Η κυβέρνηση Τραμπ σηματοδοτεί μια διαφορετική προσέγγιση, αφού ζήτησε τον τερματισμό της κομμουνιστικής ηγεσίας της Κούβας.Demetrius Freeman για τους The New York TimesYamil Lage/Agence France-Presse — Getty Images
Ο παππούς του κ. Ροντρίγκες Κάστρο, ο Ραούλ, ανέλαβε επισήμως την εξουσία το 2008 από τον αδελφό του Φιντέλ, ο οποίος πέθανε το 2016. Η χώρα κυβερνάται από τον πρόεδρο Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ από το 2018.
«Το ζήτημα είναι ότι μέσα στο κουβανικό σύστημα υπάρχουν άτομα που αντιλαμβάνονται ότι το εγχείρημα ήδη ολοκληρώνεται και που ενδέχεται να ενδιαφέρονται να προχωρήσουν σε μια αλλαγή την οποία θεωρούν αναγκαία», φέρεται να δήλωσε ο Μάικ Χάμερ, ο κορυφαίος Αμερικανός διπλωμάτης στην Αβάνα, στην ισπανική εφημερίδα ABC στις 22 Φεβρουαρίου.
Η κουβανική κυβέρνηση δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλιο σχετικά με τις επαφές της με την κυβέρνηση Τραμπ.
Ο κ. Ντίας-Κανέλ έχει δηλώσει ότι είναι ανοιχτός σε διάλογο με τις Ηνωμένες Πολιτείες «χωρίς πίεση ή προϋποθέσεις». Όμως είναι επίσης προστατευόμενος της οικογένειας Κάστρο και έχει δεσμευτεί να υπερασπιστεί το κομμουνιστικό τους σύστημα. «Η Κούβα δεν γονατίζει», είπε νωρίτερα αυτόν τον μήνα στην κρατική εφημερίδα Granma.
Αρκετοί αναλυτές για την Κούβα αμφέβαλλαν ότι ο κ. Τραμπ θα μπορούσε να βρει στην Αβάνα έναν πρόθυμο συνομιλητή αντίστοιχο της κας Ροντρίγκες. Έπειτα από σχεδόν 70 χρόνια στην εξουσία, η κομμουνιστική ηγεσία της Κούβας έχει βαθύτερες και πιο σκληρυμένες ρίζες από το καθεστώς Μαδούρο, το οποίο ανάγει την προέλευσή του στα τέλη της δεκαετίας του 1990.
«Η αναζήτηση μιας “κουβανικής Ντέλσι Ροντρίγκες” είναι παιχνίδι για αφελείς», είπε ο Ουίλιαμ ΛίοΓκραντ, καθηγητής στο American University και ειδικός στη Λατινική Αμερική. «Αν πρόκειται να υπάρξει συμφωνία, θα πρέπει να γίνει ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την υφιστάμενη κουβανική κυβέρνηση — όχι με κάποιο απομεινάρι της σημερινής κυβέρνησης».
Σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα, η κατασταλτική μονοκομματική δικτατορία της Κούβας έχει αφήσει τη χώρα χωρίς πολιτική αντιπολίτευση. «Όλοι είναι στη φυλακή ή στην εξορία», είπε η Μαρία Χοσέ Εσπινόσα, κουβανικής καταγωγής ανώτερη συνεργάτιδα (senior fellow) στο προοδευτικό Center for International Policy.
Παρόλα αυτά, ορισμένοι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ πιστεύουν ότι οι ηγέτες της Κούβας θα εξαναγκαστούν να κάνουν παραχωρήσεις στον κ. Τραμπ. Η εναλλακτική — μια οικονομική κατάρρευση και ενδεχόμενη βίαιη εξέγερση — θα ήταν χειρότερη για τους ίδιους.
Σε ενημέρωση Τύπου στις 18 Φεβρουαρίου, η Καρολάιν Λίβιτ, εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, ρωτήθηκε αν ο κ. Τραμπ θα αρκούνταν σε κάτι λιγότερο από αλλαγή καθεστώτος στην Κούβα. Η κα Λίβιτ απάντησε ότι είναι προς το «βέλτιστο συμφέρον» της Αμερικής η Κούβα να γίνει «μια πραγματικά ελεύθερη και ευημερούσα δημοκρατία».
«Είναι ένα καθεστώς που καταρρέει», πρόσθεσε. «Η χώρα τους καταρρέει και γι’ αυτό πιστεύουμε ότι είναι προς το συμφέρον τους να κάνουν πολύ δραστικές αλλαγές πολύ σύντομα».
Ο Τζέισον Μάρτσακ, ειδικός για τη Λατινική Αμερική στο Atlantic Council στην Ουάσιγκτον, συμφώνησε ότι η μηχανική/ενορχήστρωση μιας μετάβασης μακριά από την κομμουνιστική κυβέρνηση της Κούβας θα ήταν πολύ δύσκολη. «Οι περισσότεροι Κουβανοί δεν έχουν ζήσει ποτέ υπό οτιδήποτε άλλο πέρα από ένα κομμουνιστικό καθεστώς», είπε.
Ωστόσο, είπε ότι ο κ. Τραμπ και ο κ. Ρούμπιο μπορεί να είναι πιο πρόθυμοι να αποδεχθούν τον κίνδυνο μιας χαοτικής μετάβασης στην Κούβα απ’ ό,τι ήταν στη Βενεζουέλα. Ενώ ο κ. Τραμπ θέλει ένα σταθερό περιβάλλον για να προστατεύσει τη μελλοντική παραγωγή πετρελαίου της Βενεζουέλας — από την οποία ελπίζει ότι οι ΗΠΑ μπορούν να επωφεληθούν — η Κούβα έχει μια απομονωμένη οικονομία με λίγες εξαγωγές· μια αναταραχή εκεί θα είχε μικρό οικονομικό αντίκτυπο πέρα από τα σύνορά της.
Η μαζική μετανάστευση, πρόσθεσε ο κ. Μάρτσακ, μπορεί να μετριαστεί με ανθρωπιστική βοήθεια — την οποία η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη αρχίσει να στέλνει στο νησί, συνεργαζόμενη με την τοπική Καθολική Εκκλησία ώστε να παρακάμπτει την κουβανική κυβέρνηση.
Τέτοιες ανησυχίες δεν είναι καινούριες. Σε παλαιότερη περίοδο οικονομικής κρίσης στην Κούβα, μία Εθνική Εκτίμηση Πληροφοριών (National Intelligence Estimate) των ΗΠΑ προειδοποιούσε για τις πιθανές συνέπειες μιας κατάρρευσης της κυβέρνησης.
«Τα συμφέροντα των ΗΠΑ θα δοκιμαστούν με σύνθετους και πιθανώς πρωτοφανείς τρόπους», ανέφερε το έγγραφο, το οποίο αποχαρακτηρίστηκε αργότερα.
Οποιαδήποτε αλλαγή εξουσίας θα σήμαινε πιθανότατα «σημαντική και ενδεχομένως παρατεταμένη αστάθεια», συμπεριλαμβανομένων βίαιων αντιποίνων, πρόσθετε, ενώ προέβλεπε «μεγάλης κλίμακας μετανάστευση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες» και «απαιτήσεις για αμερικανική εμπλοκή» προκειμένου να αποκατασταθεί η κατάσταση.
Το έγγραφο υπενθυμίζει επίσης ότι η Κούβα έχει διαψεύσει αμέτρητες προβλέψεις για επικείμενη κατάρρευσή της.
«Υπάρχει πιθανότητα μεγαλύτερη του 50% ότι η κυβέρνηση του Φιντέλ Κάστρο θα πέσει μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια», κατέληγε το έγγραφο των υπηρεσιών πληροφοριών. Αυτό ήταν το 1993.
The New York Times