«Άκυρη και ανυπόστατη» χαρακτήρισε την τουρκική NAVTEX για τις έρευνες που συνδέονται με το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Νίκος Ροζάκης, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες ούτε να δημιουργήσει νομικό προηγούμενο για μελλοντικές δραστηριότητες.
Μιλώντας στον ρ/σ MEGA News 104,6, ο καθηγητής άσκησε παράλληλα κριτική στην επιλογή της γαλλικής πλευράς να ενημερώσει την Τουρκία για τις προγραμματισμένες εργασίες. Όπως υποστήριξε, η πόντιση υποβρύχιων καλωδίων δεν απαιτεί προηγούμενη άδεια από την Άγκυρα, ακόμη και στην υποθετική περίπτωση που η περιοχή βρισκόταν εντός τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Ο ίδιος εκτίμησε ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος κλιμάκωσης, ενώ επανέφερε την ανάγκη προσφυγής σε διεθνές δικαστήριο για την οριστική διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες.
«Άδεια δεν απαιτείται» για την πόντιση του καλωδίου
Ο Νίκος Ροζάκης εξήγησε ότι, κατά τη νομική του εκτίμηση, η Τουρκία δεν έχει βάση να ζητά προηγούμενη έγκριση για τις εργασίες που συνδέονται με την ηλεκτρική διασύνδεση.
Μάλιστα, υποστήριξε ότι ακόμη και αν γινόταν δεκτό, μόνο για τις ανάγκες της συζήτησης, ότι η περιοχή των ερευνών αποτελούσε τμήμα της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, η πόντιση του καλωδίου δεν θα προϋπέθετε άδεια από την Άγκυρα.
«Είτε είναι ανοιχτή θάλασσα, που είναι ανοιχτή θάλασσα, είτε είναι η υφαλοκρηπίδα της Τουρκίας, που δεν είναι, άδεια δεν απαιτείται», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Η Γαλλία ήθελε να αποφύγει επεισόδια και έκανε αυτό το ανοσιούργημα»
Ιδιαίτερα επικριτικός ήταν ο καθηγητής απέναντι στην απόφαση της γαλλικής πλευράς να ενημερώσει την Τουρκία για τις προγραμματισμένες εργασίες.
Όπως υποστήριξε, στην περιοχή δεν υπάρχουν εγκαταστάσεις εξόρυξης ή άλλες κατασκευές που θα μπορούσαν να επηρεαστούν από την πόντιση του καλωδίου και να δικαιολογήσουν προηγούμενη συνεννόηση.
«Είναι μία νεκρή ζώνη όπου ουδείς έχει δικαίωμα να απαιτήσει οτιδήποτε από την Ελλάδα», σημείωσε.
Αναφερόμενος στην επιλογή της Γαλλίας, εκτίμησε ότι στόχος ήταν να αποφευχθούν ενδεχόμενα επεισόδια που θα μπορούσαν να εμποδίσουν τη δράση του ερευνητικού πλοίου.
«Η Γαλλία ήθελε να αποφύγει πιθανά επεισόδια τα οποία θα παρεμπόδιζαν το πλοίο της να δράσει και έκανε αυτό το ανοσιούργημα», δήλωσε, αναφερόμενος στην ειδοποίηση που εστάλη προς την Τουρκία.
Κατά τον ίδιο, θα ήταν αρκετή η έκδοση NAVTEX για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, ώστε τα υπόλοιπα πλοία να ενημερωθούν για την παρουσία και την πορεία του ερευνητικού σκάφους.
«Η τουρκική NAVTEX δεν μπορεί να δημιουργήσει νομικό προηγούμενο»
Ο ομότιμος καθηγητής εμφανίστηκε κατηγορηματικός ως προς το ενδεχόμενο η Άγκυρα να επικαλεστεί τη συγκεκριμένη υπόθεση στο μέλλον, προκειμένου να διεκδικήσει δικαίωμα προηγούμενης ενημέρωσης ή συγκατάθεσης για αντίστοιχες δραστηριότητες.
«Μία άκυρη και ανυπόστατη πράξη, όπως είναι η τουρκική NAVTEX, δεν μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες στο διεθνές δίκαιο. Είναι άκυρη. Δεν υπάρχει δυνατότητα να το επικαλεστεί η Τουρκία», υπογράμμισε.
Πρόσθεσε ότι, παρά τις εντυπώσεις που μπορεί να δημιουργούνται, «θέμα δικαίου δεν δημιουργείται αυτή τη στιγμή». Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι η Τουρκία ενδέχεται να επιχειρήσει να αξιοποιήσει πολιτικά την υπόθεση, προβάλλοντας ανάλογες αξιώσεις στο μέλλον.
Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε στη Διακήρυξη των Αθηνών του 2023, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα την έχει παρερμηνεύσει ως προς τις διαδικασίες ενημέρωσης για δραστηριότητες στο Αιγαίο. Κατά την εκτίμησή του, αυτή η ερμηνεία δημιουργεί την εικόνα ότι νόμιμες ελληνικές ενέργειες εξαρτώνται από τη στάση της Τουρκίας.
«Δεν νομίζω ότι κινδυνεύουμε από επεισόδιο»
Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο νέας έντασης κατά τη διάρκεια των ερευνών, ο Νίκος Ροζάκης εκτίμησε ότι δεν διαφαίνεται άμεσος κίνδυνος επεισοδίου.
«Δεν νομίζω ότι κινδυνεύουμε. Ούτε η Τουρκία το θέλει και φυσικά και η Ελλάδα δεν το θέλει», ανέφερε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η πιο κρίσιμη φάση της συγκεκριμένης εξέλιξης έχει ήδη περάσει και συνδέεται με την έκδοση της τουρκικής NAVTEX. Χαρακτήρισε την ειδοποίηση της Άγκυρας αχρείαστη, χωρίς να θεωρεί ότι οδηγεί αναγκαστικά σε περαιτέρω κλιμάκωση.
«Μόνο με το Διεθνές Δικαστήριο μπορούν να λυθούν αυτά τα πράγματα»
Πέρα από την υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης, ο καθηγητής αναφέρθηκε στη διαφωνία Ελλάδας και Τουρκίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, υποστηρίζοντας ότι οι διμερείς επαφές δεν μπορούν να οδηγήσουν από μόνες τους σε οριστική επίλυση.
«Μόνο με το διεθνές δικαστήριο μπορούν να λυθούν αυτά τα πράγματα. Μέσα από διμερείς επαφές δεν μπορούν να γίνουν επιλύσεις», δήλωσε.
Ειδικότερα, εξήγησε ότι για την προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης απαιτείται συνυποσχετικό, δηλαδή συμφωνία των δύο χωρών ως προς το αντικείμενο της διαφοράς που θα παραπεμφθεί προς κρίση.
Κατά τον ίδιο, εκεί εντοπίζεται και η βασική δυσκολία, καθώς η Ελλάδα επιδιώκει να περιορίσει την προσφυγή στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), ενώ η Τουρκία επιθυμεί να τεθούν στο τραπέζι ευρύτερα ζητήματα.
Ο Ροζάκης υποστήριξε ότι θα μπορούσε να εξεταστεί ένας διαχωρισμός των διαφορών, ώστε η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ να παραπεμφθούν στο Διεθνές Δικαστήριο και τα υπόλοιπα ζητήματα να παραμείνουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων. Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα μια τέτοια προσέγγιση, λόγω των ανησυχιών για ενδεχόμενη αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων και κυριαρχίας.
Ο καθηγητής σημείωσε επίσης ότι καμία από τις δύο χώρες δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει μια απόφαση που θα ικανοποιούσε πλήρως τις θέσεις της.
«Θα πρέπει να υπάρξουν αμοιβαίες υποχωρήσεις, ούτως ώστε πρώτον, να υπάρξει το συνυποσχετικό και δεύτερον, να δεχτούν την απόφαση του δικαστηρίου, η οποία δεν μπορεί να είναι εκατό στα εκατό υπέρ του ενός ή του άλλου των διαδίκων», ανέφερε.
Η ευκαιρία μετά το Ελσίνκι και οι διαφωνίες για τη Χάγη
Ο Νίκος Ροζάκης αναφέρθηκε και στις προηγούμενες προσπάθειες προσέγγισης των δύο χωρών, χαρακτηρίζοντας την περίοδο μετά τη Σύνοδο Κορυφής του Ελσίνκι, επί κυβέρνησης Κώστα Σημίτη, σημαντική ευκαιρία για την επίλυση των διαφορών.
Όπως είπε, Ελλάδα και Τουρκία είχαν τότε πλησιάσει σε μια εξέλιξη που θα μπορούσε να αποβεί επωφελής για την Αθήνα, χωρίς ωστόσο να υπάρχει βεβαιότητα ότι η προσπάθεια θα κατέληγε σε συμφωνία.
Κατά την εκτίμησή του, η αλλαγή κυβέρνησης και η διαφοροποίηση της ελληνικής πολιτικής ανέκοψαν αυτή τη δυνατότητα. Παράλληλα, σημείωσε ότι η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας αποτελούσε τότε σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα για την Ελλάδα, το οποίο στη συνέχεια αποδυναμώθηκε.
Σε ό,τι αφορά τη σημερινή συγκυρία, επανέλαβε ότι η διαφωνία ως προς το εύρος των ζητημάτων που θα μπορούσαν να παραπεμφθούν στη Χάγη παραμένει βασικό εμπόδιο. Ο ίδιος τάχθηκε υπέρ της δυνατότητας να εξεταστεί η παραπομπή της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ σε διεθνές δικαστήριο, με τα υπόλοιπα θέματα να συνεχίσουν να συζητούνται σε διμερές επίπεδο.
«Ίσως μετά τις εκλογές υπάρξει κυβέρνηση με το θάρρος να αντιμετωπίσει τα προβλήματα»
Κλείνοντας, ο καθηγητής αναφέρθηκε και στις πολιτικές προϋποθέσεις για την ανάληψη πρωτοβουλιών με στόχο την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Εκτίμησε ότι κατά τη διάρκεια μιας προεκλογικής περιόδου είναι δύσκολο να προχωρήσουν κινήσεις που ενδέχεται να συνεπάγονται πολιτικό κόστος.
«Μετά τις εκλογές, ίσως, να υπάρξει κάποια κυβέρνηση η οποία να έχει το θάρρος να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αυτά», ανέφερε.
Διευκρίνισε, πάντως, ότι για να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος θα πρέπει να υπάρχει αντίστοιχη διάθεση και από την πλευρά της Τουρκίας.