Η ελληνική κυβέρνηση εξετάζει τη δημιουργία του πρώτου κέντρου εκτός Ευρώπης, με στόχο να λειτουργήσει το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Οι χώρες που φαίνεται να συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η Ρουάντα και η Ουγκάντα, ενώ το σχέδιο προβλέπει τη μεταφορά περίπου 3.500 έως 4.000 μεταναστών από την Ελλάδα σε μια τέτοια δομή.
Ένα σχέδιο που βρίσκεται ακόμη σε διαπραγμάτευση
Μέχρι σήμερα δεν έχει υπογραφεί συμφωνία με κάποια αφρικανική χώρα. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει, ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις να έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026. Αν υπάρξει θετική εξέλιξη, θα ακολουθήσουν οι πρακτικές προετοιμασίες μέσα στο 2027, ώστε το πρώτο κέντρο να μπορέσει να ξεκινήσει τη λειτουργία του.
Οι συζητήσεις δεν αφορούν τη μεταφορά ανθρώπων των οποίων οι αιτήσεις ασύλου εξακολουθούν να εξετάζονται. Τα λεγόμενα return hubs θα απευθύνονται σε άτομα που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και για τα οποία έχει εκδοθεί οριστική απόφαση επιστροφής.
Πώς θα λειτουργούν τα κέντρα επιστροφών
Σε περίπτωση που συναφθούν οι απαραίτητες συμφωνίες, οι άνθρωποι που έχουν λάβει απόφαση επιστροφής θα μπορούν να μεταφέρονται σε δομή εκτός ευρωπαϊκού εδάφους. Εκεί θα παραμένουν έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία επιστροφής στη χώρα καταγωγής τους ή βρεθεί άλλος νόμιμος προορισμός.
Η παραμονή σε ένα τέτοιο κέντρο δεν θα σημαίνει αυτόματα επιστροφή στη χώρα προέλευσης. Για να πραγματοποιηθεί η επιστροφή, θα πρέπει να συνεργαστούν και οι χώρες καταγωγής, κυρίως με την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων και την υποδοχή των πολιτών τους.
Η αποτρεπτική διάσταση του μέτρου
Η ελληνική κυβέρνηση θεωρεί ότι τα κέντρα εκτός Ευρώπης μπορούν να λειτουργήσουν και ως μηχανισμός αποτροπής. Η εκτίμηση είναι πως κάποιος που γνωρίζει ότι, μετά την απόρριψη της αίτησής του, ενδέχεται να μεταφερθεί σε αφρικανική χώρα ίσως επιλέξει να επιστρέψει απευθείας στη χώρα του.
Το κατά πόσο θα επιβεβαιωθεί αυτή η εκτίμηση θα εξαρτηθεί από τους όρους διαμονής, τον τρόπο εφαρμογής του μέτρου και τη συνεργασία των χωρών καταγωγής. Παράγοντες όπως η διάρκεια παραμονής, οι συνθήκες στις δομές και η ταχύτητα ολοκλήρωσης των επιστροφών αναμένεται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.
Το Ουζμπεκιστάν στο επόμενο στάδιο
Ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στην Αφρική. Μετά την πιθανή δημιουργία της πρώτης δομής, εξετάζεται και μια αντίστοιχη λύση στην Ασία, με το Ουζμπεκιστάν να εμφανίζεται ως βασική επιλογή. Και σε αυτή την περίπτωση, όμως, δεν υπάρχει ακόμη οριστική συμφωνία.
Στις ευρύτερες ευρωπαϊκές συζητήσεις έχουν αναφερθεί επίσης η Γκάνα, η Τυνησία και η Αίγυπτος. Αυτό δεν σημαίνει ότι σε όλες αυτές τις χώρες σχεδιάζεται η δημιουργία κέντρων επιστροφών. Ειδικά για την Τυνησία και την Αίγυπτο, οι επαφές αφορούν κυρίως τη φύλαξη των συνόρων, τον περιορισμό των αναχωρήσεων προς την Ευρώπη και την επιστροφή ανθρώπων που δεν δικαιούνται να παραμείνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ευρωπαϊκή ομάδα των πέντε χωρών
Η Ελλάδα συνεργάζεται με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία για την προώθηση του σχεδίου. Οι πέντε χώρες συζητούν τις επαφές με πιθανούς εταίρους και τα βήματα που απαιτούνται για τη λειτουργία της πρώτης δομής.
Η ελληνική πλευρά παρουσιάζει τα κέντρα επιστροφών ως εργαλείο για την ταχύτερη εφαρμογή των αποφάσεων απομάκρυνσης. Παράλληλα, επιδιώκει να υπάρξει κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση, ώστε οι επιστροφές να μην αντιμετωπίζονται αποσπασματικά από κάθε χώρα.
Οι εγγυήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει ότι τέτοια συμφωνία μπορεί να γίνει μόνο με χώρα που σέβεται τα διεθνή πρότυπα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κεντρική προϋπόθεση είναι η τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης, δηλαδή η απαγόρευση αποστολής ανθρώπων σε περιοχή όπου κινδυνεύει η ζωή ή η ασφάλειά τους.
Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται από τις συγκεκριμένες συμφωνίες. Παράλληλα, θα πρέπει να καθοριστούν με σαφήνεια η ευθύνη για τη λειτουργία των κέντρων, η εποπτεία τους και οι διαδικασίες προστασίας όσων μεταφέρονται σε αυτά.
Μια ευρύτερη πρόταση για τις μεταναστευτικές κρίσεις
Παράλληλα με τα κέντρα επιστροφών, η Αθήνα προωθεί έναν έκτακτο ευρωπαϊκό μηχανισμό για περιπτώσεις αιφνίδιας μεγάλης πίεσης στα εξωτερικά σύνορα ή για καταστάσεις όπου οι μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιούνται ως μέσο πίεσης εναντίον ενός κράτους.
Η πρόταση προβλέπει έγκαιρη αναγνώριση μιας κρίσης και συντονισμένη αντίδραση των κρατών-μελών, με μέτρα προσαρμοσμένα στις εκάστοτε συνθήκες.
Γνωρίζατε ότι εξετάζεται η δημιουργία κέντρων επιστροφών εκτός Ευρώπης; Αν βρήκατε το θέμα ενδιαφέρον, μπορείτε να μοιραστείτε το κείμενο και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά άρθρα.