Η ψευδοϊστορική παράνοια της «Μεγάλης Αλβανίας» και η σκληρή πραγματικότητα

Η διαστρέβλωση της ιστορικής αλήθειας και ο αχαλίνωτος εθνικιστικός αναθεωρητισμός αποτελούν διαχρονικές απειλές για τη σταθερότητα της Βαλκανικής Χερσονήσου. Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται το ιδεολόγημα της «Μεγάλης Αλβανίας» (ή «Φυσικής Αλβανίας»), μια γεωπολιτική επιδίωξη που στοχεύει στη συνένωση περιοχών γειτονικών κρατών όπου διαβιούν αλβανόφωνοι πληθυσμοί.

Η ρητορική αυτή, η οποία εκπορεύεται συχνά από εθνικιστικούς κύκλους και εργαλειοποιείται για λόγους εσωτερικής πολιτικής κατανάλωσης, προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην κοινή γνώμη και την πολιτική σκηνή των επηρεαζόμενων χωρών, ιδίως στην Ελλάδα. Η κριτική εστιάζει στην απουσία στέρεου ιστορικού υπόβαθρου των σχετικών ισχυρισμών, καθώς και στην παράβλεψη της οικονομικής, κοινωνικής και διπλωματικής στήριξης που έχει παράσχει η Ελλάδα προς την Αλβανία κατά τις τελευταίες δεκαετίες.

Το εθνικό αφήγημα που στηρίζει τις αλυτρωτικές διεκδικήσεις βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη θεωρία της άμεσης και αποκλειστικής καταγωγής των σύγχρονων Αλβανών από τους αρχαίους Ιλλυριούς. Από την πλευρά της διεθνούς ιστοριογραφίας και της γλωσσολογίας, η θεωρία αυτή θεωρείται ελλιπής και επιστημονικά ατεκμηρίωτη. Αν και αναγνωρίζεται μια πιθανή φυλετική ή γλωσσική συγγένεια, η παρουσίαση μιας «αδιάσπαστης ιστορικής συνέχειας» χιλιάδων ετών χρησιμοποιείται συχνά ως πολιτικό εργαλείο για τη νομιμοποίηση εδαφικών διεκδικήσεων, παραγνωρίζοντας τις βαθιές δημογραφικές και πολιτισμικές αλλαγές που συνέβησαν στην περιοχή κατά τη βυζαντινή και την οθωμανική περίοδο.

Οι επικριτές αυτού του αφηγήματος επισημαίνουν ότι η προβολή σύγχρονων εθνικών ταυτοτήτων στο αρχαίο παρελθόν αποτελεί αναχρονισμό. Η τάση ορισμένων κύκλων να οικειοποιούνται ιστορικές προσωπικότητες της ευρύτερης περιοχής ή να αμφισβητούν την ελληνικότητα της Ηπείρου στερείται σοβαρών επιστημονικών ερεισμάτων. Αυτή η προσέγγιση αντιμετωπίζεται από τη διεθνή κοινότητα ως μια προσπάθεια κατασκευής ενός τεχνητού ιστορικού μεγαλείου, η οποία έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τα καταγεγραμμένα ιστορικά δεδομένα.

Το όραμα της «Μεγάλης Αλβανίας» περιλαμβάνει τη συμπερίληψη εδαφών από το Κόσοβο, τη Σερβία, το Μαυροβούνιο, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ελλάδα (συγκεκριμένα την περιοχή της Θεσπρωτίας και της ευρύτερης Ηπείρου). Η διακίνηση χαρτών που αποτυπώνουν αυτές τις επεκτατικές τάσεις, ακόμη και σε επίσημα ή ημιεπίσημα πλαίσια, προκαλεί δικαιολογημένη ανησυχία και αγανάκτηση.

Ιστορικά, η μόνη περίοδος κατά την οποία υλοποιήθηκε μια παρόμοια εδαφική δομή ήταν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (1941–1944), όταν οι δυνάμεις του Άξονα (η Φασιστική Ιταλία και η Ναζιστική Γερμανία) ίδρυσαν ένα προτεκτοράτο, παραχωρώντας του εδάφη των γειτονικών κατεχόμενων κρατών. Η ταύτιση της εδαφικής επέκτασης με τις πιο σκοτεινές περιόδους της ευρωπαϊκής ιστορίας αποτελεί, για τους επικριτές της ιδέας, τρανή απόδειξη του επικίνδυνου χαρακτήρα της.

Ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία τριβής στις διμερείς σχέσεις Ελλάδας και Αλβανίας είναι η συστηματική προσπάθεια ανάδειξης του λεγόμενου «Τσάμικου ζητήματος». Η ρητορική περί «γενοκτονίας» και η διεκδίκηση περιουσιών στην ελληνική Θεσπρωτία παραλείπουν σκόπιμα το ιστορικό πλαίσιο της εποχής.

Η επίσημη ιστορική πραγματικότητα, όπως τεκμηριώνεται από δικαστικές αποφάσεις της μεταπολεμικής περιόδου, καταδεικνύει ότι η ηγεσία της μουσουλμανικής μειονότητας των Τσάμηδων συνεργάστηκε ενεργά με τις κατοχικές δυνάμεις, διαπράττοντας εγκλήματα πολέμου κατά του τοπικού χριστιανικού πληθυσμού. Η μετέπειτα αποχώρησή τους από το ελληνικό έδαφος ήταν το άμεσο αποτέλεσμα αυτής της συμπεριφοράς και της κατάρρευσης του κατοχικού καθεστώτος. Η προσπάθεια μετατροπής των θυτών σε θύματα αποτελεί μια σοβαρή διαστρέβλωση που προκαλεί το δημόσιο αίσθημα στην Ελλάδα.

Η αγανάκτηση της ελληνικής πλευράς εντείνεται όταν η εθνικιστική ρητορική των Τιράνων συγκρίνεται με την πολυσχιδή στήριξη που έχει προσφέρει η Ελλάδα στην Αλβανία από το 1990 και μετά. Μετά την πτώση του καθεστώτος Χότζα, η Ελλάδα άνοιξε τα σύνορά της, υποδεχόμενη εκατοντάδες χιλιάδες Αλβανούς μετανάστες.

• Οικονομική Ενσωμάτωση: Οι Αλβανοί εργαζόμενοι στην Ελλάδα βρήκαν ευκαιρίες απασχόλησης, ασφάλισης και κοινωνικής ανέλιξης. Τα εμβάσματα που αποστέλλονταν επί δεκαετίες από την Ελλάδα αποτέλεσαν βασικό πυλώνα για την επιβίωση και την ανάπτυξη της αλβανικής οικονομίας.
• Διπλωματική Υποστήριξη: Η Ελλάδα υπήρξε σταθερός αρωγός της Αλβανίας στην πορεία της προς την ενσωμάτωση στους ευρωατλαντικούς θεσμούς, υποστηρίζοντας την ένταξή της στο ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή της προοπτική.
• Ανθρωπιστική και Κρατική Βοήθεια: Σε κρίσιμες στιγμές, όπως η οικονομική κατάρρευση της Αλβανίας το 1997 ή κατά τη διάρκεια μεγάλων φυσικών καταστροφών (σεισμοί), η Ελλάδα προσέφερε άμεση οικονομική, ιατρική και υλικοτεχνική συνδρομή.

Η διατήρηση μιας επιθετικής ή αναθεωρητικής στάσης απέναντι σε ένα κράτος που λειτούργησε ως σανίδα σωτηρίας σε στιγμές απόλυτης ανέχειας εκλαμβάνεται από μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας ως δείγμα πολιτικής και εθνικής αχαριστίας.

Ενώ η Αλβανία προβάλλει διεκδικήσεις για πληθυσμούς εκτός των συνόρων της, η συμπεριφορά της απέναντι στην αναγνωρισμένη Ελληνική Εθνική Μειονότητα στη Βόρειο Ήπειρο παραμένει προβληματική. Παρά τις διεθνείς δεσμεύσεις των Τιράνων, καταγράφονται συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες περιλαμβάνουν:

• Καταπάτηση Περιουσιακών Δικαιωμάτων: Μεθοδεύσεις μέσω πολεοδομικών σχεδίων που οδηγούν στην υφαρπαγή περιουσιών μελών της μειονότητας, ιδιαίτερα στις παραθαλάσσιες περιοχές της Χειμάρρας.
• Πολιτικές Διώξεις: Η υπόθεση της σύλληψης και φυλάκισης του εκλεγμένου δημάρχου Χειμάρρας, Φρέντι Μπελέρη, αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα εργαλειοποίησης της δικαιοσύνης με στόχο την πολιτική εξόντωση της μειονότητας και τον έλεγχο των τοπικών πόρων.
• Περιορισμοί στην Αυτοδιοίκηση και την Εκπαίδευση: Τεχνητά εμπόδια που δυσχεραίνουν τη δημόσια χρήση της ελληνικής γλώσσας και την ανάπτυξη της ελληνικής παιδείας.

Η αντίφαση ανάμεσα στην απαίτηση για σεβασμό των δικαιωμάτων των Αλβανών σε χώρες όπως το Κόσοβο ή η Βόρεια Μακεδονία και στην ταυτόχρονη καταπίεση της ελληνικής μειονότητας στο εσωτερικό της Αλβανίας αναδεικνύει μια πολιτική δύο μέτρων και δύο σταθμών.

Η ψευδοϊστορική ρητορική και ο αλυτρωτισμός δεν συμβάλλουν στην πρόοδο και την ευημερία των λαών των Βαλκανίων. Η εμμονή σε ξεπερασμένα εθνικιστικά οράματα του 19ου αιώνα κρατά την περιοχή εγκλωβισμένη σε έναν κύκλο καχυποψίας και έντασης.

Η Ελλάδα έχει αποδείξει έμπρακτα την προσήλωσή της στην ειρηνική συνύπαρξη, τη σταθερότητα και τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Ωστόσο, η ανοχή απέναντι στην αμφισβήτηση της κυριαρχίας της και στη διαστρέβλωση της ιστορίας δεν είναι απεριόριστη. Για να υπάρξει ειλικρινής σχέση καλής γειτονίας, η πολιτική ηγεσία της Αλβανίας οφείλει να εγκαταλείψει τις εθνικιστικές φαντασιώσεις, να σεβαστεί πλήρως τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας και να αναγνωρίσει τον σταθεροποιητικό ρόλο που διαδραμάτισε και διαδραματίζει η Ελλάδα στην ευρύτερη περιοχή.

Αν βρήκατε ενδιαφέρον το άρθρο, προτείνουμε να το κοινοποιήσετε στα social media!