Γράφει ο Παύλος Ηλ.Αγιαννίδης Επηρεασμένος από τον σουρεαλιστή Εγγονόπουλο, χρόνια αργότερα, το 1983, παρέδιδε μαζί με τις «Μπαλάντες της Οδού Αθηνάς», στη φωνή και την ερμηνεία της Νένας Βενετσάνου, στίχους «Ερωτικής άσκησης για δύο» και «Ερωτική άσκηση για τέσσερις» και την ιστορία μιας παράξενης ηρωίδας, της «Μαριάνθης των ανέμων»: «Μέσα από άγνωστο χωριό κοντά στον Παρνασσό / ξεκίνησα για να δοκιμαστώ / κι αυτούς που με παιδέψανε σαν άγιο και Χριστό / τους έκοψα τον ένα τους μαστό». Να θυμηθούμε ακόμη δύο αγαπημένα τραγούδια, που συνήθως ξεχνάμε ότι ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις υπογράφει και τους πολυτραγουδισμένους στίχους: «Κάπου υπάρχει η αγάπη μου / μα δεν ξέρω ποια ‘ναι». Βραβείο στο Α’ Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού του 1959, με τη Νάνα Μούσχουρη. Τραγούδι που ηχογραφήθηκε παράλληλα από την Γιοβάννα και την Ζωή Μάγκου, την Τζένη Βάνου με τον Τώνη Μαρούδα και το Τρίο Μορένο, αλλά και τη Λόλα Τσουκάτου. Και πολύ σύντομα από τους Four Coins στα αγγλικά, από τον Ζορζ Μουστακί στα γαλλικά, από τη Βίκυ Λέναδρος και από την Μαριάνα Ντερζά στα γιουγκοσλαβικά. Στο Γ’ Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού, με τη Νάνα Μούσχουρη επίσης, διακρίθηκε και το άλλο στιχουργικό διαμάντι του, ο «Κυρ Αντώνης», που ηχογραφήθηκε με την επίβλεψη του Μίκη Θεοδωράκη από τους Στέλιο Καζαντζίδη και Μαρινέλλα, με το μπουζούκι του Μανώλη Χιώτη, και έγινε μεγάλη λαϊκή επιτυχία. Εντυπωσιακό: με λίγες μόνον ημέρες διαφορά, το καλοκαίρι του 1961, το ηχογράφησαν η Νάνα Μούσχουρη, ο Διαμαντής Πανάρετος (με το θρυλικό «Είμαι αϊτός χωρίς φτερά» σε στίχους Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου στην δεύτερη όψη του δίσκου 45 στροφών), η Νινή Ζαχά και ο Πάνος Γαβαλάς με την Ρία Κούρτη! Στο παιδικό του στιχούργημα «Κυπαρισσάκι», που δημοσιεύτηκε στη «Νέα Γενιά», βασίστηκε και το ομότιτλο τραγούδι του, «Κυπαρισσάκι είν’ αψηλό / το παλληκάρι π’ αγαπώ», που με την ερμηνεία της Νάνας Μούσχουρη μοιράστηκε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ του ΕΙΡ, το 1960, με την «Τιμωρία» του: «Σ’ αυτή τη χώρα τη μικρή / που μοίρα δεν τη μοίρανε / ήρθανε και μ’ αφήσανε / μια παγωμένη αυγή». Δική του στιχουργικά και μουσικά και «Μια πόλη μαγική», που πρωτακούστηκε στους τίτλους της ταινίας «Μαγική πόλις» του Νίκου Κούνδουρου από την Ζωή Μάγκου, το 1954. Αλλά ηχογραφήθηκε το 1963 από την Ελένη Λαμπίρη, που ήταν γνωστή και με τα ονόματα Έλσα Λάμπο και Έλσα Μαργαρίτη. Και, βέβαια, δικοί του και οι στίχοι στο Όσκαρ Τραγουδιού «Τα παιδιά του Πειραιά», που με έναν τρόπο είχε αποκηρύξει την μεγάλη επιτυχία τους, αλλά δήλωνε ότι τού «αγόρασε» το διαμέρισμα στην Ρηγίλλης. Κατά κάποιους μελετητές, κομβική ήταν η στιχουργική ‘εμμονή’ του Μάνου Χατζιδάκι στο «παιδί»: «Ένα παιδί τριανταφυλλί / ήρθε μου πήρε το φιλί / κι έγινε δέντρο αμάραντο / μεσ’ την παρθένα πλάση» (Σχέδιο για ένα δημοτικό τραγούδι), «Κάθε τρελό παιδί έχει στο χέρι / φιλί της Παναγιάς κι ένα μαχαίρι», «Τα παιδιά κάτω στον κάμπο / κυνηγάνε τους αστούς / πετσοκόβουν τα κεφάλια / από εχθρούς και από πιστούς», «Τα παιδιά που αγαπηθήκανε/ φύγαν σ’ άλλην εποχή (Δυο παιδιά μες τη βροχή) «Παιδί της γης / παιδί τραγουδισμένο / έτσι που σε φαντάζομαι / σαν αστραπή», «Ένα παιδί/ απο τ’ αντικρινό παράθυρο/ με βλέπει μ’ απορία να κοιμάμαι» (Ιδιωτική στιγμή)… Στίχους του Μάνου Χατζιδάκις αξιοποίησαν και άλλοι συνθέτες. Όπως ο στενός συνεργάτης του, Γιώργος Ρωμανός, την «Πνιγμένη κόρη» στις «Μπαλάντες» του, το 1965. Δεν λησμονώ ότι ακόμη και ο Γιάννης Πουλόπουλος είχε τραγουδήσει στίχους Χατζιδάκι, το 1965, στο τραγούδι του Δήμου Μούτση «Μέσα στο παλιό μου σπίτι». Και μάλιστα μερικούς μήνες πριν από την, γνωστότερη, εκδοχή του Γρηγόρη Μπιθικώτση. Ο Νότης Μαυρουδής του – τότε – Νέου Κύματος μελοποίησε αποκλειστικά Μάνο Χατζιδάκι, από το 1977 ακόμη, στον δίσκο του «Παιδί της γης». Το δε λυρικό ποίημα «Κρίση», με την Αρλέτα, μελοποιήθηκε αργότερα και από τον Σταύρο Ξαρχάκο για τη Νάνα Μούσχουρη και το δίσκο του «Αγάπη είν’ η ζωή» (1994): «Κρίση την είπαν την ορμή / που φτιάχνει η αγάπη μέσα στο λιβάδι…». Σε όλα και για όλα είχε τον δικό του μουσικό και στιχουργικό ορισμό ο Μάνος: «Το τραγούδι μου είναι μια μυστική πηγή, μια στάση πρέπουσα και ηθική απέναντι στα ψεύδη του καιρού μας», έγραφε (στο βιβλίο του «Ο καθρέφτης και το μαχαίρι», εκδόσεις Ίκαρος, 1988). Όσο διογκούται η «μ.Χ. μυθολογία» και άλλοι μουσικοί, όπως ο Κωνσταντίνος Βήτα, ο Στάθης Άνινος και η Δανάη Παναγιωτοπούλου, καταφεύγουν στους στίχους του ή στα αιχμηρά, προφητικά κείμενά του. Σαν να είναι αυτό τρόπος κατανόησης, ακόμη και για το Μετά του. Κι εκείνος σαν να το είχε προβλέψει: «Τώρα που ζω μαζύ σου βαθειά και απόλυτα, θέλω να μάθεις ποιός υπήρξα, ποιός είμαι, τι σκέφθηκα, πώς έζησα και τι συνέθεσε αυτό που οι άλλοι συνηθίσανε να αποκαλούνε παρουσία», έγραφε στην – και στιχουργική του – «Μυθολογία», το 1965. Απιθώνοντας, λοιπόν, όλα αυτά τα στιχάκια του, ως σπονδή στον βωμό της μ.Χ. μυθολογίας για τούτη την επέτειο, ας τον ακούσουμε να μας λέει, με τα δικά του λόγια, μια γλυκιά «Καληνύχτα» (Ερωτικό), που μελοποίησε ο Μιχάλης Καλογεράκης για τον Απόστολο Κίτσο και το άλμπουμ τους «Κάτι παράξενο» (Μικρή Άρκτος»). Πρόσφορη για όσους, πολλούς, τόν ανακαλύπτουν στο Μετά του: «Κι αν γεννηθείς κάποια στιγμή / μιαν άλλη που δε θα υπάρχω / μη φοβηθείς. / Και θα με βρεις, είτε σαν άστρο / όταν μονάχος περπατάς στην παγωμένη νύχτα / Είτε στο βλέμμα ενός παιδιού που θα σε προσπεράσει / Είτε στη φλόγα ενός κεριού που θα κρατάς / διαβαίνοντας το σκοτεινό το δάσος. (…) Το πρόσωπό μου φωτεινό / να σχηματίζει αστερισμό / να σου χαμογελάει / και να σου ψιθυρίζει / Καλή νύχτα»… * Ο Παύλος Αγιαννίδης είναι δημοσιογράφος
