Τις θέσεις του για τους χειρισμούς της κυβέρνησης στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου παρουσιάζει σε ανάρτησή του ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς. Επικαλούμενος διατάξεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, υποστηρίζει ότι η Τουρκία δεν έχει δικαίωμα να απαιτεί άδεια για την πόντιση του καλωδίου, ενώ θέτει ερωτήματα για τη διαδικασία ενημέρωσής της και τον ρόλο της Γαλλίας στον σχετικό χειρισμό.
Αναλυτικά η ανάρτηση του Νίκου Κοτζιά:
«1. Στη θαλάσσια διαδρομή ανάμεσα στην Κύπρο και την Ελλάδα η Τουρκία προβάλλει κυρίαρχα δικαιώματα και αξιώσεις. Οι αξιώσεις αφορούν θαλάσσιες ζώνες (και υφαλοκρηπίδα) που δεν έχουν ακόμα οριοθετηθεί, ενώ τα κυριαρχικά δικαιώματα τα προβάλλει ως προϊόν της παράνομης συμφωνίας οριοθέτησης που έκανε με την Λιβύη. 2. Η κυβέρνηση από πλευράς της εμφανίζεται ως ηρωικά ποιούσα καθότι δεν ζήτησε άδεια που έτσι και αλλιώς δεν ζητιέται για το πέρασμα του καλωδίου από την Τουρκία. Σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο είτε υπάρχει αναγνωρισμένη υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ είτε όχι και στις δύο περιπτώσεις δεν απαιτείται άδεια από το παράκτιο κράτος (σε αντίθεση με την αιγιαλίτιδα και τους κλειστούς κόλπους). Αν, επιπλέον, δεν υπάρχει καμία οριοθέτηση ουδείς μπορεί να απαιτήσει να δώσει άδεια σε κανέναν. Το ερώτημα είναι αν υπάρχουν δικαιώματα αδειοδότησης σε ζώνη οριοθετημένη ή όχι και κατά προέκταση εν δυνάμει αξιώσεις και διεκδικήσεις; Ας το εξετάσουμε:
Στο άρθρο 77.1. της UNCLOS ορίζεται ότι
«1. Το παράκτιο κράτος ασκεί στην υφαλοκρηπίδα κυριαρχικά δικαιώματα προς το σκοπό της εξερεύνησης και εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων αυτής».
Και στην επόμενη παράγραφο 77.2. διευκρινίζεται ότι:
«2. Τα δικαιώματα που αναφέρονται στην παράγραφο 1, είναι αποκλειστικά υπό την έννοια ότι άν το παράκτιο κράτος δεν εξερευνά την υφαλοκρηπίδα ή δεν εκμεταλλεύεται τους φυσικούς της πόρους, κανείς δεν μπορεί να αναλάβει αυτές τις δραστηριότητες χωρίς ρητή συναίνεση του παράκτιου κράτους.» Κατά συνέπεια το Διεθνές Δίκαιο της Θαλάσσης προσδιορίζει σε ποιους τομείς δραστηριότητας απαιτείται άδεια του παράκτιου κράτους που έχει οριοθετήσει ΑΟΖ ή/και υφαλοκρηπίδα: εξερεύνηση και εκμετάλλευση φυσικών πόρων. Ακόμα προστίθεται η δυνατότητά μέτρων για την προστασία του θαλάσσιου πλούτου. Μέχρι εκεί. Το παράκτιο κράτος δεν διαθέτει δικαιώματα ως προς τα καλώδια που περνάνε (α) από την ανοικτή θάλασσα και (β) από τις πέραν της αιγιαλίτιδος θαλάσσιες ζώνες του αν τυχόν έχει. Είναι φανερό ότι Ελλάδα και Κύπρος δεν θεωρούν ότι το καλώδιο περνά από κάποια ζώνη θαλάσσια της Τουρκίας, άρα η Τουρκία δεν έχει κανένα δικαίωμα.
3. Ακόμα, όμως και αν υποθέταμε ότι περνά ως υποστηρίζει η Τουρκία από δική της ζώνη (υφαλοκρηπίδα), ακόμα και τότε δεν δικαιούται να «δίνει άδεια» ως παράκτιο κράτος. Συγκεκριμένα, το Διεθνές Δίκαιο ορίζει (άρθρο 78.2 UNCLOS): «2. Η άσκηση των δικαιωμάτων του παράκτιου κράτους στην υφαλοκρηπίδα» εφόσον έχει «δεν πρέπει να παραβιάζει ή να παρενοχλεί αδικαιολόγητα τη ναυσιπλοΐα ή άλλα δικαιώματα και ελευθερίες των άλλων κρατών όπως προβλέπονται σ’ αυτή τη σύμβαση».
Και εξειδικεύει το άρθρο 79
«Άρθρο 79 Υποβρύχια καλώδια και αγωγοί στην υφαλοκρηπίδα 1. Όλα τα κράτη έχουν δικαίωμα να τοποθετούν υποβρύχια καλώδια και αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος άρθρου. 2. Επιφυλασσόμενου του δικαιώματος του να λαμβάνει πρόσφορα μέτρα για την εξερεύνηση της υφαλοκρηπίδας, την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της και την πρόληψη, μείωση και έλεγχο της μόλυνσης από αγωγούς, το παράκτιο κράτος δεν μπορεί να εμποδίζει την τοποθέτηση ή συντήρηση αυτών των καλωδίων ή αγωγών. 3. Η χάραξη της πορείας για την τοποθέτηση αυτών των σωληναγωγών πάνω στην υφαλοκρηπίδα, υπόκειται στη συναίνεση του παράκτιου κράτους.» Είναι φανερό, ότι η Τουρκία δεν έχει δικαιώματα ελέγχου ή έγκρισης τοποθέτησης καλωδίων. Ορισμένα δικαιώματα θα είχε για τους σωληνοαγωγούς αν οι ζώνες της ήταν νόμιμες που δεν είναι.
Στο διεθνές δίκαιο ως σωληνοαγωγοί νοούνται κλειστά συστήματα που χρησιμοποιούνται για μεταφορά ρευστών (όπως πετρέλαιο), κάτι που δεν είναι τα καλώδια ηλεκτρισμού ή τηλεπικοινωνιών. Αλλά και αυτό το δικαίωμα για τους σωληνοαγωγούς ισχύει, όταν ισχύει, μόνο για σωλήνες-αγωγούς που δημιουργούν περιβαντολλογικό πρόβλημα και εμπίπτουν στο δικαίωμα του παράκτιου κράτους να προστατεύει το περιβάλλον των ζωνών του.
4. Στην πραγματικότητα, καθότι η Ελλάδα, και ορθώς δεν αναγνωρίζει την παράνομη οριοθέτηση Λιβύης – Τουρκίας ισχύει στην περίπτωση του καλωδίου το άρθρο 87.1.γ. της UNCLOS που καταγράφει ότι
«Άρθρο 87 Ελευθερία της ανοικτής θάλασσας
«1. Η ανοικτή θάλασσα είναι ελεύθερη για όλα τα κράτη, παράκτια ή άνευ ακτών. …Η ελευθερία αυτή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τόσο για τα παράκτια όσο και για τα άνευ ακτών κράτη: …γ) την ελευθερία τοποθέτησης υποβρυχίων καλωδίων και σωληναγωγών». Κατά συνέπεια, (α) Το παράκτιο κράτος δεν δικαιούται να απαιτεί άδεια ή να παρενοχλεί κράτος που τοποθετεί καλώδιο και να σταματά την τοποθέτηση όπως έκανε η Τουρκία πριν δύο χρόνια. Εμείς το 2018 όταν προσπάθησε η Τουρκία να κάνει κάτι ανάλογο κοντά στο Καστελόριζο στείλαμε πολεμικά πλοία και την μαζέψαμε καθότι ήταν εν αδίκω και παράνομη. (β) ακόμα και αν υπόθετε κανείς ότι η Τουρκία έχει ενμέρει οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, αλλά και αξιώσεις σε άλλα θαλάσσια τμήματα στην διαδρομή Κύπρου – Κρήτης ουδείς υποχρεούται να της ζητά έγκριση για να περάσει από αυτά, ούτε εκείνη μπορεί να λειτουργεί για ένα καλώδιο ως αδειούχος. Όταν μάλιστα η κατά την Τουρκία οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα της δεν υφίσταται καν. Εδώ σημειώνω ότι είναι απορίας άξιο πώς και γιατί η Ελλάδα σταμάτησε τις εργασίες πριν δύο χρόνια στην Κάσο καθότι δεν είχε κανένα λόγο να ζητήσει οποιασδήποτε μορφής και περιεχομένου άδεια.
5. Άδεια για καλώδιο ζητείται για κλειστούς κόλπους και αιγιαλίτιδες ζώνες όπου υπάρχει κυριαρχία και όχι μόνο κυριαρχικά δικαιώματα. Η Κυβέρνηση κοροϊδεύει τις Ελληνίδες και τους Έλληνες όταν λέει ότι άδεια για το καλώδιο έδωσαν μόνο η Κύπρος και η Ελλάδα, αφού μόνο σε αυτές περνά το υπό κατασκευή καλώδιο από αιγιαλίτιδα ζώνη και κόλπους, ενώ δεν περνά μέσα από αντίστοιχες ζώνες της Τουρκίας ή άλλου κράτους. Το κρίσιμο λοιπόν ζήτημα στην παρούσα κατάσταση δεν είναι η άδεια, αλλά η ενημέρωση.
6. Τι μπορεί να προκύψει κατά την τοποθέτηση καλωδίου σε ζώνη διεκδικούμενη από τρίτη χώρα στην περίπτωσή μας από την Τουρκία; όταν, μάλιστα, διατείνεται ότι διαθέτει οριοθετημένη ζώνη, στην περίπτωση μας την υφαλοκρηπίδα (και ΑΟΖ) με την Λιβύη, η οποία είναι σαφώς παράνομη; Μήπως απαίτηση για «ενημέρωση»; Προβλέπει το διεθνές δίκαιο ενημέρωση ως υποχρέωση; Όχι. Εκείνο που κάνει είναι να προτρέπει το κράτος που τοποθετεί τον αγωγό «καλή την πίστη» να κάνει ενημέρωση στο κράτος που διαθέτει στην περιοχή τοποθέτησης αναγνωρισμένη ζώνη. Ποια οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ «διαθέτει» η Τουρκία κατά την γνώμη της και διεκδικεί ενημέρωση; Εκείνη με την Λιβύη. Η Τουρκία, λοιπόν, απαιτεί ενημέρωση για μια παράνομη οριοθέτηση την οποία δίκαια η χώρα μας καταδικάζει και δεν αναγνωρίζει. Αλλά επειδή οι σημερινοί κυβερνώντες δεν είναι γνωστοί για τα θαρρετά τους, τι σκέφτηκαν; «Απλό», να κάνουν εξωτερική ανάθεση (outsourcing) σε Γαλλική Εταιρεία και εκείνη με την σειρά της στο Γαλλικό κράτος λες και η Ελλάδα είναι θυγατρική εταιρία πολυεθνικής που αναθέτει την εκπροσώπηση και τα δικαιώματά της στα κεντρικά. Η ΝΔ αντί να απορρίψει τις τουρκικές απαιτήσεις για ενημέρωση ανάθεσε σε τρίτη χώρα να διαχειριστεί τα δικαιώματά της. Αλλά αυτή η τρίτη χώρα τα υπονόμευσε, πιθανά με την συναίνεση της ΝΔ, καθότι ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις ενημέρωσης της Τουρκίας. Ενημέρωση που θα μπορούσε να της παρασχεθεί «καλή τη πίστη» (άρθρα 74.3. και 83.3.), χωρίς να είναι απαιτητή, αν δηλαδή η ζώνη Λιβύης και Τουρκίας ήταν νόμιμη. Άρα είναι νόμιμη η ζώνη Λιβύης και Τουρκίας κατά την κυβέρνηση της ΝΔ και την κυβέρνηση του απερχόμενου Μακρόν ή παράνομη και κατά προέκταση κακώς έγινε η ενημέρωση και ίσως να ήταν και αυτή επί της ουσίας ακόμα πιο προβληματική; Εκεί είναι το ζητούμενο, για να μην δουλευόμαστε και άλλο σε αυτή τη χώρα.».