αυτή η μεγαλύτερη αυτονομία αρχίζει να αποκτά πολιτικό περιεχόμενο, η Ουάσιγκτον δεν την αντιμετωπίζει απαραίτητα ως επιτυχία της πολιτικής της. Μπορεί να τη δει ως απειλή για την αμερικανική επιρροή. Η απάντηση του Κάρνεϊ ήταν ασυνήθιστα σαφής: ο Καναδάς θα αποφασίζει ο ίδιος με ποιους θα συνεργάζεται. Η φον ντερ Λάιεν έδωσε ακόμη μία ένδειξη της κατεύθυνσης στην ομιλία της. Πρότεινε τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας, στο οποίο θα μπορούσαν να συμμετέχουν εκτός ΕΕ χώρες όπως η Βρετανία, η Νορβηγία, η Ουκρανία και ο Καναδάς. Δεν πρόκειται ακόμη για έτοιμο θεσμό. Αποτυπώνει όμως μια ιδέα που πριν από λίγα χρόνια θα ακουγόταν πολύ πιο παράξενη: ευρωπαϊκές και βορειοαμερικανικές χώρες να οικοδομούν δομές ασφάλειας που δεν έχουν αυτομάτως τις ΗΠΑ στο κέντρο τους. Θα ήταν πρόωρο να μιλήσει κανείς για μια νέα «Δύση χωρίς τις ΗΠΑ». Η ευρωπαϊκή ασφάλεια εξακολουθεί να λειτουργεί μέσα σε ένα θεσμικό και στρατιωτικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε επί δεκαετίες με σημαντική αμερικανική συμμετοχή. Ο Καναδάς παραμένει βαθιά ενσωματωμένος στην αμερικανική οικονομία και στην κοινή άμυνα της Βόρειας Αμερικής. Η ίδια η ΕΕ δυσκολεύεται συχνά να συμφωνήσει σε μια ενιαία εξωτερική πολιτική. Οι επιφυλάξεις που ήδη εκφράζονται για την πρόταση της φον ντερ Λάιεν δείχνουν άλλωστε πόση απόσταση χωρίζει ακόμη μια πολιτική χειρονομία από έναν νέο θεσμό. Αυτό που αρχίζει να αλλάζει είναι κάτι άλλο. Η υπόθεση ότι όλες οι σημαντικές σχέσεις μεταξύ των δυτικών συμμάχων είναι απαραίτητο να οργανώνονται γύρω από την Ουάσιγκτον. Η μεταπολεμική Δύση οικοδομήθηκε σε μεγάλο βαθμό σαν πυραμίδα. Οι ΗΠΑ διέθεταν το μεγαλύτερο στρατιωτικό και οικονομικό βάρος και αποτέλεσαν το βασικό πολιτικό κέντρο γύρω από το οποίο οργανώθηκαν οι δυτικές συμμαχίες. Το νέο σχήμα που αρχίζει διστακτικά να διακρίνεται μοιάζει περισσότερο με δίκτυο. Ευρώπη, Καναδάς, Βρετανία και άλλες μεσαίες δυνάμεις αναζητούν τρόπους να συνεργάζονται απευθείας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έρχονται σε ρήξη με τις ΗΠΑ. Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία. Η πίεση του Τραμπ προς τους συμμάχους είχε στόχο να τους αναγκάσει να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος και τελικά να εξυπηρετούν περισσότερο τα αμερικανικά συμφέροντα. Ίσως όμως να τους μαθαίνει κάτι άλλο: πώς να συνεργάζονται περισσότερο μεταξύ τους και να χρειάζονται λιγότερο την Ουάσιγκτον.
Μια διαφορετική γεωμετρία
