Με το βλέμμα στις κάλπες της πρώτης Κυριακής των εκλογών (με την ελπίδα να υπάρξει και δεύτερη) κινούνται τα κόμματα της Κεντροαριστεράς, τα οποία, αν και δεν το συνομολογούν, αναζητούν μεταξύ τους «γέφυρες» επικοινωνίας για την επόμενη μέρα. Η δεδομένη εικόνα της στιγμής (δημοσκοπήσεις) υποδηλώνει περιορισμένες προσδοκίες, καθώς σε απόλυτους αριθμούς, με ποσοστά 14%, 12% και 2%, δεν μπορείς να απειλήσεις –πολλώ δε μάλλον να κατακρημνίσεις– τον Μητσοτάκη.
Υπό αυτό το πρίσμα, Χαριλάου Τρικούπη, Αμαλίας και Κουμουνδούρου αναζητούν νέο πολιτικό αφήγημα, και αυτό γιατί καμία πολιτική δύναμη δεν μπορεί να απορροφήσει τη δυσαρέσκεια των πολιτών για την ακρίβεια και για μια σειρά άλλων σημαντικών προβλημάτων της καθημερινότητας. Φυσικά, η «μετάβαση» από την πόλωση στη συνεννόηση δεν είναι μια εύκολη υπόθεση και η ανάγκη για σταθερότητα δεν αποτελεί από μόνη της ικανή συνθήκη για «συνθηκολόγηση».
Οι προσωπικές επιθέσεις ένθεν κακείθεν δεν προμηνύουν ήρεμα νερά, ενώ δεν είναι ξεκάθαρο και το ποιες συμμαχίες θα «χτιστούν». Όλα τα κόμματα έχουν τους ίδιους λόγους να συμπορευτούν και ακριβώς τους ίδιους για να μην το κάνουν. Η ανάγκη για πολιτική αλλαγή, όπως την προκρίνουν οι πολίτες, δεν μεταφράζεται σε εκλογικό προορισμό με απόλυτη ευθύνη των κομμάτων, τα οποία αδυνατούν να τους πείσουν ότι προσφέρουν διέξοδο, παρά το γεγονός ότι ο λαός εμφανίζεται έτοιμος να κινητοποιηθεί προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση.
Η αδυναμία του ΠΑΣΟΚ να παρουσιαστεί ως πολιτική αλλαγή
Οι «γκρίνιες» του προηγούμενου διαστήματος εδράζονταν σε πραγματικά γεγονότα: κλειστή ομάδα, έλλειψη επαφής με τα στελέχη και την κοινωνία, καθώς και χαμένος πολύτιμος χρόνος σε σοβαρά ζητήματα (κράτος δικαίου, υποκλοπές) σε μια περίοδο που οι πολίτες έβλεπαν την τσέπη τους να «στεγνώνει» γρηγορότερα και το πολιτικό προσωπικό να ασχολείται με δευτερεύοντα –στη συγκεκριμένη συγκυρία– ζητήματα. Η κοινωνία έδειξε ότι διέθετε αντανακλαστικά, σε αντίθεση με το κοινοβούλιο και τον πολιτικό διάλογο. Το ΠΑΣΟΚ, σε μια κατά γενική ομολογία ιδανική συγκυρία για το ίδιο, δεν κατάφερε να κεφαλαιοποιήσει τον κατακερματισμό του ΣΥΡΙΖΑ. Μετά την «κολλημένη βελόνα» χτύπησαν τα παραταξιακά «καμπανάκια», με αποτέλεσμα από το προηγούμενο καλοκαίρι το κόμμα να ανεβάζει στροφές και να οδηγείται σε ένα διαφορετικό μονοπάτι, βάζοντας ψηλά στην ατζέντα όλα τα κρίσιμα ζητήματα της καθημερινότητας των πολιτών.
Οι παρεμβάσεις για την ακρίβεια, την ενέργεια, το ιδιωτικό χρέος και το στεγαστικό ανέδειξαν τη θεσμική και μεταρρυθμιστική τάση του ΠΑΣΟΚ, υπενθυμίζοντας, έστω και αδρά, την ικανότητα κυβερνησιμότητας της Χαριλάου Τρικούπη και αποφέροντας δημοσκοπικά οφέλη. Παράλληλα, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης επέβαλε «σιωπητήριο», προκειμένου να μη θολώνει το μήνυμα του κόμματος, και συνέχισε με στρατηγικές επιλογές διεύρυνσης στην κοινωνία και τη Βουλή. Υποδέχτηκε στο ΠΑΣΟΚ βουλευτές προερχόμενους από τον ΣΥΡΙΖΑ και κατά βάση υποστηρικτές του Στέφανου Κασσελάκη (Π. Παππάς, Ρ. Θρασκιά, Α. Αυλωνίτου, Ε. Αποστολάκη, Μ. Κοροβέση), χωρίς πάντως να υπάρχει κάποιο άνοιγμα προς τους «Δημοκράτες».
Θέμα ημερών είναι και η προσχώρηση της Νίνας Κασιμάτη και της Γιώτας Πούλου, ενώ προ των πυλών βρίσκεται και η Θεοδώρα Τζάκρη. Μένει να δούμε, στον δρόμο προς τις κάλπες, αν η διεύρυνση του κόμματος θα επεκταθεί και σε πρόσωπα από την κοινωνία που θα εκφράζουν το Κέντρο. Όσο η χώρα θα μπαίνει σε έντονους προεκλογικούς ρυθμούς, ο Νίκος Ανδρουλάκης θα πρέπει σταδιακά να ξεκαθαρίζει την πολιτική του φυσιογνωμία και να δώσει το στίγμα για το αν ηγείται ενός ακόμη αριστερού κόμματος ή αν θα απευθυνθεί στους κεντρώους ψηφοφόρους, οι οποίοι προσέρχονται στις κάλπες και βρίσκονται σε στάση αναμονής.
Να κρατήσουμε πάντως πως η συνάντηση Τσουκαλά – Μελίδη – Ζαννιά δεν εξαντλήθηκε ούτε στην προσωπική σχέση των ανδρών ούτε στα φοιτητικά τους χρόνια· τουναντίον, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, στο τραπέζι, εκτός από τον καφέ, έπεσαν και πολλά σενάρια για την επόμενη ημέρα. Στην παρούσα φάση, όσο αδύνατη είναι η συνεργασία με τη ΝΔ, άλλο τόσο αδύνατη είναι και η συνεργασία με την ΕΛ.ΑΣ., όχι μόνο λόγω του γεγονότος ότι η αντιπαράθεση έχει ξεπεράσει τα όρια, αλλά και γιατί ένα κομμάτι του ΠΑΣΟΚ παραμένει στο «αντι-Σύριζα» μέτωπο. Στον αντίποδα, περισσότερο βατό φαντάζει ένα σενάριο συνομιλιών με τον σημερινό ΣΥΡΙΖΑ.
Η ΕΛ.ΑΣ. και ο κίνδυνος να μετατραπεί σε ΣΥΡΙΖΑ 2
Με τις προσδοκίες ότι η έλευση της ΕΛ.ΑΣ. θα δημιουργούσε ένα ευρύ κοινωνικό ρεύμα να διαψεύδονται, η Αμαλίας αλλάζει ρότα και στρίβει αριστερά. Η πρωτόλεια ιδέα της εμφάνισης του Αλέξη Τσίπρα ως κεντρώου, μετριοπαθούς πολιτικού αποδείχτηκε πολύ «στενό κοστούμι» για ένα πολιτικό κεφάλαιο με ερείσματα στην Αριστερά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνο να αλλάξει το πολιτικό αφήγημα εν κινήσει, αλλά και να υποδεχτεί στους κόλπους του δεκάδες στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ. Με την ίδια ευκολία που τους τοποθέτησε στον εξώστη, με την ίδια ευκολία τους μεταφέρει τώρα στην πλατεία, αλλά προς το παρόν όχι στη σκηνή.
Για την ΕΛ.ΑΣ., ο Αλέξης Τσίπρας αποδεικνύεται το ισχυρό χαρτί και πλέον εκμεταλλεύεται το επικοινωνιακό του χάρισμα για να κερδίσει τον χρόνο που έχασε όλο το προηγούμενο διάστημα. Ακουμπώντας στα εργασιακά ζητήματα (συναντήσεις με διανομείς) και στη νεολαία (συναντήσεις σε καφετέριες), ο κ. Τσίπρας αναλαμβάνει να ακούσει τα προβλήματα και να παρουσιάσει τις προτάσεις του κόμματός του. Η εμπειρία των σχεδόν έξι μηνών ζωής της ΕΛ.ΑΣ. κατέγραψε μια διστακτικότητα του κόσμου· δεν στήθηκε πολυπληθές σκηνικό στις παρουσιάσεις στελεχών του νέου φορέα και, υπό το βάρος της δημοσκοπικής στασιμότητας, επιβλήθηκε η ταχύτερη ενσωμάτωση των «μπαρουτοκαπνισμένων» βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ.
Αυτοί διαθέτουν μηχανισμούς και εκλογική εμπειρία, στοιχεία που επιστρατεύονται ως ύστατη προσπάθεια επανατοποθέτησης της ΕΛ.ΑΣ. στο εκλογικό σώμα ως της πολιτικής δύναμης που μπορεί να αντικαταστήσει το σύστημα Μητσοτάκη. Το μεγάλο ζητούμενο είναι πώς θα συμπεριφερθεί ο ψηφοφόρος –εφόσον ο Αλέξης Τσίπρας ξεπεράσει τον σκόπελο των αναμενόμενων εσωτερικών «τζαρτζαρισμάτων» ανάμεσα σε νέους και παλαιούς– όταν θα κληθεί να συγκρίνει τον πρόεδρο της ΕΛ.ΑΣ. τόσο με το πρόσφατο κυβερνητικό του παρελθόν όσο και με έναν νέο φορέα που, όσο περνά ο χρόνος, δείχνει να χτίζεται με «παλαιά» υλικά, προσομοιάζοντας σε ΣΥΡΙΖΑ 2.
Μάχη επιβίωσης για τον ΣΥΡΙΖΑ και η «νάρκη» της διεύρυνσης
Η απόφαση για τη συλλογική ηγεσία έδωσε το απαραίτητο πολιτικό «οξυγόνο» στον άλλοτε κραταιό ΣΥΡΙΖΑ, αλλά δεν του έχει διασφαλίσει το παραμικρό. Η αύξηση της κοινοβουλευτικής δύναμης (από 7 σε 12 και ενδεχομένως μέχρι το τέλος του έτους σε 15-16) δεν εξασφαλίζει την είσοδο στη Βουλή, και αυτό γιατί η Κουμουνδούρου μοιάζει περισσότερο σαν να έχει κρύψει τα προβλήματα κάτω από το χαλί. Ο «πονοκέφαλος» Πολάκη παραμένει –αν και σε μερική «ύπνωση»– με αποτέλεσμα ο αψύς Κρητικός να φρενάρει τις όποιες διαδικασίες διεύρυνσης, υποθηκεύοντας το μέλλον του κόμματος. Όσο και αν σε κάθε ευκαιρία τα στελέχη επικαλούνται τις συλλογικές διαδικασίες, όταν το κόμμα φλερτάρει με το 2%, οι αποφάσεις οφείλουν να ανατεθούν σε ένα εξουσιοδοτημένο όργανο με ευθύνη να πράξει όσα χρειάζονται για την εξωκοινοβουλευτική διεύρυνση, καθώς καταλύτης εξελίξεων εκτός Βουλής δεν μπορείς να είσαι διαφορετικά.
Η επιστολή του Νίκου Κοτζιά δεν έχει αξιοποιηθεί, με την ηγεσία να δείχνει ατολμία για το επόμενο βήμα. Σημαντικά στελέχη, όπως ο Σταύρος Κοντονής, ο Γιώργος Σταθάκης ή ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, υπουργοί της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, αποκρύπτονται τεχνηέντως από τα ραντάρ της Κουμουνδούρου. Την ίδια ώρα, βουλευτές και στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ επιμένουν στη ρητορική των συνεργασιών. Αλήθεια, με ποιους; Πρόσωπα που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον πολιτικό λόγο του κόμματος παραμένουν στον «πάγο». Θα μπορούσε η ΕΛ.ΑΣ. να είναι ένα κόμμα συγκλίσεων, όταν η Κουμουνδούρου έχει κρεμάσει στα «μανταλάκια» τους βουλευτές που παραιτήθηκαν με προορισμό την Αμαλίας; Το μόνο εφικτό σενάριο συνεργασιών στην παρούσα φάση είναι ο δίαυλος επικοινωνίας των δύο εκπροσώπων, Μελίδη και Τσουκαλά, και ίσως αυτή να είναι η εικόνα του μέλλοντος.