Όπως σημειώνεται στο δημοσίευμα, τα σχέδια αυτά ακολουθούν την έγκριση νομοθεσίας που δίνει στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να δημιουργούν κέντρα σε χώρες εκτός ΕΕ για τη διαχείριση μεταναστών στους οποίους έχει απορριφθεί το δικαίωμα παραμονής στην Ένωση — τα λεγόμενα «κέντρα επιστροφής» (return hubs) — υπό την προϋπόθεση ότι οι χώρες υποδοχής σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές δίκαιο.
Στο δημοσίευμα σημειώνεται ότι η ΕΕ έχει διοχετεύσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στη Ρουάντα μέσω του προγράμματος Global Gateway, ανακοινώνοντας επενδύσεις ύψους 900 εκατ. ευρώ το 2023. Παράλληλα, έχει διαθέσει στο Ουζμπεκιστάν επιχορηγήσεις ύψους 119 εκατ. ευρώ.
Μια ακόμη χώρα που συζητείται παρασκηνιακά είναι η Ουγκάντα, σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο από μία από τις χώρες του βασικού πυρήνα των υποστηρικτών της πρωτοβουλίας. Χώρες που βρίσκονται γεωγραφικά κοντά στην ΕΕ, όπως η Αίγυπτος και η Λιβύη, έχουν αποκλειστεί λόγω ανησυχιών ότι θα μπορούσαν να ενισχυθούν τα δίκτυα διακίνησης μεταναστών.
Ο υπουργός Μετανάστευσης της Κύπρου, Νικόλας Ιωαννίδης, δήλωσε πριν από την έγκριση της νομοθεσίας ότι η «γενική ιδέα» είναι η δημιουργία των κέντρων «ίσως στην Αφρική ή την Ασία», αλλά «όχι κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα». Ο ίδιος τόνισε ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα αποτελεί βασικό κριτήριο στις συμφωνίες και ότι η ΕΕ επιθυμεί τη συμμετοχή διεθνών οργανισμών, όπως ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (IOM) και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), ώστε να διασφαλίζεται η τήρηση των κανόνων.
Εκπρόσωπος της UNHCR στις Βρυξέλλες κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι υποκύπτει σε «λαϊκιστική ρητορική» αναφέροντας στο Politico ότι οι πρόσφυγες διατρέχουν τον κίνδυνο να σταλούν σε χώρες όπου μπορεί να υποστούν «ανεπανόρθωτη βλάβη», με το δημοσίευμα να αναφέρει ότι χώρες, μεταξύ αυτών η Γαλλία και η Ισπανία, έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για το σχέδιο.
«Δεν έχω δει ποτέ κέντρο επιστροφής σε τρίτη χώρα που να λειτουργεί πραγματικά», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν στις Βρυξέλλες την περασμένη εβδομάδα, προσθέτοντας: «Δεν είμαι βέβαιος ότι αυτό αντιπροσωπεύει την Ευρώπη που θέλουμε».
Από την πλευρά της η ευρωβουλευτής των Πρασίνων Μελίσα Καμάρα, βασική διαπραγματεύτρια της πολιτικής της ομάδας της για τους νέους κανόνες μετανάστευσης της ΕΕ, δήλωσε στο Politico ότι η δημιουργία κέντρων επιστροφής εκτός ΕΕ «παραβιάζει τις θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αξίες της αξιοπρέπειας και του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων». «Δημιουργώντας τέτοια κέντρα στο Ουζμπεκιστάν ή στη Ρουάντα, δεν θα έχουμε καμία εγγύηση ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα θα γίνονται σεβαστά», πρόσθεσε.