Οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν πλέον μια από τις μεγαλύτερες φυσικές απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, με την κλιματική αλλαγή να ενισχύει τη συχνότητα και την έντασή τους. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), την τελευταία τετραετία περισσότερα από 2.000.000 εκτάρια δασικών εκτάσεων στην ΕΕ έχουν καταστραφεί από τις φλόγες. Οι οικονομικές ζημιές υπερβαίνουν ετησίως τα δύο δισ. ευρώ, ενώ οι συνέπειες για τη βιοποικιλότητα είναι ανυπολόγιστες.
Σχετικά Άρθρα
Αντιλαμβανόμενη τη σημασία της πρόληψης έναντι της καταστολής, η ΕΕ έχει αυξήσει σημαντικά τις χρηματοδοτήσεις για την αποτροπή των δασικών πυρκαγιών. Στην Πορτογαλία, για παράδειγμα, το ποσοστό των κονδυλίων που διοχετεύονται σε προληπτικές δράσεις εκτινάχθηκε από 20% το 2017 σε 61% το 2022, ενώ παρόμοια αύξηση καταγράφεται και στη Γαλικία της Ισπανίας. Τα μέτρα περιλαμβάνουν τη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών, την απομάκρυνση εύφλεκτης βλάστησης και τη συνολική διαχείριση του δασικού οικοσυστήματος.
Ωστόσο, όπως μεταδίδει η ΕΡΤ, το ΕΕΣ επισημαίνει ότι η αύξηση των κονδυλίων δεν συνεπάγεται αυτόματα αποτελεσματικότερη διαχείριση. Τα χρήματα δεν κατευθύνονται πάντα σε περιοχές με τις μεγαλύτερες ανάγκες ή κινδύνους, ενώ πολλές φορές βασίζονται σε παρωχημένα δεδομένα και ανεπαρκώς επικαιροποιημένους χάρτες κινδύνου. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Ελλάδας, όπου οι επίσημοι χάρτες επικινδυνότητας για τις δασικές πυρκαγιές δεν έχουν ανανεωθεί από το 1980, με συνέπεια να μην αντανακλούν τις σημερινές συνθήκες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, εντοπίστηκαν χρηματοδοτήσεις έργων σε περιοχές που δεν χρειάζονταν παρέμβαση. Ενδεικτικά, στην Πορτογαλία διατέθηκαν κονδύλια για έργα σε περιοχή που ήταν μερικώς κατακλυσμένη από νερό, λόγω παλαιών χαρτογραφήσεων.
Παρά την ενίσχυση της πρόληψης, ωστόσο, ο αριθμός και το μέγεθος των πυρκαγιών στην ΕΕ εξακολουθούν να αυξάνονται. Την περίοδο 2021-2024, οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές -εκείνες που καίνε περισσότερα από 30 εκτάρια- σχεδόν τριπλασιάστηκαν σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Κάθε χρόνο, η έκταση που καίγεται ισοδυναμεί σχεδόν με μιάμιση φορά το μέγεθος της Αττικής. Ενδεικτικό είναι ότι το 2023 στην Ελλάδα οι καμένες εκτάσεις ξεπέρασαν υπερτριπλάσια τον μέσο όρο της περιόδου 2006-2022.
Το ΕΕΣ τονίζει ότι παραμένει δύσκολο να αποτιμηθεί με ακρίβεια ο αντίκτυπος της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, καθώς συχνά απουσιάζουν επαρκή στοιχεία, σαφείς δείκτες αξιολόγησης και συστηματική παρακολούθηση των αποτελεσμάτων. Επιπλέον, πολλά από τα μέτρα πρόληψης χρηματοδοτούνται εφάπαξ, χωρίς να διασφαλίζεται η συνέχισή τους μετά την ολοκλήρωση των προγραμμάτων, γεγονός που θέτει εν αμφιβόλω τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητά τους.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνωρίζει πως η στροφή προς την πρόληψη αποτελεί κίνηση προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο επισημαίνει την ανάγκη για:
- αποτελεσματικότερη στόχευση των κονδυλίων σε περιοχές υψηλού κινδύνου,
- επικαιροποίηση χαρτών και δεδομένων κινδύνου,
- καθιέρωση αξιόπιστων συστημάτων παρακολούθησης και αξιολόγησης,
- διασφάλιση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας των μέτρων με συνδυασμό ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων.
Χωρίς τις παραπάνω βελτιώσεις, υπάρχει κίνδυνος τα θετικά αποτελέσματα των ευρωπαϊκών μέτρων πρόληψης να αποδειχθούν πρόσκαιρα, με το «πέπλο καπνού» των πυρκαγιών να καλύπτει την πραγματική εικόνα των προσπαθειών.
Όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο Νικόλαος Μηλιώνης, μέλος του ΕΕΣ: «Η ενίσχυση των μέτρων πρόληψης των δασικών πυρκαγιών αποτελεί αναμφίβολα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, προκειμένου η στήριξη να μην αποδειχθεί πυροτέχνημα, τα κεφάλαια της ΕΕ πρέπει να δαπανώνται κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζονται τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα και η βιωσιμότητά τους.
Με πληροφορίες από ERTNEWS