Σε μια Κίνα που διακηρύσσει τον αθεϊσμό ως θεμέλιο της ιδεολογικής της ταυτότητας, το Feng Shui –η παραδοσιακή κινεζική γεωμαντεία– επιστρέφει από την «εξορία» της δεισιδαιμονίας στο κέντρο της κρατικής νομιμοποίησης. Αυτό υποστηρίζει ο Ιταλός κοινωνιολόγος των θρησκειών Massimo Introvigne, σε άρθρο του στο περιοδικό Bitter Winter για τη θρησκευτική ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Κίνα, το οποίο εκδίδεται από το CESNUR , το Κέντρο Μελετών για τις Νέες Θρησκείες, με έδρα το Τορίνο της Ιταλίας. Στο κείμενο σχολιάζεται ανάλυση του καθηγητή Andrew Stokols για τη σύγχρονη αξιοποίηση του Feng Shui από το Chinese Communist Party.
Από «φεουδαρχική δεισιδαιμονία» σε εργαλείο κρατικής ισχύος
Σχετικά Άρθρα
Για δεκαετίες, το ΚΚ Κίνας κατήγγελλε το Feng Shui ως «παλαιό έθιμο» και κατάλοιπο φεουδαρχικής σκέψης. Κατά την Πολιτιστική Επανάσταση, τάφοι προγόνων καταστράφηκαν και κάθε σύνδεση με πνευματικές παραδόσεις τέθηκε στο στόχαστρο.
Σήμερα, όμως, σύμφωνα με τον Introvigne, η εικόνα έχει αλλάξει. Το Feng Shui δεν επιστρέφει ως λαϊκή πρακτική, αλλά ως «εξευγενισμένη» γλώσσα κρατικού σχεδιασμού. Απογυμνωμένο από πνεύματα και μυστικισμό, επαναδιατυπώνεται με όρους οικολογίας, βιωσιμότητας και τεχνοκρατικού αστικού σχεδιασμού.
Βουνά μετατρέπονται σε «οικολογικές ραχοκοκαλιές», ποτάμια σε «πολιτιστικούς διαδρόμους», και η παραδοσιακή έννοια του longmai –οι «φλέβες του δράκου»– αποκτά αποδεκτή θέση σε κρατικά πολεοδομικά σχέδια.
Δύο μέτρα και δύο σταθμά
Η αντίφαση είναι εμφανής. Ιδιωτική προσφυγή σε γεωμάντεις μπορεί να θεωρηθεί ιδεολογική παρέκκλιση και να επιφέρει πειθαρχικές κυρώσεις. Την ίδια ώρα, ο Πρόεδρος Xi Jinping προωθεί την «εξαιρετική παραδοσιακή κινεζική κουλτούρα» ως πηγή εθνικής νομιμοποίησης.
Η λογική είναι σαφής: αφαιρέστε τα πνεύματα των προγόνων, κρατήστε τα βουνά και τα νερά, και η γεωμαντεία μετατρέπεται σε πολεοδομία «με κινεζικά χαρακτηριστικά».
Από τη Σενζέν έως τη Σιόνγκ’αν
Παραδείγματα που παραθέτει η ανάλυση αποτυπώνουν τη στροφή:
-
Στη Σενζέν, η επιχειρηματική ζώνη Futian οργανώθηκε σε πλέγμα εννέα τετραγώνων, ευθυγραμμισμένο με το πάρκο Lianhuashan, θυμίζοντας περισσότερο τελετουργική πόλη παρά σύγχρονο CBD.
-
Στη Γκουανγκζού, η οροσειρά του Baiyun διατηρήθηκε ως «οικολογικός άξονας», παρότι θεωρείται και «φλέβα δράκου».
-
Στη νέα πόλη Σιόνγκ’αν, το φιλόδοξο σχέδιο αποσυμφόρησης του Πεκίνου, η γεωγραφική ακαταλληλότητα του εδάφους «διορθώθηκε» με ευθυγράμμιση προς τον αρχαίο ναό Tanzhe, προσδίδοντας κοσμική νομιμοποίηση στο έργο.
Στην περίπτωση της Σιάν, η ίδρυση παραρτήματος των Εθνικών Αρχείων Πολιτισμού στους πρόποδες των βουνών Qinling παρουσιάστηκε ως εναρμονισμένη με τη «φλέβα του δράκου» της περιοχής – ένα μήνυμα ότι το κεντρικό κράτος, και όχι οι τοπικοί αξιωματούχοι, είναι ο θεματοφύλακας του φυσικού και πνευματικού τοπίου της Κίνας.
Γεωμαντεία χωρίς φαντάσματα
Το συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι το Feng Shui δεν αποτελεί πλέον γραφική επιβίωση του παρελθόντος, αλλά ευέλικτο εργαλείο εξουσίας. Το Κόμμα δεν το εξάλειψε· το οικειοποιήθηκε. Ελέγχοντας την ερμηνεία του, ελέγχει και τη συμβολική τάξη του χώρου.
Η προσαρμοστικότητα του Feng Shui το καθιστά ιδανικό για ένα κράτος που επιδιώκει να εμφανίζεται ταυτόχρονα σύγχρονο και βαθιά ριζωμένο στην παράδοση. Στο νέο αυτό πλαίσιο, ο αστικός χάρτης της Κίνας γίνεται ταυτόχρονα χάρτης πολιτικής εξουσίας.
Όπως σημειώνει ο Introvigne, ακόμη και σε ένα καθεστώς που θεμελιώθηκε στον ιστορικό υλισμό, οι «φλέβες του δράκου» αποδεικνύονται βαθύτερες από τον Μαρξ.