Πριν από λίγες εβδομάδες η 87χρονη Μαρικάρμεν Η στεγαστική κρίση δεν εμφανίστηκε τις τελευταίες εβδομάδες. Τα ενοίκια έχουν περίπου διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία και το μέσο ενοίκιο των 1.176 ευρώ αντιστοιχεί πλέον σχεδόν στο σύνολο του μέσου μισθού ενός νέου ανθρώπου. Η τουριστικοποίηση, η συσσώρευση ακινήτων από μεγάλους ιδιοκτήτες και επενδυτικά κεφάλαια και η ανεπαρκής προσφορά κοινωνικής κατοικίας έχουν μετατρέψει τη στέγη σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά προβλήματα της χώρας. Και ο Σάντσεθ βρίσκεται στην πρωθυπουργία εδώ και οκτώ χρόνια. Αυτό δυσκολεύει αρκετά την προσπάθειά του να παρουσιάσει τη σύγκρουση αποκλειστικά ως αντιπαράθεση ανάμεσα σε μια κυβέρνηση που θέλει να δράσει και μια Δεξιά που την εμποδίζει. Οι ίδιοι οι διαδηλωτές δεν του επιτρέπουν άλλωστε αυτή την πολυτέλεια. Εκπρόσωπος του Συνδικάτου Ενοικιαστών συνόψισε την κριτική λέγοντας ότι οκτώ ημέρες κινητοποίησης πέτυχαν περισσότερα από οκτώ χρόνια προοδευτικής κυβέρνησης. Η φράση εξηγεί το παράδοξο των εκλογών. Η στέγη μπορεί να αποτελέσει το ευνοϊκότερο κοινωνικό πεδίο πάνω στο οποίο το PSOE θα επιχειρήσει να αντιμετωπίσει τη Δεξιά. Είναι όμως ταυτόχρονα ένας απολογισμός των ορίων της δικής του διακυβέρνησης. Υπάρχει και ένα δεύτερο πρόβλημα. Η κοινωνική κινητοποίηση μετακινεί την πολιτική συζήτηση προς ζητήματα που παραδοσιακά αποτελούν προνομιακό πεδίο της Αριστεράς ακριβώς τη στιγμή που η ισπανική Αριστερά πέρα από το PSOE βρίσκεται βαθιά κατακερματισμένη. Η Γιολάντα Ντίαθ έχει ανακοινώσει ότι δεν θα είναι ξανά υποψήφια για την πρωθυπουργία. Η Ενωμένη Αριστερά, το Más Madrid, οι Comuns και το Movimiento Sumar ετοιμάζουν το νέο «Ευρύ Μέτωπο» (Frente Amplio), χωρίς μέχρι στιγμής συμφωνία με το PodemosΤο Podemos επιμένει στη διεξαγωγή κοινών προκριματικών εκλογών και προβάλλει την Ιρένε Μοντέρο, ενώ στον άλλο χώρο συζητείται μεταξύ άλλων το όνομα της Μόνικα Γκαρθία. Στις δημοσκοπήσεις Sumar και Podemos συγκεντρώνουν μαζί περίπου 8,3%, αισθητά λιγότερο δηλαδή από το 12,3% που είχε πάρει η ενιαία Sumar το 2023. Η διάσπαση κοστίζει ακόμη περισσότερο εξαιτίας του ισπανικού εκλογικού συστήματος. Στις μικρές και μεσαίες εκλογικές περιφέρειες, δύο ξεχωριστά αριστερά ψηφοδέλτια μπορούν να συγκεντρώσουν σημαντικό αριθμό ψήφων χωρίς να κερδίσουν αντίστοιχες έδρες. Έτσι προκύπτει ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της αναμέτρησης: ένα κοινωνικό κίνημα έχει επαναφέρει τη στέγη στο κέντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης, αλλά τα κόμματα που βρίσκονται πλησιέστερα στα αιτήματά του δυσκολεύονται να συμφωνήσουν ακόμη και για τον τρόπο με τον οποίο θα κατέβουν στις εκλογές. Οι εκλογές σηματοδοτούν παράλληλα το τέλος της κοινοβουλευτικής φόρμουλας που κράτησε τον Σάντσεθ στην εξουσία. Το 2023 το PP είχε κερδίσει 137 έδρες έναντι 121 του PSOE. Ο Σάντσεθ κατάφερε παρ’ όλα αυτά να εξασφαλίσει την επανεκλογή του με 179 ψήφους, συνθέτοντας μια πλειοψηφία που περιλάμβανε το Sumar, καταλανικά και βασκικά κόμματα και μικρότερες περιφερειακές δυνάμεις. Το Junts είχε καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη συμφωνία. Τρία χρόνια αργότερα, ψήφισε μαζί με το PP και το Vox εναντίον των κυβερνητικών μέτρων για τη στέγη. Η Μίριαμ Νογκέρας, κοινοβουλευτική εκπρόσωπος του Junts, υποστήριξε ότι τα μέτρα θα περιόριζαν την προσφορά κατοικιών και τελικά θα έκαναν ακόμη δυσκολότερη την εξεύρεση στέγης. Η μετατόπιση του Junts δεν ήρθε από το πουθενά. Η σχέση του με το PSOE είχε ήδη επιδεινωθεί λόγω των καθυστερήσεων στην εφαρμογή συμφωνιών του 2023, ενώ το καταλανικό κόμμα επιχειρεί να ενισχύσει ξανά το κεντροδεξιό προφίλ του, δεχόμενο παράλληλα πίεση από την Aliança Catalana στα δεξιά του. Στο στεγαστικό υποστήριξε ότι οι κυβερνητικές ρυθμίσεις θα περιόριζαν την προσφορά κατοικιών και θα μετέφεραν στους μικρούς ιδιοκτήτες το κόστος της κοινωνικής πολιτικής. Η καταψήφιση των διαταγμάτων ήταν επομένως περισσότερο η κατάληξη μιας σταδιακής απομάκρυνσης από τον Σάντσεθ παρά μια αιφνίδια αλλαγή στρατοπέδου. Η συμμαχία του 2023 δεν κατέρρευσε τελικά πάνω στο καταλανικό ζήτημα, όπως πολλοί περίμεναν. Έφτασε στο τέλος της πάνω στο ενοίκιο και στην κατοικία. Και αυτό λέει αρκετά για το πώς έχει αλλάξει η ισπανική πολιτική μέσα σε τρία χρόνια. Οι εκλογές της 29ης Νοεμβρίου θα διεξαχθούν με το PP να προηγείται στις δημοσκοπήσεις, το Vox ενισχυμένο, το PSOE να προσπαθεί να ανακτήσει την πρωτοβουλία και την υπόλοιπη Αριστερά να αναζητεί ακόμη τον τρόπο με τον οποίο θα εμφανιστεί στην κάλπη. Ο Σάντσεθ επιχειρεί ουσιαστικά να αλλάξει την πολιτική ατζέντα της αναμέτρησης. Να μεταφέρει τη δημόσια συζήτηση από τα σκάνδαλα, τη μετανάστευση και την κυβερνητική φθορά στο στεγαστικό πρόβλημα και την ακρίβεια. Η στέγη μπορεί να του επιτρέψει να στριμώξει πολιτικά το PP και το Vox, αλλά φέρνει μαζί της και τον απολογισμό οκτώ χρόνων δικής του διακυβέρνησης. Στις 29 Νοεμβρίου, επομένως, η Ισπανία δεν θα ψηφίσει μόνο για το ποιος θα κυβερνήσει. Η στεγαστική κρίση θα δοκιμάσει και ποιος μπορεί πειστικά να ισχυριστεί ότι έχει απάντηση σε ένα πρόβλημα που η ισπανική πολιτική άφησε να μεγαλώνει για χρόνια.
Μια Αριστερά που κατεβαίνει διασπασμένη
Το τέλος της συμφωνίας του 2023
Το στοίχημα του Σάντσεθ
