Η εικόνα που διαμορφώνεται σήμερα γύρω από το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, δεν προέκυψε ξαφνικά.
Σχετικά Άρθρα
Οπως συνοψίζει τις αντιδράσεις ο Γιώργος Λιάλιος στην «Καθημερινή», η διαβούλευση έκλεισε με εκατοντάδες αρνητικά σχόλια τα οποία εστίασαν κυρίως στη δυνατότητα δόμησης στο 20% της έκτασης των προστατευόμενων περιοχών Natura και στη δημιουργία «περιοχών επιτάχυνσης» για έργα ΑΠΕ.
Οι αντιδράσεις αυτές δεν αφορούν επιμέρους διατάξεις αλλά αντανακλούν δικαιολογημένη δυσπιστία για τον τρόπο με τον οποίο η ανάπτυξη επιχειρείται να «συνυπάρξει» με την προστασία του περιβάλλοντος.
Για να γίνει κατανοητή αυτή η δυσπιστία, θα πρέπει να επιστρέψει κανείς λίγα χρόνια πίσω. Το 2024, η συζήτηση άρχισε να παίρνει συγκεκριμένη μορφή με την υπόθεση της Αστυπάλαιας, όπου καταγράφηκε με σαφήνεια η απόπειρα αλλοίωσης ενός νησιωτικού τοπίου υπό την πίεση επενδυτικών σχεδίων για την οικοδόμηση ενός mega ξενοδοχείου.
Και δεν επρόκειτο για μια τοπική διαμάχη καθώς η περίπτωση ανέδειξε έναν τρόπο σκέψης που εξαπλωνόταν παράλληλα και σε άλλα νησιά (στην Πάρο, την Ανδρο, τη Σκύρο κ.ά.): Την αντίληψη ότι η τουριστική ανάπτυξη μπορεί να επεκτείνεται σχεδόν χωρίς όρια, με την κρατική διοίκηση να λειτουργεί περισσότερο ως επιταχυντής παρά ως ρυθμιστής.
Η συζήτηση δεν έμεινε εκεί. Το 2025, η προσοχή στράφηκε στη δόμηση στο Σαρακήνικο της Μήλου, ένα τοπίο με ιδιαίτερη γεωμορφολογική αξία το οποίο βρέθηκε στο επίκεντρο αντιδράσεων για αντίστοιχα επενδυτικά σχέδια.
Η υπόθεση αυτή λειτούργησε ως σημείο καμπής καθώς ανέδειξε με μεγαλύτερη ένταση το ζήτημα της φέρουσας ικανότητας των νησιών. Οι αντιδράσεις δεν περιορίστηκαν σε περιβαλλοντικές οργανώσεις ή τοπικούς φορείς αλλά απέκτησαν σταδιακά ευρύτερη απήχηση, ενισχύοντας την αίσθηση ότι το μοντέλο ανάπτυξης δοκιμάζει τα όριά του.
Η συσσώρευση αντίστοιχων περιπτώσεων σε διαφορετικά νησιά άρχισε να διαμορφώνει τη συνολική εικόνα. Διότι δεν επρόκειτο για ένα περιστατικό, αλλά για τη διαδοχή πολλών. Στην συζήτηση που ακολούθησε τις αποκαλύψεις οι τοπικές ενστάσεις έδωσαν τη θέση τους στη συνειδητοποίηση ότι πρόκειται για επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Μοιραία αναδείχθηκε και η πολιτική διάσταση του ζητήματος καθώς η συσσώρευση τέτοιων υποθέσεων δεν μπορούσε να αποδοθεί σε συγκυρίες.
⇒ Διαβάστε — Αρχιπέλαγος τσιμέντο: Θα το χρεωθεί ο Μητσοτάκης;
Την ίδια περίοδο, στην ηπειρωτική Ελλάδα εξελισσόταν μια διαφορετική αλλά συναφής διαδικασία. Τα βόρεια και νότια προάστια της Αθήνας, περιοχές με χαμηλή δόμηση και έντονο οικιστικό χαρακτήρα άρχιζαν να μεταβάλλονται.
Είχε προηγηθεί η έγκριση επταώροφων κτιρίων που ξεφύτρωναν σαν μανιτάρια σε κηπουπόλεις των προαστίων, καθώς οι κατασκευαστές τους αξιοποιούσαν πολεοδομικές ρυθμίσεις οι οποίες επέτρεπαν μεγαλύτερα ύψη και πυκνότερη εκμετάλλευση της γης. Κάπως έτσι το φαινόμενο των «έξτρα ορόφων» επανήλθε μετά από πολλά χρόνια στο πολεοδομικό μας σύμπαν και η έκταση όσο και η έντασή των αντιδράσεων έδωσαν διάσταση στο ζήτημα.
Οι παρεμβάσεις που ακολούθησαν, είτε μέσω αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) είτε μέσω διοικητικών πρωτοβουλιών, είχαν στόχο να θέσουν όρια. Ωστόσο, οι κινήσεις αυτές έγιναν εκ των υστέρων, όταν οι πιέσεις είχαν ήδη εκδηλωθεί.
Ετσι, η εικόνα που διαμορφώθηκε στα νησιά βρήκε το αστικό της αντίστοιχο στα προάστια της Αθήνας, όπου η συζήτηση για τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ) πήρε γρήγορα πολιτικές διαστάσεις. Διότι η εφαρμογή ευνοϊκών συντελεστών και ερμηνειών του κανονισμού ήταν προφανές ότι έγινε τα τελευταία χρόνια και οδήγησε σε κτίρια που άλλαζαν αισθητά τον χαρακτήρα περιοχών όπως π.χ. η Κηφισιά, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις κατοίκων και δημοτικών αρχών.
⇒ Διαβάστε: Ποιος ενέκρινε τα επταώροφα κ. Σκυλακάκη;
Το ζήτημα έφτασε στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), το οποίο κλήθηκε να εξετάσει κατά πόσο οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις συνάδουν με τη συνταγματική προστασία του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής. Η απόφαση-παρέμβαση του ΣτΕ για τον οικοδομικό κανονισμό έθεσε ουσιαστικά φρένο σε κρίσιμες διατάξεις που επέτρεπαν αυξημένα ύψη και όγκους. Και θεωρήθηκε από πολλούς ως επιβεβαίωση των ανησυχιών που είχαν διατυπωθεί από τις τοπικές κοινωνίες, αλλά και ως ένδειξη ότι οι θεσμικοί μηχανισμοί μπορούν, έστω και καθυστερημένα, να επαναφέρουν ισορροπίες.
Είναι προφανές ότι από τα νησιά έως τα προάστια, η επιστροφή της οικοδομικής δραστηριότητας και η ενίσχυση της αγοράς ακινήτων αποτέλεσαν βασικούς πυλώνες της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης Μητσοτάκη, ιδιαίτερα κατά τη δεύτερη τετραετία της. Η αύξηση των επενδύσεων και η άνοδος των τιμών δημιούργησαν ένα περιβάλλον έντονης κινητικότητας, στο οποίο η πίεση για αξιοποίηση της γης αυξήθηκε κατά πολύ. Σε αυτό το πλαίσιο, ωστόσο, οι μηχανισμοί ελέγχου βρέθηκαν συχνά να ακολουθούν τις εξελίξεις αντί να τις διαμορφώνουν.
Οι σημερινές αντιδράσεις για τις περιοχές Natura έρχονται να θυμίσουν αυτή την εμπειρία καθώς εκφράζουν μια ευρύτερη ανησυχία για την κατεύθυνση που έχει ακολουθηθεί. Η δυνατότητα δόμησης σε προστατευόμενες περιοχές, ακόμη και υπό όρους, αντιμετωπίζεται ως συνέχεια μιας πολιτικής που έχει ήδη αφήσει το αποτύπωμά της σε άλλα πεδία:
♦ Στα νησιά πήρε τη μορφή της αλλοίωσης παρθένων τόπων και της αυξανόμενης πίεσης σε οικοσυστήματα.
♦ Στις πόλεις, αυτή της αλλαγής του οικιστικού χαρακτήρα και της αύξησης του ύψους και της πυκνότητας των κτιρίων (μέχρι να παρέμβει το ΣτΕ)…
Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για μεταβολές που δεν μπορούν εύκολα να αναστραφούν και οι οποίες διαμορφώνουν τις συνθήκες για τα επόμενα χρόνια.
Υπό αυτή την έννοια, η περιβαλλοντική κληρονομιά της κυβέρνησης συνδέεται ήδη με συγκεκριμένες επιλογές και ρυθμίσεις. Αλλά η συζήτηση που άνοιξε για το νομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και τις περιοχές Natura δεν αφορά μόνο το παρόν αλλά και το μέλλον.
Η αναζωογόνηση της οικοδομής και η ενίσχυση του real estate υπήρξαν επιλογές της κυβέρνησης Μητσοτάκη με συγκεκριμένα οικονομικά αποτελέσματα που στήριξαν το ΑΕΠ. Το ερώτημα είναι ποιο θα είναι το συνολικό ισοζύγιο, όταν σε αυτή τη διάσταση προστεθεί το περιβαλλοντικό κόστος που ήδη καταγράφεται.
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News