Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ξεκινά σήμερα Τρίτη, με την Τουρκία να επενδύει σημαντικά στη σχέση του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προκειμένου να αποσιωπηθούν οι επικρίσεις κατά του τούρκου προέδρου και την αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας.
Πιο συγκεκριμένα για την Άγκυρα το στοίχημα είναι να εδραιώσει τον κεντρικό της ρόλο ως μεσολαβητή σε συγκρούσεις —από την Ουκρανία μέχρι το Ιράν και τη Γάζα— ενισχύοντας τις φιλοδοξίες της να αναδειχθεί σε ισχυρή περιφερειακή δύναμη.
«Το παιχνίδι δεν κρίνεται ποτέ οριστικά όταν πρόκειται για ανταγωνιστικά αυταρχικά συστήματα. Οφείλεις να εκφράζεις την ανησυχία σου», δήλωσε στην WSJ ο David Satterfield, ο οποίος υπηρέτησε ως Πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Trump.
Με την Τουρκία να διαθέτει το δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της συμμαχίας, έχει γίνει σαφής η πρόθεση του Ερντογάν να συνδυάσει αυτό το πλεονέκτημα με τους διαχρονικούς δεσμούς της χώρας με τη Ρωσία και το Ιράν.
Ενώ η κριτική του Τραμπ προς τους Ευρωπαίους συμμάχους και οι απειλές του για αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ έχουν ενισχύσει τη θέση του Ερντογάν εντός της Συμμαχίας, όπως άλλωστε έχει συμβάλει σε αυτό και η αυξανόμενη ισχύς της Τουρκίας ως στρατιωτικού προμηθευτή άλλων μελών του ΝΑΤΟ.
Για τον αμερικανό πρόεδρο ο Ερντογάν έχει εξελιχθεί επίσης σε έναν σημαντικό διπλωματικό εταίρο. Ο Ερντογάν και άλλοι Τούρκοι αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένων του Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και του επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών Ιμπραχίμ Καλίν, διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη μεσολάβηση για την περσινή κατάπαυση του πυρός μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς, ενώ παράλληλα βοήθησαν στη μεσολάβηση κατά τον πόλεμο με το Ιράν, αξιοποιώντας τους δεσμούς της Τουρκίας και με τις δύο πλευρές της σύγκρουσης.
Η απόφαση του Τραμπ να συνεργαστεί με τον Ερντογάν σηματοδοτεί μια στροφή σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη υπό τον Πρόεδρο Μπάιντεν, ο οποίος κρατούσε τον Ερντογάν σε απόσταση ασφαλείας.
Δεν πρέπει επίσης να παραβλέπεται ότι τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία έχει αναδειχθεί σε σημαντικό εταίρο για την αναχαίτιση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, παρά την οικονομική σχέση της Άγκυρας με τη Μόσχα.
Και αυτή τη φορά, η επικείμενη σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ είναι πιθανό να αναδείξει τον ρόλο της Τουρκίας ως ενός σχετικά σταθερού και προβλέψιμου εταίρου για τους δυτικούς συμμάχους που αντιμετωπίζουν απειλές, συμπεριλαμβανομένων της Ρωσίας, του Ιράν, αλλά και των προσπαθειών του ίδιου του Τραμπ να υπονομεύσει τη συμμαχία, αναφέρουν αναλυτές.
Με τον Ερντογάν να διαδραματίζει έναν ρόλο που ουσιαστικά συγκρατεί την οργή του Τραμπ και αποτρέπει το ενδεχόμενο αυτή τη στάση του Αμερικανού Προέδρου από το να καταστεί υπερβολικά τοξική.
Αξίζει να σημειωθεί ότι όπως επισημαίνεται σε άρθρο του Michael Rubin στο Middle East Forum η διαχρονική ανάλυση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής αναδεικνύει μια συστηματική τάση της Ουάσιγκτον να επιδεικνύει στρατηγική ανοχή απέναντι στην Άγκυρα, μια προσέγγιση που φαίνεται να κορυφώνεται κατά την τρέχουσα, δεύτερη προεδρική θητεία του Τραμπ.
Όλες οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ από τον Τζορτζ Μπους έως τον Μπάρακ Ομπάμα επέδειξαν σταθερή πίστη στον Ερντογάν.
Έκτοτε, μια ολόκληρη γενιά Αμερικανών διπλωματών συνέχισε να αντιμετωπίζει την Τουρκία ως έναν εταίρο με ιδιότυπη διπλωματική ασυλία, εκλογικεύοντας τις κατά καιρούς προκλήσεις της υπό το πρίσμα του δόγματος ότι η χώρα είναι «πολύ σημαντική για να χαθεί». Η στάση αυτή επιβεβαιώνεται και σήμερα από τη διοίκηση Τραμπ.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ο αμερικανός Πρεσβευτής στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ μετέφρασε τις ιστορικές διεκδικήσεις, την άρνηση της γενοκτονίας και τον αναθεωρητισμό της Τουρκίας ως πολιτική των ΗΠΑ. Έχει πλέξει το εγκώμιο των ισχυρών ηγετών έναντι της δημοκρατίας, χαρακτήρισε «παράλογη» την αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35, εκλογίκευσε τους δεσμούς της Τουρκίας με τη Χαμάς, εξέφρασε τη λύπη του για την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και αποκάλεσε τη Γενοκτονία των Αρμενίων «μια παλιά εντύπωση».
Παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ έχει επικρίνει και υποτιμήσει πολλούς από τους Ευρωπαίους ομολόγους του, οι οποίοι αναμένεται να παραστούν στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ την επόμενη εβδομάδα στην Τουρκία, ο Ερντογάν βασίστηκε στους στενούς του δεσμούς μαζί του προκειμένου να εξασφαλίσει την παρουσία του στην σύνοδο της Άγκυρας.
Άλλωστε η έλξη που αισθάνεται ο Τραμπ προς τους αυταρχικούς ηγέτες τον έχει καταστήσει προ πολλού θαυμαστή του Ερντογάν. Και ο Ερντογάν εκμεταλλεύεται αυτή τη σχέση στο έπακρο.
Επισημαίνεται ότι ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε τον θαυμασμό του για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ακόμη και όταν βρισκόταν στο πλευρό του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου, κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου το περασμένο έτος.
Σε μία τέτοια συγκυρία ποια μπορεί να είναι η θέση της Ελλάδας;
Μπορεί στην Ελλάδα κυβερνητικοί αξιωματούχοι να δηλώνουν δημοσίως ότι οι σχέσεις Αθήνας – Ουάσιγκτον είναι στο καλύτερο σημείο τους, ωστόσο γνωρίζουν τα γκρίζα σημεία και ακόμα και αν δεν το ομολογούν ανοιχτά παραδέχονται πως αμερικανική ανάμειξη στα ελληνοτουρκικά δεν είναι κάτι που θα ήθελαν να συμβεί αυτή την περίοδο.
Κεντρικό θέμα των εργασιών της Συνόδου του ΝΑΤΟ θα αποτελέσει η αξιολόγηση της προόδου των συμμάχων στην υλοποίηση της δέσμευσης για αμυντικές δαπάνες ύψους 5% του ΑΕΠ ετησίως έως το 2035, σε μια συγκυρία κατά την οποία η ανάγκη για ισχυρότερη ευρωπαϊκή συμβολή στη συλλογική άμυνα και για δικαιότερο επιμερισμό των βαρών βρίσκεται στο επίκεντρο της διατλαντικής συζήτησης.
Η Ελλάδα θα επιχειρήσει να δηλώσει αξιόπιστος σύμμαχος, που όχι μόνο τηρεί διαχρονικά τις δεσμεύσεις του, αλλά βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των χωρών της Συμμαχίας που υλοποιούν ήδη τους στόχους που συμφωνήθηκαν στη Χάγη.
Και να καταστήσει σαφές ότι αποτελεί διαχρονικά παράδειγμα συνέπειας ως προς τις συμμαχικές της υποχρεώσεις. Ακόμη και κατά τη διάρκεια της δημοσιονομικής κρίσης συνέχισε να υπερβαίνει τον προηγούμενο στόχο του 2% του ΑΕΠ, σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές χώρες της Συμμαχίας εξακολουθούσαν να υπολείπονται των σχετικών δεσμεύσεων.
Ακόμα και αν δεν υπάρχει προγραμματισμένη συνάντηση στο περιθώριο της Συνόδου Μητσοτάκη – Ερντογάν, αυτό δεν σημαίνει ότι το Μαξίμου θα την απέρριπτε.
Το κυβερνητικό επιτελείο, παρά τις δηλώσεις για τη διπλωματική ισχύ της Ελλάδας, αλλά και το επίπεδο των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, δεν μπορεί να πει κανείς ότι δεν έχει επεξεργαστεί απαντήσεις ανάλογα με τα δώρα του Τραμπ προς τον Ερντογάν.
Το αν θα δοθούν, με ποιο τρόπο και αν τελικά θα είναι ικανές να ικανοποιήσουν το εσωτερικό ακροατήριο στην Ελλάδα και μάλιστα σε προεκλογική περίοδο, που η εξωτερική πολιτική αμφιφσβητείται από την αντιπολίτευση, είναι ένα ερώτημα που μένει να απαντηθεί.