Το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR) επισημαίνει στην πρόσφατη αναφορά του ότι «η συνεχιζόμενη διαίρεση αντίκτυπο στην απόλαυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τους ανθρώπους σε ολόκληρο το νησί». Η συγκεκριμένη διαπίστωση αποτελεί τον κεντρικό άξονα της ανάλυσης του διεθνούς οργανισμού σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί στο νησί.
Εντός του κειμένου της έκθεσης, απευθύνεται σαφές κάλεσμα και προς τις δύο πλευρές, προτρέποντάς τις να «να αξιοποιήσουν την πρόσφατη πολιτική δυναμική και να ανανεώσουν τις προσπάθειές τους για επιστροφή σε επίσημες διαπραγματεύσεις με στόχο μια συνολική λύση , χωρίς την οποία η ουσιαστική πρόοδος στην προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για όλους στο νησί θα συνεχίσει να παραμένει δυσπρόσιτη». Η προτροπή αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο των προσπαθειών για την επίτευξη προόδου στο πολιτικό πεδίο.
Η έκθεση υπογραμμίζει με έμφαση το γεγονός ότι η παρακολούθηση “στο βόρειο τμήμα” «παρέμεινε περιορισμένη», ενώ ταυτόχρονα, οργανώσεις και φορείς που εκπροσωπούν την κοινωνία των πολιτών συνεχίζουν να ζητούν επιτακτικά την επανέναρξη των συνομιλιών «παρά τις συνεχιζόμενες αμφιβολίες τους για το αν μια διευθέτηση έπειτα από διαπραγμάτευση παραμένει εφικτή».
Στο έγγραφο διενεργείται μια εκτενής και αναλυτική επισκόπηση των ζητημάτων που άπτονται των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο. Η ανάλυση περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το ανθρωπιστικό ζήτημα των αγνοουμένων, τις διαδικασίες που αφορούν την αναζήτηση ασύλου, την προστασία των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, τη διασφάλιση των πολιτιστικών δικαιωμάτων, καθώς και τον ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η νεολαία στο πλαίσιο της ειρηνευτικής διαδικασίας.
Σε καθαρά πολιτικό επίπεδο, υπενθυμίζεται ότι οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων κατέληξαν σε συμφωνία αναφορικά με τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται «το άνοιγμα τεσσάρων σημείων διέλευσης, η αποναρκοθέτηση, η δημιουργία τεχνικής επιτροπής για τη νεολαία, πρωτοβουλίες για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, η ηλιακή ενέργεια στη νεκρή ζώνη και η αποκατάσταση κοιμητηρίων».
Όσον αφορά το ευαίσθητο ζήτημα των αγνοουμένων προσώπων, αναφέρεται ότι οι οικογένειες εξέφρασαν την απογοήτευσή τους για «την αργή πρόοδο στην αναζήτηση των αγνοουμένων λόγω προκλήσεων που είχαν ήδη αναφερθεί και βρίσκονται πέραν τους Αγνοούμενους στην Κύπρο». Παράλληλα, η αρμόδια Ομάδα Εργασίας διαπίστωσε ότι πολλές από τις συστάσεις που έχουν κατατεθεί «είχαν αντιμετωπιστεί μόνο μερικώς ή παρέμεναν ανεφάρμοστες». Από την πλευρά του, το OHCHR χαιρετίζει την εφαρμογή της νέας στρατηγικής, η οποία επιδιώκει «να επιταχύνει τις προσπάθειες για την πραγμάτωση σχετικά με την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων».
Σε σχέση με τα φαινόμενα διακρίσεων, η έκθεση αναφέρει χαρακτηριστικά ότι τα παιδιά που προέρχονται από μικτούς γάμους εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν γραφειοκρατικές καθυστερήσεις στο ζήτημα της απόδοσης ιθαγένειας, γεγονός που περιορίζει «την ελευθερία μετακίνησης, την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες εντός ».
Η ελευθερία διακίνησης παραμένει ένα πεδίο που χαρακτηρίζεται ως προβληματικό, όπως σημειώνεται στην αναφορά, καθώς οι ουρές που παρατηρούνται στο σημείο διέλευσης στον Άγιο Δομέτιο «αποθάρρυναν ορισμένα άτομα από το να επιχειρήσουν να περάσουν και επηρέασαν δυσανάλογα τους Τουρκοκύπριους και τους Μαρωνίτες που ζουν στο βόρειο τμήμα».
Ταυτόχρονα, καταγράφονται περιστατικά έντασης, με την έκθεση να επισημαίνει ότι σημειώθηκαν τουλάχιστον «32 περιπτώσεις επαναπροώθησης ατόμων με ανάγκες διεθνούς προστασίας από το βόρειο τμήμα καταγωγής όπου τα άτομα αυτά διέτρεχαν κίνδυνο».
Το περιουσιακό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί πηγή προστριβών και έντασης, σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται. Σημειώνεται δε πως η δικαιοσύνη έκρινε ότι ορισμένοι εκμεταλλεύονται «μια de facto και όχι de jure κατάσταση που δημιουργήθηκε από τη συνεχιζόμενη διαίρεση », ενώ οι συλλήψεις που πραγματοποιούνται εκατέρωθεν «αποθάρρυναν τις διελεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών, περιορίζοντας περαιτέρω τη διακοινοτική επαφή».
Ως προς τον τομέα της εκπαίδευσης, επισημαίνεται ότι διχαστικές αφηγήσεις συνέχισαν να αναπαράγονται στις σχολικές μονάδες σε ολόκληρη την επικράτεια του νησιού, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάγκη για την προώθηση μιας παιδείας που θα προάγει την ειρήνη και την αλληλοκατανόηση.
Η έκθεση αναφέρει, επίσης, ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και η Ευρωπαϊκή Ένωση συνέχισαν να ζητούν την άμεση αναστροφή όλων των μονομερών ενεργειών που έχουν αναληφθεί στην περιοχή των Βαρωσίων από το 2020, οι οποίες κρίνεται ότι αντιβαίνουν στα σχετικά ψηφίσματα. Παράλληλα, τα Ηνωμένα Έθνη συνέχισαν να θεωρούν την Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας ως τη μόνη νόμιμη αρχή στο νησί.
Επιπροσθέτως, σημειώνεται ότι πολλοί άνθρωποι εξακολούθησαν να επισκέπτονται τα τμήματα της περίκλειστης πόλης που έχουν ανοίξει στο κοινό, ενώ συνεχίστηκαν οι τεχνικές εργασίες που αφορούν την αποψίλωση της βλάστησης, τις ηλεκτρολογικές παρεμβάσεις, την ασφαλτόστρωση οδών και την κατασκευή περιφράξεων. Το Γραφείο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα υπενθυμίζει επίσης το ψήφισμα 1987/50, στο οποίο η Επιτροπή έκρινε ότι οι προσπάθειες εποικισμού οποιουδήποτε τμήματος των Βαρωσίων από πρόσωπα άλλα από τους νόμιμους κατοίκους τους είναι παράνομες.
Στα συμπεράσματα του εγγράφου, το OHCHR τονίζει με έμφαση ότι «η συνεχιζόμενη διαίρεση του 1974 παραμένει το σημαντικότερο εμπόδιο για τη διασφάλιση όλους τους ανθρώπους στην Κύπρο».
Τέλος, ο διεθνής οργανισμός τονίζει ότι «η επείγουσα και αποτελεσματική αντιμετώπιση των κενών και των ζητημάτων στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο παραμένει ουσιώδης, όχι μόνο για την πλήρη κατοχύρωση των δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων στην Κύπρο, αλλά και για τη στήριξη των προσπαθειών επίτευξης μιας δίκαιης και διαρκούς ειρηνικής λύσης στη διαίρεση ».