Σαφές μήνυμα προς την Τουρκία έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης από το βήμα της 81ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, παρουσιάζοντας την Ελλάδα ως δύναμη σταθερότητας, ασφάλειας και συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή και επαναφέροντας στο προσκήνιο το ζήτημα του τουρκικού casus belli.
«Η Ελλάδα είναι γεφυροποιός χώρα, όχι κράτος-ταραξίας», ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του πρωθυπουργού, ο οποίος επιχείρησε να σκιαγραφήσει τον ρόλο της χώρας σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων, από το Αιγαίο και την Κύπρο έως τη Γάζα, τη Συρία και την Ουκρανία.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέμεινε ότι η Ελλάδα λειτουργεί ως «πυλώνας σταθερότητας και ειρήνης» στην ευρύτερη περιοχή, συνδέοντας αυτή τη θέση με την προσήλωσή της στο Διεθνές Δίκαιο, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη διατήρηση ανοικτών διαύλων συνεννόησης με τις γειτονικές χώρες.
Το μήνυμα στην Άγκυρα
Ιδιαίτερο βάρος στην ομιλία του είχε η αναφορά στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Ο πρωθυπουργός τόνισε ότι η Αθήνα εξακολουθεί να επιδιώκει τη διατήρηση της ηρεμίας και του διαλόγου με την Τουρκία, χωρίς όμως να μεταβάλλει τις πάγιες ελληνικές θέσεις.
Επανέλαβε ότι, για την Ελλάδα, η βασική και μόνη διμερής διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης αφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η θέση αυτή έχει διατυπωθεί επανειλημμένα από την ελληνική κυβέρνηση και τις τελευταίες εβδομάδες.
Το πλαίσιο, όπως ξεκαθάρισε, δεν μπορεί να είναι άλλο από το Διεθνές Δίκαιο και ειδικότερα τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το μήνυμα ήταν σαφές: η Αθήνα επιθυμεί διάλογο, αλλά δεν αποδέχεται τη διεύρυνση της ατζέντας με ζητήματα που η ελληνική πλευρά δεν αναγνωρίζει ως διμερείς διαφορές.
«Εστία έντασης» το casus belli
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε ευθέως στην απειλή πολέμου που εξακολουθεί να διατηρεί η Τουρκία σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.
Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε το casus belli «εστία έντασης», επισημαίνοντας ουσιαστικά ότι η ύπαρξή του δεν μπορεί να συμβαδίζει με τις αρχές της καλής γειτονίας και με μία πραγματική προσπάθεια εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Η αναφορά δεν ήταν τυχαία.
Η Αθήνα έχει συνδέσει το τελευταίο διάστημα ακόμη πιο στενά την άρση του casus belli με την προοπτική ουσιαστικής βελτίωσης των σχέσεων με την Άγκυρα. Ο πρωθυπουργός είχε δηλώσει στις 7 Σεπτεμβρίου ότι η απειλή πολέμου του 1995 πρέπει να ανακληθεί, υπογραμμίζοντας ότι δεν μπορεί μία χώρα να επιδιώκει στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση και ταυτόχρονα να διατηρεί ενεργή απειλή πολέμου εναντίον κράτους-μέλους.
Δίκαιο της Θάλασσας και ελεύθερη ναυσιπλοΐα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
«Το Δίκαιο της Θάλασσας πρέπει να ισχύει ανεμπόδιστα. Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα πρέπει να εφαρμόζεται παντού», ήταν το βασικό μήνυμα της ομιλίας του.
Η αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι θαλάσσιες οδοί έχουν μετατραπεί σε κεντρικό πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού, τόσο στην Ανατολική Μεσόγειο όσο και στην Ερυθρά Θάλασσα.
Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε και στην ευρωπαϊκή επιχείρηση «Ασπίδες», στην οποία η Ελλάδα έχει ενεργό ρόλο, ως παράδειγμα της ελληνικής συμμετοχής στην προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας και των εμπορικών διαδρομών.
«Κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου» η κατοχή στην Κύπρο
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στο Κυπριακό.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπενθύμισε ότι 52 χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας εξακολουθεί να τελεί υπό τουρκική κατοχή, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση «κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου».
Η ελληνική πλευρά εξακολουθεί να στηρίζει μία λύση επανένωσης της Κύπρου στη βάση των αποφάσεων και ψηφισμάτων του ΟΗΕ, απορρίπτοντας λύσεις που θα παγίωναν τη διχοτόμηση.
Η αναφορά αυτή εντάσσεται στη διαχρονική θέση της Αθήνας ότι το Κυπριακό παραμένει πρωτίστως ζήτημα παράνομης εισβολής και κατοχής και όχι απλώς μία διμερής διαφορά μεταξύ δύο κοινοτήτων.
Γάζα και λύση δύο κρατών
Στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής, ο πρωθυπουργός επανέλαβε την ελληνική υποστήριξη στη λύση των δύο κρατών.
Όπως ανέφερε, οι Παλαιστίνιοι θα πρέπει στο μέλλον να αναλάβουν τον έλεγχο της Γάζας, με τελικό στόχο τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους που θα συνυπάρχει με το Ισραήλ σε συνθήκες ασφάλειας.
Το μήνυμα εντάσσεται στην προσπάθεια της Αθήνας να διατηρεί ταυτόχρονα τη στρατηγική σχέση με το Ισραήλ και τον ρόλο μιας χώρας που επιδιώκει να λειτουργεί ως γέφυρα με τον αραβικό κόσμο.
Ο ίδιος ο Μητσοτάκης είχε άλλωστε επισημάνει πρόσφατα ότι η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα εγκαταλείπει τον ρόλο της ως «χώρα γέφυρα» στη Μέση Ανατολή.
Μήνυμα για τους χριστιανούς της Συρίας
Αναφορά υπήρξε και στη Συρία, με τον πρωθυπουργό να υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα επιθυμεί μία σταθερή χώρα, χωρίς διώξεις σε βάρος των Ελληνορθόδοξων και των άλλων χριστιανικών κοινοτήτων.
Η προστασία των θρησκευτικών μειονοτήτων έχει αποκτήσει αυξημένη σημασία στην ελληνική διπλωματική ατζέντα, ιδιαίτερα μετά τις αναταράξεις που έχουν σημειωθεί στη Συρία και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Σταθερή στήριξη στην Ουκρανία
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε επίσης τη στήριξη της Ελλάδας προς την Ουκρανία, συνδέοντας το ουκρανικό μέτωπο με τη γενικότερη ελληνική θέση υπέρ του σεβασμού της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας και του Διεθνούς Δικαίου.
Η Αθήνα, όπως υπογράμμισε, παραμένει στο πλευρό του Κιέβου από την έναρξη της ρωσικής εισβολής.
Η οικονομία ως εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος
Μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε και στην ελληνική οικονομία.
Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι το δημόσιο χρέος της Ελλάδας μειώνεται ταχύτερα από εκείνο οποιασδήποτε άλλης χώρας του ΟΟΣΑ, ενώ αναφέρθηκε στην αύξηση των επενδύσεων και στις αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας.
Η οικονομική ανάκαμψη παρουσιάστηκε όχι απλώς ως εσωτερικό επίτευγμα, αλλά ως στοιχείο που ενισχύει τη διεθνή θέση και την αξιοπιστία της Ελλάδας.
Η Ελλάδα ως ενεργειακή γέφυρα
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέδειξε τον ρόλο της χώρας ως ενεργειακού και γεωπολιτικού κόμβου μεταξύ Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής.
Η Αθήνα επενδύει σε έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων και ενεργειακών υποδομών, θεωρώντας ότι η γεωγραφική θέση της Ελλάδας μπορεί να της προσδώσει αυξημένη στρατηγική σημασία.
Στην πρόσφατη δημόσια τοποθέτησή του στη ΔΕΘ, ο πρωθυπουργός είχε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στο έργο GREGY για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Αιγύπτου, αλλά και στη σημασία των ευρύτερων έργων συνδεσιμότητας στην περιοχή.
Μητσοτάκης για AI: «Ο άνθρωπος πρέπει να έχει τον απόλυτο έλεγχο»
Η ομιλία έκλεισε με μία διαφορετική, αλλά εξίσου στρατηγική πρόκληση: την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η ραγδαία ανάπτυξη της AI απαιτεί διεθνείς κανόνες, θεσμικές δικλίδες και, πάνω απ’ όλα, διατήρηση του ανθρώπινου ελέγχου.
Το μήνυμά του ήταν ότι η τεχνολογική εξέλιξη δεν μπορεί να αφεθεί χωρίς όρια, συγκρίνοντας την ανάγκη διακυβέρνησης της Τεχνητής Νοημοσύνης με ιστορικές προσπάθειες ελέγχου τεχνολογιών τεράστιας ισχύος, όπως η πυρηνική ενέργεια.
Το βασικό μήνυμα της Αθήνας
Πίσω από τις αναφορές στην Κύπρο, τη Γάζα, τη Συρία, την Ουκρανία, την ενέργεια και την Τεχνητή Νοημοσύνη, η ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη είχε έναν σαφή γεωπολιτικό πυρήνα.
Η Ελλάδα θέλει να εμφανίζεται ως δύναμη που στηρίζει το υφιστάμενο διεθνές σύστημα, το Διεθνές Δίκαιο, την ελευθερία των θαλασσών και τις συμμαχικές συνεργασίες, σε αντιδιαστολή με πολιτικές αναθεωρητισμού και απειλών.
Και προς την Τουρκία, το μήνυμα ήταν διπλό: η Αθήνα αφήνει ανοικτή την πόρτα του διαλόγου, αλλά η διατήρηση του casus belli και η αμφισβήτηση πάγιων ελληνικών θέσεων εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρά εμπόδια για μία πραγματική και ουσιαστική εξομάλυνση των σχέσεων.