Ιράν : Η συμφωνία Ομπάμα, από την πίσω πόρτα

Αν η Τεχεράνη μπορεί να εξάγει πετρέλαιο και να διατηρεί εμπορικές ροές, διαθέτει και τον χρόνο να απορρίπτει προτάσεις. Αν, αντίθετα, οι βασικές της οικονομικές αρτηρίες περιορίζονται, τότε μια προσωρινή συμφωνία — ακόμη και χωρίς οριστικές εγγυήσεις — καθίσταται πιο πιθανή.

Και εδώ εντάσσεται η πιο επιθετική κίνηση των τελευταίων ημερών. Η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι το αμερικανικό ναυτικό θα μπλοκάρει κάθε πλοίο που κατευθύνεται προς ή από ιρανικά λιμάνια, συμπεριλαμβανομένων των διελεύσεων από τα Στενά του Ορμούζ, συνιστά νέα κλιμάκωση — και, στην ουσία, μια μονομερή επιβολή ελέγχου σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους του πλανήτη.

Παρά τις προσπάθειες της Κεντρική Διοίκηση Ηνωμένων Πολιτειών να παρουσιάσει το μέτρο ως περιορισμένο, η ουσία παραμένει: πρόκειται για έναν εκτεταμένο αποκλεισμό εμπορικής ναυσιπλοΐας. Στο διεθνές δίκαιο, μια τέτοια ενέργεια θεωρείται πράξη πολέμου, ιδίως όταν επηρεάζει πλοία τρίτων χωρών.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στο Ιράν. Ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ σημαίνει έλεγχο ενός κρίσιμου κόμβου της παγκόσμιας ενεργειακής ροής. Χώρες όπως η Κίνα, που απορροφούν μεγάλο μέρος των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, βρίσκονται άμεσα εκτεθειμένες. Η προειδοποίηση του υπουργού Άμυνας της Κίνας, Ντονγκ Τζουν, ότι το Πεκίνο θα συνεχίσει τις εμπορικές του δραστηριότητες, υπογραμμίζει αυτή τη διάσταση.

Ταυτόχρονα, οι οικονομικές συνέπειες είναι ήδη αισθητές: περιορισμός της ναυσιπλοΐας, αυξήσεις στις τιμές ενέργειας, πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Ο αποκλεισμός λειτουργεί ως εργαλείο οικονομικού πολέμου με παγκόσμιες προεκτάσεις.

Το πλαίσιο διαπραγμάτευσης που ο Τραμπ κάποτε απέρριπτε

Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, αναδεικνύεται μια σχεδόν ειρωνική εξέλιξη. Μετά από περίπου 40 ημέρες πολέμου, η κυβέρνηση Τραμπ επιστρέφει σε μια λογική που θυμίζει έντονα τη συμφωνία του 2015, το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης — τη συμφωνία που είχε πετύχει ο Μπαράκ Ομπάμα και ο Τραμπ είχε καταγγείλει όσο καμία άλλη.

Τότε, το βασικό επιχείρημα ήταν ότι οι χρονικοί περιορισμοί απλώς ανέβαλλαν το πρόβλημα. Σήμερα, η πρόταση για 20ετή αναστολή επαναλαμβάνει την ίδια αρχή: αγορά χρόνου αντί για οριστική λύση. Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η «αγορά» συνοδεύεται από ανοιχτή στρατιωτική πίεση.

Έτσι, η εικόνα που διαμορφώνεται δεν είναι αυτή μιας διαδικασίας ειρήνευσης, αλλά μιας προσπάθειας να βρεθεί ένας όρος τερματισμού του πολέμου που να μπορεί να παρουσιαστεί ως αμερικανική νίκη. Οι συνομιλίες αποτυπώνουν την αναζήτηση ενός πολιτικά αξιοποιήσιμου αποτελέσματος, σε μια στιγμή που η επιστροφή σε πλήρεις στρατιωτικές επιχειρήσεις μόνο απλή δεν είναι.

Και εδώ βρίσκεται η ειρωνεία της συγκυρίας. Ύστερα από περίπου 40 ημέρες καταστροφικών βομβαρδισμών, την πρόκληση διεθνούς οικονομικής κρίσης και απειλών που έκαναν να παγώσει το αίμα ολόκληρου του πλανήτη, η κυβέρνηση Τραμπ καταλήγει να συζητά μια χρονικά περιορισμένη αναστολή του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος — δηλαδή κάτι που θυμίζει έντονα τη λογική της συμφωνίας του 2015.

Μια λογική που είχε απορριφθεί ως ανεπαρκής και επικίνδυνη, επανέρχεται τώρα ως η πιο ρεαλιστική διέξοδος. Όχι επειδή άλλαξαν οι αρχές της αμερικανικής πολιτικής, αλλά επειδή τα όρια της στρατιωτικής επιλογής έγιναν, μέσα σε λίγες εβδομάδες, πολύ πιο ορατά.