«Ο Τραμπ θέλει να μετατρέψει ξανά τη Βραζιλία σε αποικία για να αρπάξει τον φυσικό της πλούτο». Η κατηγορία που εκτοξεύεται ανοιχτά πλέον από την προεκλογική καμπάνια του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα ΣίλβαΤο πρόβλημα με τις σφαίρες επιρροής
Η Βραζιλία είναι όμως και το σημείο όπου η αναβίωση του Δόγματος Μονρόε συναντά μια πραγματικότητα πολύ διαφορετική από εκείνη στην οποία γεννήθηκε. Στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν οι ΗΠΑ μετέτρεπαν σταδιακά το Δόγμα Μονρόε σε δικαίωμα επέμβασης στο δυτικό ημισφαίριο, δεν υπήρχε άλλη δύναμη με οικονομική παρουσία στη Λατινική Αμερική συγκρίσιμη με αυτή που διαθέτει σήμερα η Κίνα. Ούτε χώρες όπως η Βραζιλία διέθεταν το σημερινό εύρος οικονομικών και πολιτικών σχέσεων.
Αυτό κάνει την περίπτωση της Βραζιλίας πολύ διαφορετική από εκείνη της Βενεζουέλας. Η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή στο δυτικό ημισφαίριο παραμένει συντριπτική και η οικονομική ισχύς της Ουάσιγκτον τεράστια. Η Βραζιλία διαθέτει όμως αρκετό βάρος και αρκετές διεξόδους ώστε να μην είναι εύκολο να στριμωχτεί στη θέση που της επιφυλάσσει το νέο Δόγμα Μονρόε.
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Βραζιλίας και μεγάλος αγοραστής σόγιας, πετρελαίου και σιδηρομεταλλεύματος. Το Πεκίνο έχει επενδύσει σε ενέργεια και υποδομές, ενώ η συμμετοχή της Βραζιλίας στους BRICS της προσφέρει ακόμη ένα πεδίο διεθνών σχέσεων έξω από το παραδοσιακό αμερικανικό σύστημα συμμαχιών.
Εδώ εμφανίζεται μια από τις πολλές αντιφάσεις της πολιτικής Τραμπ. Όσο περισσότερο η Ουάσιγκτον χρησιμοποιεί την πρόσβαση στην αμερικανική αγορά ως εργαλείο πολιτικής πίεσης, τόσο ισχυρότερο γίνεται για τη Μπραζίλια το κίνητρο να περιορίσει την εξάρτησή της από αυτήν. Και όσο περισσότερο η αμερικανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει τις οικονομικές σχέσεις της Βραζιλίας με την Κίνα ως πρόβλημα ασφαλείας, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτά για τη Βραζιλία η δυνατότητα να διατηρεί περισσότερες από μία επιλογές.
Δεν χρειάζεται μάλιστα ο Λούλα να επιλέξει το Πεκίνο απέναντι στην Ουάσιγκτον. Η βραζιλιάνικη εξωτερική πολιτική έχει επί δεκαετίες διαφορετική φιλοδοξία: να αποφεύγει όσο μπορεί ακριβώς αυτή την επιλογή. Γι’ αυτό η εκλογική σύγκρουση αποκτά σημασία πολύ πέρα από το ποιος θα κυβερνήσει τη Βραζιλία μετά τον Οκτώβριο. Η κυβέρνηση Τραμπ δοκιμάζει ουσιαστικά αν η επιστροφή των σφαιρών επιρροής μπορεί να λειτουργήσει σε έναν κόσμο όπου οι χώρες που βρίσκονται μέσα σε αυτές διαθέτουν περισσότερες εναλλακτικές από ποτέ.
Η Βενεζουέλα έδωσε μέχρι στιγμής μια απάντηση. Η Βραζιλία μπορεί να δώσει μια διαφορετική. Γιατί το δυσκολότερο μέρος μιας σφαίρας επιρροής δεν είναι να τη χαράξεις στον χάρτη. Είναι να πείσεις —ή να αναγκάσεις— τις χώρες που τοποθέτησες μέσα της να συμπεριφέρονται σαν να μην έχουν άλλη επιλογή. Και η Βραζιλία φαίνεται να έχει σήμερα αρκετές.
