Με τις ψήφους της Νέας Δημοκρατίας και εν μέσω επιφυλάξεων από την αντιπολίτευση, το νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου παίρνει τον δρόμο την Ολομέλεια της Βουλής την Τρίτη 19 Μαΐου, σηματοδοτώντας μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις στο Αστικό Δίκαιο των τελευταίων δεκαετιών.
Σχετικά Άρθρα
Η κυβέρνηση παρουσίασε τη μεταρρύθμιση ως μια συνολική προσπάθεια εκσυγχρονισμού των κανόνων που διέπουν τις κληρονομικές σχέσεις, επιχειρώντας να προσαρμόσει ένα θεσμικό πλαίσιο δεκαετιών στις νέες κοινωνικές και οικονομικές πραγματικότητες.
Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας χαρακτήρισε το σχέδιο νόμου «μεταρρύθμιση με κοινωνικό πρόσημο», τονίζοντας ότι η κυβέρνηση δεν επιδιώκει αποσπασματικές αλλαγές, αλλά μια ισορροπημένη παρέμβαση που θα συνδυάζει τον σεβασμό στην παράδοση του ελληνικού Αστικού Δικαίου με τις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας.
Οπως εξήγησε, η μεταρρύθμιση στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: την ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, την προσαρμογή του Κληρονομικού Δικαίου στις σύγχρονες μορφές οικογενειακής και κοινωνικής ζωής και την απλούστευση διαδικασιών που σήμερα προκαλούν αβεβαιότητα, καθυστερήσεις και μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες.
Παρεμβάσεις στις διαθήκες και περιορισμός των δικαστικών συγκρούσεων
Ένα από τα βασικότερα πεδία παρέμβασης αφορά τις ιδιόγραφες διαθήκες, οι οποίες, σύμφωνα με το υπουργείο, αποτελούν διαχρονικά εστία αμφισβητήσεων και πολυετών δικαστικών συγκρούσεων. Ο κ. Μπούγας ανέφερε ότι σημαντικό μέρος των κληρονομικών διαφορών που φτάνουν στα δικαστήρια σχετίζεται με ζητήματα γνησιότητας, εγκυρότητας ή ερμηνείας διαθηκών.
Με τις νέες ρυθμίσεις, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις περιπτώσεις αμφισβήτησης, να διασφαλίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια την πραγματική βούληση του διαθέτη και να ενισχύσει την ασφάλεια στις συναλλαγές. Στόχος, σύμφωνα με το υπουργείο, είναι να μειωθούν οι πολύχρονες δικαστικές αντιδικίες που συχνά οδηγούν σε οικονομική και οικογενειακή φθορά.
Η «νόμιμη μοίρα» και η ισορροπία ανάμεσα στην οικογένεια και τη βούληση του διαθέτη
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο ζήτημα της νόμιμης μοίρας, δηλαδή του κατοχυρωμένου δικαιώματος στενών συγγενών στην κληρονομιά. Ο υφυπουργός ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση δεν καταργεί τον θεσμό, τον οποίο χαρακτήρισε «πυρήνα προστασίας της οικογένειας» στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο.
Ωστόσο, όπως σημείωσε, επιχειρείται μια νέα ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των συγγενών και στη δυνατότητα μεγαλύτερης ελευθερίας διάθεσης της περιουσίας από τον διαθέτη. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι το ισχύον καθεστώς, σε αρκετές περιπτώσεις, οδηγεί σε υπερβολική πολυδιάσπαση περιουσιών, αλλά και σε ατέρμονες δικαστικές διαμάχες μεταξύ συγγενών.
Σύμφωνα με τον κ. Μπούγα, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να εξασφαλίσει ότι ο νόμιμος μεριδούχος δεν θα στερείται των δικαιωμάτων του, ακόμη και όταν η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται πλέον σε χρηματική αξίωση. Μάλιστα, απαντώντας στις επιφυλάξεις του ΠΑΣΟΚ για πληρέστερη διασφάλιση των δικαιωμάτων των κληρονόμων, δήλωσε ανοιχτός σε βελτιωτικές προτάσεις.
Αντιμετώπιση των μαζικών αποποιήσεων κληρονομιάς λόγω χρεών
Κεντρικό σημείο της μεταρρύθμισης αποτελεί και η προσπάθεια αντιμετώπισης του φαινομένου των μαζικών αποποιήσεων κληρονομιών εξαιτίας χρεών. Όπως ανέφερε ο υφυπουργός, η πράξη έχει αναδείξει σοβαρές κοινωνικές στρεβλώσεις, καθώς πολλοί πολίτες — ακόμη και ανήλικοι ή νέοι άνθρωποι — έρχονται αντιμέτωποι με υπέρογκα χρέη που συνοδεύουν μια κληρονομιά, συχνά χωρίς να έχουν πλήρη γνώση της οικονομικής κατάστασης του θανόντος.
Οι νέες ρυθμίσεις προβλέπουν μεγαλύτερη προστασία των κληρονόμων, καλύτερη ενημέρωσή τους για τις οικονομικές εκκρεμότητες της κληρονομιάς και σαφέστερο διαχωρισμό της κληρονομιαίας περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, στόχος είναι να μειωθεί η αβεβαιότητα και να αποτραπούν άδικες οικονομικές συνέπειες που συχνά οδηγούν στην πλήρη αποποίηση περιουσιακών στοιχείων.
«Το Δίκαιο πρέπει να συμβαδίζει με την κοινωνία»
Ο κ. Μπούγας υποστήριξε ότι η ελληνική κοινωνία του 2026 δεν θυμίζει πλέον εκείνη των προηγούμενων δεκαετιών, κάνοντας λόγο για νέες μορφές συμβίωσης, διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες και μεταβαλλόμενα κοινωνικά δεδομένα που απαιτούν θεσμική προσαρμογή.
Όπως είπε, το Κληρονομικό Δίκαιο οφείλει να ανταποκρίνεται στις αλλαγές αυτές «με θεσμική σοβαρότητα αλλά και κοινωνική ευαισθησία», χωρίς όμως να διαρρηγνύεται η συνοχή του ελληνικού Αστικού Δικαίου.
Παράλληλα, ο υφυπουργός τόνισε ότι η κυβέρνηση δεν προχώρησε σε νομοθέτηση χωρίς διάλογο, επισημαίνοντας ότι προηγήθηκε μακρά διαβούλευση με δικαστές, δικηγόρους, συμβολαιογράφους, κοινωνικούς φορείς και ανεξάρτητες Αρχές, ενώ αρκετές από τις παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενσωματώθηκαν στο τελικό σχέδιο νόμου.
Η έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων τοποθετείται στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ έως τότε αναμένονται και οι σχετικές φορολογικές ρυθμίσεις από το υπουργείο Οικονομικών, ειδικά για το ζήτημα των κληρονομικών συμβάσεων που εισάγονται για πρώτη φορά στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News