Γράφει ο Αλέξιος Παναγόπουλος
Με αφορμή πληροφορίες που περιήλθαν εις γνώσιν μου από τρίτους, και με αισθήματα απορίας αλλά και εύλογου προβληματισμού, ενημερώθηκα για την εξελισσόμενη διαδικασία εκλογής καθηγητή σε ελληνικό Πανεπιστήμιο.
Οφείλω, χάριν διαφάνειας και θεσμικής σαφήνειας, να επισημάνω ότι τυγχάνω συνταξιούχος καθηγητής του Υπουργείου Παιδείας της Ελληνικής Δημοκρατίας, έχοντας υπηρετήσει, μεταξύ άλλων, ως Διευθυντής της Αθωνιάδας Ακαδημίας του Αγίου Όρους, ενώ έχω διδάξει και στο εξωτερικό σε ξένες σχολές.
Δυνάμει του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, διαθέτω το δικαίωμα συμμετοχής σε πανεπιστημιακές διαδικασίες εκλογής μελών ΔΕΠ και, συνακόλουθα, κατέθεσα εμπροθέσμως πλήρη φάκελο υποψηφιότητας.
Δυστυχώς, η πρακτική που ακολουθείται επί δεκαετίες στις διαδικασίες επιλογής μελών ΔΕΠ στα ελληνικά πανεπιστήμια έχει προκαλέσει σοβαρά ερωτήματα ως προς την αντικειμενικότητα, τη θεσμική αξιοκρατία και την ουσιαστική αναγνώριση της επιστημονικής αριστείας· ζήτημα το οποίο, άλλωστε, επανειλημμένως και ευλόγως σχολιάζεται δημοσίως, κατά καιρούς, τόσο σε διαδικτυακά μέσα όσο και στον Τύπο.
Ιδίως δε, έχω κατ’ επανάληψιν υποστηρίξει —και εγγράφως, με νομικά υπομνήματα— ότι, σε περίπτωση κατά την οποία υποψήφιος για θέση καθηγητή είναι τακτικό, εψηφισμένο μέλος κάποιας αναγνωρισμένης Ακαδημίας των Επιστημών, ημεδαπής ή αλλοδαπής, τότε τα αρμόδια πανεπιστημιακά όργανα οφείλουν, κατά την εκτίμησή μου, να λαμβάνουν το γεγονός αυτό ως δεσμευτικό και καθοριστικό κριτήριο εκλογής.
Ο τίτλος του Ακαδημαϊκού αποτελεί τον ανώτατο βαθμό επιστημονικής διάκρισης που δύναται να φέρει πανεπιστημιακός διδάσκαλος και, θεσμικά, υπερβαίνει τη βαθμίδα του τακτικού καθηγητή, καθόσον ελάχιστοι —πολύ ελάχιστοι— εκλέγονται ως Ακαδημαϊκοί σε Ακαδημίες των Επιστημών.
Εξ όσων γνωρίζω, σήμερα είναι σπάνιο να συναντήσει κανείς εν ενεργεία πανεπιστημιακό στην Ελλάδα που να είναι τακτικό, εψηφισμένο μέλος αναγνωρισμένης Ακαδημίας των Επιστημών (εάν σφάλλω, παρακαλώ να με ενημερώσετε).
Παρά ταύτα, το κριτήριο αυτό, το οποίο σε άλλα κράτη αποτελεί αυτονόητη ένδειξη ύψιστης επιστημονικής αναγνώρισης, φαίνεται να παραγνωρίζεται συστηματικά στο ελληνικό πανεπιστημιακό σύστημα, παρά τις ευρωπαϊκές οδηγίες και το ευρύτερο κοινοτικό δίκαιο που αφορούν το πρωτόκολλο τιμής προς τους Ακαδημαϊκούς των Ακαδημιών των Επιστημών.
Επιπλέον, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες πανεπιστημιακοί —κυρίως στην Ελλάδα— σφετερίζονται παρανόμως τον τίτλο αυτό και αυτοτιτλοφορούνται, κατά τρόπο παράτυπο, ως «Ακαδημαϊκοί», χωρίς να έχουν κριθεί και εκλεγεί για αυτή την ύψιστη βαθμίδα από κάποια Ακαδημία των Επιστημών. Ταυτόχρονα, εμφανίζονται να θεωρούν εαυτούς κατάλληλους να κρίνουν Ακαδημαϊκό, όταν αυτός είναι υποψήφιος στη σχολή τους.
Αντιθέτως, η απόρριψη υποψηφιοτήτων —και της δικής μου στο παρελθόν— συχνά αιτιολογείται αορίστως και αντιφατικώς, με επίκληση δήθεν έλλειψης ad hoc συνάφειας, ακόμη και όταν οι κρίνοντες εμφανίζουν εξίσου, αν όχι περισσότερο, ευρύ ή συγγενές γνωστικό αντικείμενο.
Η πρακτική αυτή δεν συνάδει ούτε με την αρχή της ισότητας, ούτε με τη διαφάνεια, ούτε με το κράτος δικαίου. Για τον λόγο αυτόν, καταληκτικώς, επιμένω στη θεσμική θέση ότι, όταν ένας εψηφισμένος Ακαδημαϊκός αναγνωρισμένης Ακαδημίας των Επιστημών επιθυμεί να συμμετάσχει εκ νέου σε διαδικασία εκλογής καθηγητή Πανεπιστημίου στη χώρα μας, η Πολιτεία οφείλει, διά ρητής νομοθετικής πρόβλεψης, να αναγνωρίζει αυτοδικαίως τη θέση και τη βαθμίδα αυτή, ως ελάχιστη και έμπρακτη αναγνώριση της διεθνούς επιστημονικής βαρύτητας, της ακτινοβολίας, της προβολής και της προσφοράς του — μέσω αυτού και της πατρίδας μας, της Ελλάδας.
Υπήρξα, επίσης, υποψήφιος για το Νόμπελ Ειρήνης 2025.
Δεν είναι δυνατόν, όταν ένας νέος αθλητής βραβεύεται με διεθνή μετάλλια, να λαμβάνει τιμής ένεκεν βαθμούς αξιωματικού του Ελληνικού Στρατού, ενώ ο Ακαδημαϊκός, ο οποίος επί ολόκληρη τη ζωή του προβάλλει διεθνώς την Ελλάδα, να μην τυγχάνει αντίστοιχης θεσμικής αναγνώρισης· ιδίως όταν θέλουμε να λέμε ότι είμαστε χώρα πολιτισμού, γραμμάτων, τέχνης και παιδείας.
Η επιστημοσύνη δεν δύναται να εξαρτάται από συγκυρίες, ισορροπίες ή εσωτερικούς μηχανισμούς. Οφείλει να τιμάται θεσμικά, διαφανώς και αξιοκρατικώς: η επιστήμη και ο επιστήμονας που προβάλλει επί σειρά ετών, διεθνώς, την πατρίδα του στον ύψιστο βαθμό της ανθρώπινης γνώσης.
Η Κυβέρνηση και το Υπουργείο Παιδείας καλούνται να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων και να τιμήσουν τους Ακαδημαϊκούς των Ακαδημιών των Επιστημών που προβάλλουν τη χώρα μας διεθνώς επί σειρά ετών.