Με τη συζήτηση σε επίπεδο πολιτικών αρχηγών να αναζωπυρώνεται στο πλαίσιο της δεύτερης διαδοχικής ψηφοφορίας για την επικείμενη Συνταγματική Αναθεώρηση, συνεχίζεται οι εργασίες στην Ολομέλεια της Βουλής.
Με βάση τον προγραμματισμό, δικαίωμα λόγου στην διαδικασία έχουν οι πολιτικοί αρχηγοί, οι κοινοβουλευτικοί εκπρόσωποι και οι εισηγητές των κομμάτων που θα κάνουν μια τελευταία προσπάθεια συνεννόησης για τις αλλαγές που θα πρέπει να γίνουν στον καταστατικό χάρτη της χώρας.
Στην πράξη ωστόσο, πρόκειται περισσότερο για «διάλογο κωφών» καθώς η πολιτική κατάσταση και το κλίμα πόλωσης δεν επιτρέπει ουσιαστικές ζυμώσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συναινέσεις και από κοινού αλλαγές στο Σύνταγμα.
Τα παραπάνω έχει επιβεβαιώσει και η όλη συζήτηση που έχει προηγηθεί καθώς η κυβέρνηση έχει επιλέξει τον μοναχικό δρόμο της κατάθεσης δικής της πρότασης με 33 αλλαγές (αρχικά είχε προστεθεί το ασυμβίβαστο μεταξύ βουλευτικής και υπουργικής ιδιότητα το οποίο στη συνέχεια αποσύρθηκε).
Από την πλευρά τους τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν εμφανίζονται διατεθειμένα να συναινέσουν σε αλλαγές τουλάχιστον πριν από την προσφυγή στις κάλπες, με το ΠΑΣΟΚ να παραπέμπει για τις τελικές αποφάσεις στην επόμενη-αναθεωρητική- Βουλή.
Τα προς αναθεώρηση άρθρα
Ήδη τα 33 άρθρα προς αναθεώρηση έχουν λάβει από 158 ως και 161 ψήφους, κάτι που σημαίνει ότι στην ονομαστική ψηφοφορία θα πρέπει να πάρουν τουλάχιστον 151 ψήφους για να περάσουν στην επόμενη φάση της αναθεωρητικής Βουλής που θα προκύψει μετά τις εκλογές (είναι αδιάφορο αν λάβουν 180 ψήφους, αν όμως κινηθούν κάτω από το φάσμα 151 απορρίπτονται).
Στις αλλαγές που προτείνονται και αξίζουν ιδιαίτερης αναφοράς, συμπεριλαμβάνεται το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των μελών της κυβέρνησης (η πρόταση της ΝΔ θέλει την απεπλοκή της Βουλής από τον έλεγχο αλλά όχι την δίωξη των προσώπων), το άρθρο 90 για τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης αλλά και το άρθρο 16 για τη λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων.
Και στα τρία επίμαχα ζητήματα η κυβέρνηση επιχειρεί είτε να νομιμοποιήσει εκ των υστέρων της παρεμβάσεις που ήδη έχει κάνει (μοντέλο Τριαντοπούλου, λειτουργία παραρτημάτων ιδιωτικών πανεπιστημίων) είτε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις για τις επιλογές της (επιλογή ηγεσίας Δικαιοσύνης).
Εφόσον οι 33 προτάσεις περάσουν με τις αναμενόμενες ψήφους, η επόμενη Βουλή θα έχει την αρμοδιότητα να καθορίσει το περιεχόμενο των άρθρων αυτών αλλά δεν θα μπορεί να προσθέσει καινούργια. Για να μπορέσουν πάντως να εφαρμοστούν οι αλλαγές στα επίμαχα άρθρα του Συντάγματος θα πρέπει να συναινέσουν προς αυτές, τουλάχιστον τα 3/5 των μελών της Βουλής που θα προκύψει μετά τις εκλογές (180).
Αναλυτικά τα 33 άρθρα
Τα 33 άρθρα που τεθούν προς ψήφιση την Τετάρτη στην Ολομέλεια της Βουλής είναι:
• Άρθρο 5 ή 5Α / νέο 5Β – Τεχνητή Νοημοσύνη: Συνταγματική πρόβλεψη ώστε η ΤΝ να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την κοινωνική ευημερία, με περιορισμό των κινδύνων της.
• Άρθρα 14 και 15 – ΜΜΕ και δημοσιογράφοι: Εξορθολογισμός του πλαισίου για Τύπο, τηλεόραση, ραδιόφωνο και διαδίκτυο και προστασία του δημοσιογράφου ακόμη και απέναντι στον εργοδότη του.
• Άρθρο 16 – Παιδεία / μη κρατικά πανεπιστήμια: Προστασία ελληνικής γλώσσας και σημαίας, αύξηση της υποχρεωτικής φοίτησης από 9 σε τουλάχιστον 11 χρόνια και δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, υπό εποπτεία ανεξάρτητης αρχής.
• Άρθρο 17 – Περιουσία: Διεύρυνση της προστασίας από την ιδιοκτησία συνολικά στην περιουσία, αποζημίωση για περιορισμούς χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση, μεταφορά συντελεστή δόμησης και δυνατότητα αξιοποίησης εγκαταλελειμμένων κτιρίων για κοινωνικούς σκοπούς.
• Άρθρο 21 – Στέγη: Ρητή κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη και πρόβλεψη για διαγενεακή δικαιοσύνη.
• Άρθρο 24 – Περιβάλλον: Κλιματική αλλαγή, διαχείριση νερού, ΑΠΕ, περιβαλλοντικό ισοζύγιο και προστασία των ζώων.
• Άρθρο 29 – Πολιτικά κόμματα: Τα κόμματα θα πρέπει να οργανώνονται και να λειτουργούν δημοκρατικά. Ο νόμος θα καθορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας τους και το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο θα ελέγχει εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις συμμετοχής τους στις εκλογές. Πρόκειται προφανώς για μία από τις πολιτικά σημαντικότερες προτάσεις.
• Άρθρο 30 – Πρόεδρος της Δημοκρατίας: Καθιέρωση μίας και μοναδικής εξαετούς θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας.
• Άρθρο 41 παρ. 2 και 5 – Πρόωρες εκλογές: Κατάργηση της δυνατότητας διάλυσης της Βουλής λόγω «εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας». Προτείνεται ουσιαστικά αυτοδιάλυση της Βουλής, ύστερα από κυβερνητική πρόταση και απόφαση της ίδιας της Βουλής.
• Άρθρο 44 παρ. 2 – Δημοψηφίσματα: Καθαρό και κατανοητό ερώτημα και τουλάχιστον 20 ημέρες μεταξύ προκήρυξης και διεξαγωγής.
• Άρθρο 51 παρ. 4 – Επιστολική ψήφος: Δυνατότητα επιστολικής ψήφου και για τους ψηφοφόρους εντός Ελλάδας.
• Άρθρο 54 παρ. 1 και 3 – Εκλογικό σύστημα: Το Σύνταγμα να προβλέπει ότι το εκλογικό σύστημα πρέπει να εξασφαλίζει τόσο «εύλογη αναλογικότητα» όσο και κυβερνησιμότητα. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα διαίρεσης της χώρας σε μικρότερες και μεγαλύτερες εκλογικές περιφέρειες.
• Άρθρο 55 παρ. 1 – Βουλευτές: Δικαίωμα εκλογής στη Βουλή από τα 21 έτη και αναστολή της υποχρέωσης στράτευσης όσο διαρκεί η βουλευτική ιδιότητα.
• Άρθρα 56 και 57 – Κωλύματα/ασυμβίβαστα βουλευτών: Κατάργηση του σημερινού λεπτομερούς καταλόγου και αντικατάστασή του από γενικές συνταγματικές αρχές.
• Άρθρο 60 – Ρόλος βουλευτή: Θεσμική θωράκιση του βουλευτή κατά την άσκηση του νομοθετικού και ελεγκτικού έργου του και στην επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια.
• Άρθρο 73 παρ. 1 – Καλή νομοθέτηση: Συνταγματική κατοχύρωση της προνομοθετικής διαβούλευσης, της αξιολόγησης των νόμων και της κωδικοποίησης της νομοθεσίας.
• Άρθρο 78 παρ. 2 και 6 – Φορολογία: Απαγόρευση αναδρομικής επιβολής φόρου ή άλλου οικονομικού βάρους και δυνατότητα σταθερού φορολογικού καθεστώτος για στρατηγικές επενδύσεις.
• Άρθρο 79 – Δημοσιονομική ισορροπία: Ο κρατικός προϋπολογισμός να είναι υποχρεωμένος να διασφαλίζει ισορροπία εσόδων-εξόδων και βιώσιμα δημόσια οικονομικά. Ετήσιος απολογισμός και για φορείς που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό.
• Άρθρο 82 – Κυβέρνηση: Συνταγματικοί κανόνες «καλής κυβερνητικής λειτουργίας».
• Άρθρο 86 – Ποινική ευθύνη υπουργών: Εδώ υπάρχει μεγάλη αλλαγή. Προτείνεται να αφαιρεθεί από τη Βουλή η αρμοδιότητα διεξαγωγής προκαταρκτικής εξέτασης. Αυτή θα μπορεί να γίνεται από Εισαγγελέα Εφετών, με πρόταση δίωξης από Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, ή εναλλακτικά να υπάρχει μεικτό δικαστικοπολιτικό όργανο. Η τελική άσκηση δίωξης θα εξακολουθεί να απαιτεί απόφαση της Βουλής με απόλυτη πλειοψηφία.
• Άρθρο 89 – Δικαστές: Περιορισμοί στην ανάληψη πολιτικών θέσεων από δικαστικούς. Για τουλάχιστον τρία χρόνια μετά την αφυπηρέτησή τους δεν θα μπορούν να συμμετέχουν στην κυβέρνηση, να καταλαμβάνουν πολιτικές θέσεις ή θέσεις σε ανεξάρτητες αρχές.
• Άρθρο 90 παρ. 5 – Ηγεσία Δικαιοσύνης: Οι προαγωγές στις κορυφαίες δικαστικές θέσεις να γίνονται από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, μεταξύ υποψηφίων που προτείνονται από τις Ολομέλειες των δικαστηρίων.
• Άρθρο 100 – Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο: Αλλάζει η σύνθεσή του και αποκτά πολύ σημαντικότερες αρμοδιότητες. Μεταξύ άλλων, θα μπορεί να κάνει προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας ενός νομοσχεδίου πριν αυτό γίνει νόμος, έπειτα από αίτημα του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Πρωθυπουργού ή της Βουλής. Εάν κρίνει το νομοσχέδιο αντισυνταγματικό, θα εμποδίζεται η έκδοσή του.
• Άρθρο 101 παρ. 3 και 5 – Δημόσια διοίκηση/περιφέρεια: Αλλαγές στο αποκεντρωτικό σύστημα, συνταγματική μέριμνα για τον πρωτογενή τομέα και την περιφέρεια, αλλά και συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
• Άρθρο 101Α – Ανεξάρτητες Αρχές: Νέος τρόπος επιλογής προέδρων και μελών των ανεξάρτητων αρχών, μέσω κοινοβουλευτικής επιτροπής και καταλόγου υποψηφίων που θα προκύπτει από Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων.
• Άρθρο 102 – Τοπική Αυτοδιοίκηση: Έως δύο βαθμοί αυτοδιοίκησης. Δυνατότητα στους ΟΤΑ να επιβάλλουν τοπικούς ή ειδικούς φόρους, δημόσια διαβούλευση για τους προϋπολογισμούς τους και δημοσιονομική ισορροπία.
• Άρθρο 103 – Μονιμότητα δημοσίων υπαλλήλων: Ίσως η άλλη μεγάλη πολιτική αλλαγή. Η ΝΔ προτείνει επανακαθορισμό της μονιμότητας και σύστημα αξιολόγησης που θα μπορεί να οδηγεί όχι μόνο σε επιβράβευση αλλά και σε ποινές, ακόμη και σε οριστική παύση, με απόφαση υπηρεσιακού συμβουλίου. Η αξιολόγηση προβλέπεται μάλιστα αμφίδρομη: προϊστάμενοι από υφισταμένους και δημόσιοι υπάλληλοι και από τους πολίτες.
Υπενθυμίζεται πως στην πρώτη ψηφοφορία πριν την διακοπή των εργασιών της Βουλής για το καλοκαίρι, η Ντόρα Μπακογιάννη είχε δηλώσει «παρών» στο άρθρο για την εξαετή θητεία του προέδρου της Δημοκρατίας, ενώ τις θέσεις της ΝΔ είχαν στηρίξει και ορισμένοι ανεξάρτητοι βουλευτές.